Morgunblaðið - 29.04.2007, Blaðsíða 34

Eftirfarandi orð eru
úr dagbók ungrar
gyðingastúlku:
Þriðjudagur, 6.
júní 1944.
Kæra Kitty!
„Þetta er D-
dagurinn,“ segir í
ensku útvarpsfrétt-
unum. Og það er
satt: „Þetta er dag-
urinn.“ Innrásin er
hafin! Í ensku frétt-
unum , klukkan átta
í morgun, sagði:
Calais, Boulogne, Le
Havre og Cherburg
og sundið (eins og
vant er) hafa legið
undir stöðugri stór-
skotahríð. Samkvæmt þýskum frétt-
um, höfðu breskir fallhlífahermenn
svifið til jarðar á Frakklandsströnd.
Verður fullnaðarsigur unnin árið
1944? Enginn veit, en vonin er vökn-
uð í brjóstum okkar, von, sem gefur
okkur nýja bjartsýni og styrk.
Þjóðverjarnir
eru lengi búnir
að ögra okkur
og hræða og
bregða svo að
segja, hnífnum
að hálsi okkar.
Og þetta
snertir ekki okk-
ur Gyðinga eina,
heldur Hollend-
inga yfirleitt, og
allar hinar und-
irokuðu þjóðir
Evrópu. Mar-
grét segir, að ég
muni geta farið
aftur í skólann í
haust.
Þín Anna.
P.S. Ég segi þér helstu fréttirnar
jafnóðum.
Anna Frank lést í marsmánuði
1945 í Bergen-Belsen fangabúð-
unum, aðeins nokkrum vikum áður
en búðirnar voru frelsaðar af Bret-
um.
„Þetta er dagurinn“
Anna Frank
almennings í Þýskalandi. Fólk heimt-
aði að byrgið yrði sprengt í loft upp
og málinu lokið í eitt skipti fyrir öll.
Sú hugmynd kom fram hvort það
væri ekki táknrænt að staðsetja
minnisvarðann í nágrenni for-
ingjabyrgisins, þar sem Hitler framdi
sjálfsmorð 30. apríl 1945.
Þegar framkvæmdir voru vel á veg
komnar fyrir fræðslusetrið, kom
mjög óvæntur hlutur í ljós. Verka-
mennirnir höfðu grafið sig niður á
þriggja metra þykkt þak neðanjarð-
arbyrgis Josefs Goebbels, fyrrver-
andi áróðursráðherra Hitlers. Stað-
setning minnisvarðans gat ekki verið
betri og táknrænni.
Fræðslusetrið
Aðgangur er ókeypis inn í fræðslu-
setrið og lyfta er fyrir fatlaða. Þegar
niður er komið er gengið inn í stóran
og rúmgóðan sal. Þar er hægt er að
geyma yfirhafnir, fá bæklinga á
fjölda tungumála og upplýsingar frá
starfsfólki minnisvarðans. Allt viðmót
starfsfólks er til fyrirmyndar og það
er reiðubúið að aðstoða og svara öll-
um spurningum gesta. Lítil og snotur
bókabúð er í móttökusalnum þar sem
hægt er að finna fjölda bóka eftir
marga þekkta gyðinga sem lifðu af
helförina, t.d. sálfræðinginn Viktor
E. Franklin sem komst lífs af úr
Auschwitz-Birkenau-útrýmingarbúð-
unum.
Þegar lagt er af stað inn í sjálft
fræðslusetrið, sem samanstendur af
fjórum sölum, er gengið meðfram
löngum vegg sem hefur að geyma
fjölda mynda með textum og ártölum.
Þessi veggur er samsíða gamla Berl-
ínarmúrnum og á honum eru veittar
upplýsingar um hvernig ofsóknir nas-
ista hófust í valdatíð Hitlers.
Fyrsti Salur – Umfangið
Í fyrsta salnum er gestum gerð
grein fyrir hve víða ofsóknir nasista
náðu um alla Evrópu. Á gólfinu má
lesa upprunalegar tilvitnanir og
minningar úr dagbókum fórnarlamb-
anna. Talið er að á milli 5,6 til 6 millj-
ónir gyðinga hafi verið numdar á
brott frá heimkynnum sínum og
myrtar. Þessar tölur eru fengnar frá
öllum löndum Evrópu en þó má finna
vissar glufur í þeim vegna þess að
flestar upplýsingar um uppruna fórn-
arlambanna voru eyðilagðar í seinni
heimsstyrjöldinni.
Aðeins örfáum gyðingum tókst að
skilja eftir einhverjar heimildir um
ofsóknir sem þeir urðu fyrir af völd-
um nasista. Algjör þögn ríkir þegar
gestirnir streyma í gegnum salina og
þeir gefa sér nægan tíma til að lesa
þau bréf sem gyðingar skrifuðu í dag-
bækur sínar. Stundum var engar
dagbækur að finna þannig að gyð-
ingar skrifuðu minningarnar sínar á
auðar síður skáldsagna og annarra
rita.
Annar Salur – Fjölskyldurnar
Næsti salur er tileinkaður fimmtán
gyðingafjölskyldum úr hinum mis-
munandi þjóðfélagsstigum bæði hvað
varðar menntun og uppruna. Þessi
salur er vel myndum búinn ásamt því
að vera með sjónvarpsskjái og kort til
upplýsinga um hvaðan fjölskyldurnar
komu.
Þriðji Salur – Nöfnin
Þessi salur er með mjög lítilli lýs-
ingu og getur verið erfitt að átta sig á
hvert verið er að leiða mann. Þegar
augun hafa vanist myrkrinu og gestir
náð þeirri ró sem þessi salur hefur
fram að bjóða fer fólk ósjálfrátt að
tylla sér niður á steinbekkina í saln-
um miðjum.
Hér geta gestir hlustað á lestur úr
dagbókum og bréfum, ævisögum, eða
frásagnir lifandi ættingja sem kom-
ust lífs af úr einangrunarbúðunum.
Það er ólíkt með þessum sal og hinum
að hann er mjög opinn og vítt til
veggja.
Fjórði Salur – Staðirnir
Aftökur nasista á gyðingum áttu
sér stað víða um Evrópu en ofsóknir
þeirra og aftökur beindust einnig
gegn öðrum hópum eins og sígaun-
um, rússneskum föngum, pólitískum
andstæðingum nasista, Vottum Je-
hóva, Serbum og samkynhneigðum.
Í þessum sal eru átta básar sem
búnir eru með heyrnartólum og gest-
ir geta valið um nokkur tungumál og
hlýtt á lýsingar vitna sem komust lif-
andi úr einangrunarbúðum nasista,
Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Bel-
zec, Kulmhof, Lublin-Majdanek, Ba-
bij Jar, Sobibor og Malyj Trostenez.
Svipur gestanna segir í raun allt
sem segja þarf. Sorg og algera undr-
un má lesa úr andlitum þeirra.
Hvernig gátu svona voðaverk átt sér
stað rétt fyrir framan nefið á okkur?
Þýski heimspekingurinn Carl Ja-
spers, sem einnig var ofsóttur af nas-
istum, sagði eftir lok seinni heims-
styrjaldarinnar í Evrópu: „Það sem
hefur gerst hér fyrir framan okkur er
í raun viðvörun til okkar allra, að
hunsa þá viðvörun er okkar sekt
[…].“
Heimildir:
www.stiftung-denkmal.de
Dagbók Önnu Frank, séra Sveinn Víkingur
þýddi 1957, einkaréttur á Íslandi: H&K út-
gáfan.
Illustrated History of the Berlin Wall, Jo-
hannes Peter
Berlin 1933–1945, CH Links Verlag, Berlin
Memorial to the Murdered Jews in Europe,
Berlin. Joachim Schlör.
Neue Reichskanzlei und Fuhrerbunker,
Ch. Links
Denkmal fur die ermordeten Juden Europas (Laupner)
Breytt ásýnd Berlínar Minnisvarðinn er heilmikið sjónarspil. Hann stendur skammt frá Brandenborgarhliðinu og hefur breytt ásjónu Berlínar til muna.
Höfundur er áhugamaður um
sagnfræði og ritstjóri.
minnisvarði
34 SUNNUDAGUR 29. APRÍL 2007 MORGUNBLAÐIÐ
Sameiginlegt hlaup fyrir höfuðborgarsvæðið
er á Laugardalsvellinum í Reykjavík og við 21
útibú á landsbyggðinni.
Í tilefni af 120 ára afmæli Landsbankans endurvekjum við
hið sögufræga Landsbankahlaup fyrir 10-13 ára krakka.
Hlaupið hefst á sama tíma um allt land, kl. 11.00.