Morgunblaðið - 14.12.2007, Blaðsíða 6

6 FÖSTUDAGUR 14. DESEMBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Þ
að verður ekki af íslensk-
um bókmenntum skafið að
upphaf þeirra er glæsi-
legt. Af hverju urðu þær
til? Af hverju liðu þær
undir lok? Byrjun á svari er áreið-
anlega þeir stórbrotnu atburðir sem
forfeður okkar höfðu nýverið upp-
lifað: fundur nýrra landa, landnám og
tilurð þjóðar með allri þeirri nýsköp-
un sem þessu er samfara.
Og bókmenntirnar eru bara eitt af
kennileitum í því landslagi, hin óblíðu
náttúruöfl Íslands hafa tekið höndum
saman um tortímingu bygging-
arfræðilegra afreka á borð við dóm-
kirkjurnar í Skálholti og á Hólum
sem munu vera einhver stærstu timb-
urverk á Norðurlöndum á sinni tíð,
hlaðnar listaverkum. Rytjur úr einu
þeirra má sjá um þessar mundir á
sýningu í Þjóðminjasafninu, svokölluð
dómsdagsmynd í býsönskum stíl á
fjölum kenndum við Flatartungu í
Skagafirði.
Þjóð sem reiðir fram slík listaverk
samfara stjórnarháttum sem að frum-
leika teljast til nokkurrar nýlundu á
miðöldum, hún er að sönnu innblásin.
En til að sá innblástur fái búning þarf
hinn gríðarlega auð kirkju og
klaustra sem hefur staðið undir allri
þessari listiðju og listsköpun.
En af hverju hættir það? Því það
hættir. Líkt og farartæki sem verður
eldsneytislaust, skip sem missir byr.
Með afsali sjálfstæðis á 13. öld verða
hvörf, auðvitað ekki við undirritun
samningsins, það má jafnvel færa rök
fyrir því að endalokin sem voru í
augsýn hafi hert enn á sköpuninni.
En staðreynd að lokapunktur aftan
við hina tröllvöxnu sagnaritun er
sagan af Lárentíusi Kálfssyni bisk-
upi, eftir klerkinn Einar Hafliðason
um miðja 14. öld. Eftir hans dag eru
biskupar yfirleitt erlendir, en biskup
á miðöldum er vel að merkja áhrifa-
mesti valdamaður landsins, að við-
bættri helginni sem af embættinu
stafaði.
Áfram er kirkjan auðug og voldug
í tvær aldir eða þar til siðaskiptin
ganga í garð með sinni einkavæð-
ingu. Samt lofta íslenskir höfundar
ekki fjöðurstafnum til að tjá anda
tímans. Andinn er farinn.
Og héðan, góðir lesendur, ætla ég
líkt og í tímavél að skjótast fram til
okkar tíma (ef þetta væri bíómynd
myndi allt leika á reiðiskjálfi og þið
taka bakföll). Andi tímans, hver er
hann á okkar tíð? Þetta gríðarlega
magn verka sem framleidd eru, þessi
ríkulega tjáning, hvaða andi býr þar
að baki?
Í fljótu bragði virðist manni að það
sé hið hamslausa magn af auglýs-
ingum sem þarf að koma á framfæri.
Sem aftur er fylgifiskur kappneyslu-
og sóunarsamfélagsins, en það er
lokastig neyslusamfélagsins góð-
kunna. Og birtist m.a. í því að ótrú-
legustu hlutir eru orðnir einnota, nú
síðast hin heilaga kýr þessa sam-
félags – bíllinn.
Magnið er aðalsmerki þessa
ástands og þess gætir vissulega í
bókmenntunum líka. Um 800 bóka-
titlar líta dagsins ljós þetta árið og
gefur auga leið að bróðurparturinn
muni fara forgörðum í því flóði. Þeir
sem standa menningarvaktina eru
einskonar björgunarsveit í stórslysa-
mynd – að gera lýðum ljóst hvað sé
nýtilegast á ferðinni – en líka að
freista þess að halda á floti því sem
út kom í fyrra og hitteðfyrra og þar
áður.
Ég minntist á dómsdagsmyndina
býsönsku í upphafi og talið er að hafi
skreytt miðaldadómkirkjuna á Hól-
um og mun vera eitthvert mesta
myndverk Íslandssögunnar, þótt ein-
ungis nokkrar upplitaðar fúaspýtur
hafi skilað sér til eftirtímans. Í dag
eru dómsdagsmyndir í öllum áttum,
maður opnar ekki svo fjölmiðil að ein
slík sé ekki á boðstólum. Og nú sem
þá eru það gjörðir mannannna sem
dómsdaginn orsaka. Við höfum
gengið fram af náttúrunni með þeim
afleiðingum að hinn þægi drátt-
arklár er á góðri leið með að breyt-
ast í ótemju með ófyrirsjáanlegum
afleiðingum. Fyrir höndum eru af-
gerandi breytingar á lifnaðarháttum
okkar og væntanlega sam-
skiptaháttum líka. Hvort við tekur
sælutíð í eilífðinni eins og dóms-
dagur miðaldakristninnar lofaði skal
ósagt látið. En vonandi verður þá
bæði skrifað og spilað og leikið og
málað og ort.
Dómsdagar og aðrir dagar
»Um 800 bókatitlar lítadagsins ljós þetta árið
og gefur auga leið að bróð-
urparturinn muni fara for-
görðum í því flóði. Þeir
sem standa menning-
arvaktina eru einskonar
björgunarsveit í stórslysa-
mynd – að gera lýðum
ljóst hvað sé nýtilegast á
ferðinni.
Pétur
Gunnars-
son
PISTILL
Eftir Sunnu Ósk Logadóttur
sunna@mbl.is
ÞAÐ KOM að því: Hækkun á heims-
markaðsverði á hveiti og sykri er far-
in að skila sér í hærra verði á korn-
vörum hér á landi eins og við var að
búast. Það sama á við um verð á
ákveðnum kjötvörum sem skýrist af
verðhækkunum á fóðri þar sem uppi-
staðan er fyrst og fremst korn.
Matvara almennt hækkaði um
1,5% á milli nóvember og desember,
brauð, kornvörur og ávextir um 2,4%,
kjöt um 3% og grænmeti um 1,6%.
Fiskur, mjólk og ostur lækkaði hins
vegar um 0,2%, samkvæmt upplýs-
ingum Hagstofu Íslands.
Sætabrauðið tekur
undir sig stökk
Sé vísitala neysluverðs skoðuð ofan
í kjölinn kemur í ljós að undirvísitala
brauðs hefur hækkað um 8,5 stig frá
því í apríl á þessu ári er hún var
lægst. Á sama tímabili hefur vísitala
sætabrauðs og kakna hækkað um
13,3 stig. Það sama á einnig við um
t.d. undirvísitölu svínakjöts (hækkað
um 11 stig frá því í apríl) og fuglakjöts
(hækkað um 8,4 stig), en á þessu ári
hefur kjúklingafóður hækkað um
a.m.k. 30%. Þá hefur nautakjöt hækk-
að um 9,3 stig í vísitölunni frá því í
apríl. Vísitala kjöts almennt hefur
hækkað um níu stig á þessu tímabili.
Vísitölur allra þessara matvæla
lækkuðu í mars sl. er virðisaukaskatt-
ur á matvöru var lækkaður niður í
7%.
Verðhækkanirnar stafa fyrst og
fremst af miklum verðhækkunum
hrávöru á heimsmarkaði en ekki auk-
inni álagningu framleiðenda, sam-
kvæmt upplýsingum Bjarna Más
Gylfasonar, hagfræðings hjá Samtök-
um iðnaðarins. Heimsmarkaðsverð á
hveiti hefur hækkað um a.m.k. 60%
frá því í maí. Þá hefur sykurverð
einnig hækkað.
Kostnaður hækkað
talsvert meira en tekjur
„Framleiðendur og innflytjendur
þessara vara eiga engra annarra
kosta völ en hækka verð til samræm-
is,“ bendir Bjarni á í grein sem hann
skrifaði nýverið á vef SI. Sterk staða
krónunnar undanfarna mánuði hefur
hins vegar að einhverju leyti haldið
aftur af frekari verðhækkunum.
Samkvæmt framleiðsluverðsvísi-
tölu Hagstofunnar, sem mælir verð
til framleiðenda matvara, hefur verð
til þeirra lækkað um 1,5% það sem af
er þessu ári. Svo virðist því sem fram-
leiðendur séu að taka á sig nokkuð af
þeirri hækkun sem orðið hefur á að-
föngum. Á sama tíma hafa laun í land-
inu hækkað um 6%.
„Hagur innlendra matvælafram-
leiðenda er því verri en áður enda
hefur kostnaður þeirra hækkað tals-
vert meira en tekjur,“ segir Bjarni.
Þróun úti í heimi
veldur hækkunum
 Matvara hækkaði um 1,5% milli nóvember og desember
 Sterk staða krónunnar hefur haldið aftur af verðhækkunum
 

     
  



     
  





 !
!!
!"
!
#"
#
$"
% & ' ( ' % % ) * + ,
-. 
/*0  1
Morgunblaðið/G.Rúnar
Dýrara sætabrauð Heimsmarkaðsverð á hveiti og sykri hefur hækkað mikið.
Í HNOTSKURN
»Margir þættir valda því aðheimsmarkaðsverð á hveiti
og sykri hefur hækkað.
»Verulegur uppskerubresturvarð á hveitiökrum vegna
ótíðar, auk þess sem akrar eru
nú oft nýttir til að framleiða ann-
að korn en hveiti.
»Vegna ótta um skort á hveitihafa mörg ríki aukið birgðir
sínar.
»Þá selja framleiðendur af-urðir sínar í auknum mæli til
framleiðslu á bio-dísil en síður til
matvælaframleiðslu.
ÞRETTÁN hreindýr drápust eftir
að pallbíll ók á þau á Kárahnjúkavegi
í gærmorgun. Tíu dýranna drápust
strax við ákeyrsluna en þrjú voru af-
lífuð. Í fyrrakvöld var ekið á hrein-
tarf við Svínhóla í Lóni og stutt er
síðan ekið var á hreindýr í Nesjum.
Ákeyrslan á hreindýrahópinn í
gær varð við Norðastafell í nánd við
Aðgöng 1. Myrkur var og hálka þeg-
ar slysið varð en veður gott, að sögn
lögreglunnar á Seyðisfirði. Dýrin
munu hafa stokkið beint fyrir bílinn
og ökumaður ekki orðið þeirra var
fyrr en þau urðu fyrir bílnum. Málið
er í rannsókn hjá lögreglunni í um-
dæmi lögreglustjórans á Seyðisfirði.
Skarphéðinn G. Þórisson, hrein-
dýrasérfræðingur hjá Náttúrustofu
Austurlands, sagði að ákeyrslum á
hreindýr hefði fjölgað mjög frá 2003.
Nú eru komnir greiðfærir vegir um
hefðbundnar hreindýralendur, t.d.
þjóðvegur 1 á Háreksstaðaleið og
Kárahnjúkavegur. Aðrir staðir sem
reynst hafa hættulegir eru svonefnd-
ur Heiðarendi norðan Egilsstaða,
Fagridalur þar sem dýrum hefur
fjölgað mjög, Álftafjörður og Lón.
Samkvæmt upplýsingum Skarp-
héðins var fátítt að ekið væri á hrein-
dýr hér áður fyrr, 1-4 tilvik á ári. Ár-
ið 2003 varð stökk og keyrt á 15 dýr,
6 dýr 2004, 13 dýr hvort ár 2005 og
2006 og þau eru orðin 32 í ár. Af 83
dýrum sem hafa orðið fyrir bíl frá
árinu 2000 voru 30 dýr á Kára-
hnjúkavegi. Skarphéðinn kvaðst
hafa óskað eftir því að Vegagerðin
setti upp viðvörunarskilti þar sem
helst væri hætta á að aka á hreindýr.
Við því var orðið á Kárahnjúkavegi
og Háreksstaðaleið, en eitt skiltanna
er nú horfið. Þá yrðu menn að aka
varlega, ekki síst í myrkri, þar sem
hreindýra væri von.
Ljósmynd/Hjalti Stefánsson
Í hættu Keyrt var á 13 hreindýr á Kárahnjúkavegi í gær.
Hreindýr fyrir bíl
SLÖKKVILIÐ höfuðborgarsvæðisins (SHS) er að und-
irbúa byggingu nýrrar slökkvistöðar við Skarhólabraut í
Mosfellsbæ. Einnig hefur verið óskað eftir viðræðum við
borgaryfirvöld um lóð undir nýja slökkvistöð við
Stekkjarbakka. Gangi þau áform eftir verður slökkvi-
stöðinni við Tunguháls lokað.
Jón Viðar Matthíasson, slökkviliðsstjóri SHS, sagði að
Mosfellsbær hefði boðið fram lóð undir slökkvistöð við
Skarhólabraut undir Úlfarsfelli.
Jón Viðar sagði að til grundvallar staðarvali nýju
slökkvistöðvanna lægi mjög viðamikil greining á útkalls-
tíma SHS á öllu höfuðborgarsvæðinu. „Þetta eru þær
staðsetningar sem við teljum að bæti þjónustuna einna mest, miðað við nú-
verandi skipulag,“ sagði Jón Viðar. Hann sagði að þjónustusvæði SHS
hefðistækkað töluvert vegna þróunar byggðarinnar. Útkallstíminn hefði
ekki verið nægilega góður á tilteknum svæðum.
Jón Viðar kvaðst vona að yfirvöld tækju ákvörðun fljótlega svo hægt
yrði að hefjast handa. „Við stefnum á að þetta sé komið í gagnið árið 2009,“
sagði Jón Viðar.
Nýjar slökkvistöðvar
Jón Viðar
Matthíasson