Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1997, Blaðsíða 53

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1997, Blaðsíða 53
Vatnsdalshólar ÁGÚST GUÐMUNDSSON Þrennt var lengi talið óteljandi á íslandi: eyjarnar á Breiða- firði, vötnin á Tvídœgru og —' hólarnir í Vatnsdal. Ýmsar kenningar voru uppi um myndun Vatns- dalshóla og að mati nútímamanna gætu sumar þótt langsóttar. Hér verður sagt stuttlega frá athugunum á Vatnsdals- hólum og nágrenni þeirra og síðan reifaðar ályktanir um hvernig þeir geti hafa myndast. Þessar ályktanir eru á annan veg en viðteknar kenningar síðustu sex áratuga um myndun hólanna. ÞORVALDUR THORODDSEN var um margt brautryðjandi í rannsóknum á jarðfræði íslands. Hann skoðaði Vatns- dalshóla seint á síðustu öld og myndaði sér skoðun á tilurð þeirra. í ferðabókinni segir hann frá ferð árið 1888 er hann kom í Vatnsdalshóla og taldi þá vera myndaða á mótum tveggja jökulstrauma, sem gengu út Vatnsdal og Víðidal. Líparít sem finnst í hólunum taldi hann vera komið úr Vatns- dalsfjalli ofan við bæinn Hvamm. Árið 1897 segir Þorvaldur aftur frá Vatnsdals- hólum og í það sinn telur hann þá vera Ágúst Guðmundsson (f. 1949) lauk B.S.-prófí í jarðfræði frá Háskóla íslands 1976. Hann starfaði hjá Vatnsorkudeild Orkustofnunar til ársins 1990, einkum við undirbúningsrannsóknir fyrir jarðgöng og vatns- aflsvirkjanir. Ágúst hefur síðan starfað við eigið fyrir- tæki, nú Jarðfræðistofu ÁGVST ehf. myndaða þannig að skriða hafi fallið úr Vatnsdalsfjalli nærri bænum Hvammi út á skriðjökul. Jökullinn hafi síðan þokað efninu norður eftir og loks bráðnað undan því og lagt upphaflega skriðuefnið til í hólaþyrpingu við utanvert Flóðið. Hann taldi því að Vatnsdalshólar væru jökul- ruðningur. Loks getur Þorvaldur Vatns- dalshóla í Lýsingu íslands og telur þá vera sumpart fornar jökulöldur og sumpart skriðuefni sem hlaupið hafi yfir jökul og lagst í núverandi horf við bráðnun hans. Jakob H. Líndal ritaði grein í Náttúrufræðinginn árið 1936 og skýrði þar myndun Vatnsdalshóla á þann hátt sem síðan hefur þótt full- nægjandi. Jakob lýsir vel staðháttum í Vatnsdal og Vatnsdalsfjalli. Hann getur þess að hvergi votti fyrir jökulleir í Vatnsdalshólum né heldur séu þeir núnir eða þvegnir af vatni. Þá sé sömu berggerð og hólarnir eru úr aðeins að finna uppi í Vatnsdalsfjalli. Jakob beinir síðan sjónum að Vatnsdalsfjalli og finnur þar lfklega staði er Vatnsdalshólar gætu verið ættaðir úr. Sá staður sem landfræðilega væri lík- legastur er í Jörundarfelli, en samsetning bergsins fellur ekki að efnisgerð Vatns- dalshóla. Hann telur því að úr Jörundar- skál hafi hlaup steypst fram á ísaldartíma og efnið úr henni sé farið veg allrar verald- ar. Næst hugleiðir Jakob að fjalllendið norðan Jörundarfells hafi fyrrum verið miklu hærra en nú, en efsti hluti fjallsins hafi hlaupið niður í Vatnsdalinn. Þar séu Náuúrufræðingurinn 67 (I), bls. 53-62, 1997. 53
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.