Náttúrufræðingurinn - 1985, Blaðsíða 19

ustu setlagasvæðin. Dælt er unt
350.000 rúmmetrum af leðju árlega,
en það hefur í för með sér, að þar sem
leðjan er t.d. 5 metra þykk eru um 7
hektarar botns dýpkaðir á ári. Þar sem
leðjan er 2ja metra þykk, eins og víð-
ast er á óröskuðum svæðum í Ytriflóa,
eru afköstin rúmir 17 hektarar botns á
ári.
Brottnámi leðjunnar og dýpkun
vatnsins fylgir umbylting á lífríki
botnsins. Áhrif dælingar síðustu
tveggja áratuga eru fremur smá í snið-
um miðað við hinar miklu sveiflur sem
verða á fjölda fugla á óröskuðum
svæðum. En skammt er þess að bíða,
að dælingin hafi meiri og varanlegri
áhrif, sem taki að gæta um allt Mý-
vatn. Sem dæmi mætti taka afdrif
þráðnykru, en dæling botnleðju í vest-
anverðum Ytriflóa eyðir henni, og
álftir og rauðhöfðaendur hverfa í kjöl-
farið (12. mynd). Dýpkun Syðriflóa
með kísilgúrdælingu mun valda því, að
minna dagsljós nær til botnsins, og
lífskilyrði kúluskítsins versna.
Varanleg áhrif á fuglalíf eru fyrirsjá-
anleg þegar á næsta áratug. Nauðsyn-
legt er því, að tekin verði endanleg
ákvörðun um framtíð námuvinnslunn-
ar sem fyrst.
Mikið vantar enn á þekkingu okkar
á vistkerfi Mývatns til þess að unnt sé
með vissu að afmarka svæði sem friða
ber fyrir dælingu. Einnig er óvíst,
hvort friðun afmarkaðra svæða nægir,
ein sér, til þess að tryggja eðlilega
verndun dýralífs. Viss lykilsvæði ætti
þó skilyrðislaust að friða, en rann-
sóknaniðurstöður síðustu tveggja ára-
tuga gefa mikilvægi þeirra til kynna.
Með þetta í huga hafa slík svæði verið
afmörkuð á botni vatnsins (Árni Ein-
arsson og Arnþór Garðarsson 1984)
og lykilsvæðunum skipt í tvo flokka
(13. mynd).
I A flokki eru svæði sem ávallt
gegna miklu hlutverki. Sum þeirra
hafa úrslitaþýðingu fyrir viðkomu
fugla og fiska, og önnur eru einu af-
drep vissra tegunda á veturna. í þess-
um flokki eru svæði með eftirtalda
eiginleika:
1. Vetrarvakir. Vatnsmiklar lindir
koma upp við austurströnd vatns-
ins, og halda þær stórum vökum
opnum á veturna. Við útfall Laxár
úr vatninu eru einnig vakir, og
ofanverð Laxá er yfirleitt auð. Vak-
ir þessar eru aðal vetrardvalarstað-
ur húsandar hér á landi (og þar með
Evrópu) (Arnþór Garðarsson
1979). Vakirnar eru einkar þýðing-
armiklar fyrst á vorin þegar aðrar
andategundir koma til Mývatns af
vetrarstöðvum sínum. Mývatn er
yfirleitt enn ísi lagt er þær koma.
Endurnar halda sig mest við ís-
skörina, en þar virðist vera mest af
fæðu eftir að vakirnar fara að
stækka á vorin. Því er mikilvægt, að
miða svæði í þessum flokki við
stærð vaka á vorin.
2. Riðastöðvar silungs. Þær eru eink-
um á lindasvæðunum við aust-
urströnd vatnsins, en einnig með-
fram norðurströnd Syðriflóa
(Ranta-aho 1983).
3. Uppeldisstöðvar andarunga. Þær
eru í skjólsælum víkum og vogum,
einkum í nánd við varplöndin.
Dæmi um þetta eru víkur við
Grímsstaði og við austanverðan
Neslandatanga, Vogaflói, vík og
hraunkantur við Reykjahlíð, allar
víkur við eyjar og hólma og með
löndum austantil við vatnið. Álfta-
vogur, Kritatjörn, innri hluti Nes-
landavíkur og víkur milli Langaness
°g Gýgjarness eru einnig þýðing-
armiklar uppeldisstöðvar.
4. Svæði þar sem mikið er af fugli ár
eftir ár. Helst þeirra eru Neslanda-
vík, umhverfi Belgjarhöfða, Álar,
169