Náttúrufræðingurinn - 1985, Side 60

og fremst þær fæðugerðir sem eru auð-
fengnar og mest er af hverju sinni. í
grunnum næringarríkum vötnum, t. d.
í Mývatni, Elliðavatni og A-Frið-
mundarvatni, er smádýralíf fjölbreytt
og oftast er um að ræða verulegar
árstíðabundnar sveiflur í stofnum þess-
ara dýra. Þessar sveiflur endurspeglast
vel í fæðuvali bleikjanna, sem í megin-
atriðum er eftirfarandi: Fyrri hluta
sumars eru mýpúpur og flugur ráðandi
í fæðunni, en síðsumars taka botn-
krabbar við (aðallega kornáta (Eury-
cercus lamellatus (Miiller)). Um haust-
ið eru mýrlifur og svifkrabbar (aðal-
lega langhalaflær) yfirgnæfandi.
Djúp næringarsnauð vötn, t. d. Þrí-
stikla, eru oftast fremur tegundafá og
sennilega eru sveiflur í smádýrastofn-
um að jafnaði minni en í grunnum
næringarríkum vötnum. Einkennis-
fæða bieikju í slíkum vötnum er gjarn-
an hornsíli og vatnabobbar, auk ann-
arra botndýra.
Fleiri þættir en magn fæðudýra hafa
áhrif á fæðuhætti. Til dæmis má nefna
samkeppni milli fisktegunda eða ólík-
ar fæðulanganir mismunandi tegunda
fiska. Þótt framboð hornsíla og vatna-
bobba í grunnum næringarríkum
vötnum sé oft á tíðum engu minna en í
djúpum næringarsnauðum vötnum,
virðist bleikjan fremur velja aðrar
fæðugerðir í næringarríkum vötnum sé
þess kostur. I vötnum þar sem urriði
og bleikja lifa saman virðast hornsíli
skipta óverulegu máli fyrir bleikjuna
en eru þeim mun þýðingarmeiri fyrir
urriðann (sbr. framangreindar heimildir).
Ef litið er á bleikjuna í Þingvalla-
vatni sem eina heild eru fæðuhættir
hennar svipaðir því sem gerist hjá
bleikjum í öðrum djúpum næringar-
snauðum vötnum. Sérstaða Pingvalla-
bleikjunnar liggur fyrst og fremst í því
hversu fæðuval hinna mismunandi
bleikjugerða er skýrt afmarkað og um
leið einhæft.
í Mývatni, þar sem tvær bleikju-
gerðir koma fyrir, „venjuleg“ bleikja
og „krús“, er ekki um neina ámóta
skiptingu í nýtingu fæðustofna að ræða
(sbr. Ranta-aho 1983, Hákon Aðal-
steinsson 1976).
Erlendar athuganir. Nær allar er-
lendu heimildirnar sem fjalla um fæðu-
venjur ólíkra bleikjugerða greina ein-
ungis frá tveimur bleikjugerðum,
„dvergbleikju“ og „venjulegri“ bleikju
(Nilsson 1955, Nilsson og Filipsson
1971, Skreslet 1973a,b, Dörfel 1974,
Fúrst o. fl. 1978, Klemetsen o. fl.
1980, Hindar og Jonsson 1982).
Bleikjan í Þingvallavatni sker sig úr
hvað fjölda gerða snertir, og ennfrem-
ur er greining þeirra m. t. t. ytra útlits,
einkum munnlögunar, miklum mun
skýrari en gengur og gerist meðal
bleikjugerða í erlendum vötnum.
Sérstaða bleikjugerðanna í Þing-
vallavatni felst þó síðast en ekki síst í
fæðuháttunum. í Iangflestum erlendu
vötnunum eiga bleikjugerðirnar tvær
það sammerkt að fæðuval þeirra skar-
ast verulega mestan hluta úr árinu,
þ. e. allt frá hausti og fram á vor.
Einkennisfæða á þessu tímabili eru
ýmis botndýr yfir veturinn, en með
vorinu eykst hlutdeild flugnapúpna.
Vetur og vor halda báðar bleikjugerð-
irnar sig á sömu búsvæðum, úti í vatns-
bolnum og við strandgrunnsbotninn.
Aðskilnaður bleikjugerðanna í ólík-
ar fæðuvistir og búsvæði (sbr. tafla 1)
virðist eingöngu eiga sér stað á tiltölu-
lega þröngu tímabili, þ. e. upp úr
miðju sumri og fram í haustbyrjun.
Þessi fæðusérhæfing og búsvæðaskipt-
ing er þó engan veginn einhlít og í
flestum tilvikum er um þó nokkra
skörun að ræða (Nilsson 1955, Klem-
etsen o. fl. 1972, 1980, Henricson og
Nyman 1976, Fúrst o. fl. 1978, Hindar
og Jonsson 1982).
210