Náttúrufræðingurinn - 1985, Blaðsíða 55

lega í litlum mæli. í vatninu hafa fund-
ist lirfur 21 tegundar af rykmýi (Linde-
gaard 1980). Fimm til sjö þeirra geta
talist mjög algengar. Lirfurnar halda
sig oftast ofan í botnleðjunni, í holum
steina og hraungrýtis eða innan um
þéttvaxna kvíslþráðunga. Þar við bæt-
ist að þær eru í mörgum tilfellum mjög
smávaxnar (örfáir millimetrar). Mý-
lirfur á hraunbotni eru því að öllum
líkindum nokkuð torsótt fæða,
a. m. k. fyrir stærri fiska.
Fátt er hægt að segja um það hvern-
ig murtan velur milli hinna þriggja al-
gengu tegunda krabbadýra í svifinu,
en svo virðist sem augndíll og lang-
halaflær séu oftast tekin fram yfir
rauðdíla (Úlfar Antonsson 1980).
E. t. v. ræður hegðun og dreifing
krabbadýranna hér nokkru um.
Ljóst er að sílableikjur taka hornsíli
fram yfir annan fisk, a. m. k. yfir sum-
arið og haustið. Að sögn bænda við
vatnið er algengt að á vorin veiðist
bæði kuðunga- og sílableikjur með
kjaftfylli af bleikjuseiðum. Okkar
athuganir sýna hins vegar að
bleikjurnar éta sáralítið af seiðum og
ungfiski yfir sumarið og haustið. En
hvers vegna éta sílableikjur hornsíli
frekar en seiði? í þessum efnum koma
nokkur atriði til sögunnar. Til dæmis
skiptir þéttleikahlutfall hornsíla og
ungbleikja miklu máli, en um það er
lítið vitað í Þingvallavatni. Mismun-
andi búsvæðaval ásamt ólíkri hegðun
(t. d. sundhreyfingar) þessara fiska
getur einnig skipt talsverðu máli.
Veiðar í kransþörungabelti Þingvalla-
vatns benda til að hornsíli séu þar í
miklu magni, en þar er einnig helsta
búsvæði sílableikjunnar. Bleikjuseiði
virðast hins vegar einna algengust í
glufum malar og hraungrýtis efst í
fjöruborði. Gagnstætt seiðum eru
hornsíli áberandi fiskar; hængarnir
klæðast litríkum riðabúningi og sýna
áberandi kyn- og óðalsatferli (Woott-
on 1976). Þessi atriði geta stuðlað að
því að hornsíli standi sílableikjum
frekar til boða en seiði.
Fœða og vöxtur
Almennt séð er vöxtur bleikju í
Þingvallavatni hægur (7. mynd). Til
viðmiðunar má geta þess að bleikjur í
Mývatni geta náð 20 cm lengd strax á
öðru ári (Flákon Aðalsteinsson 1976).
Þennan mun má að einhverju leyti
rekja til þess að framleiðni og þar af
leiðandi fæðuframboð er mun meira í
Mývatni.
Forvitnilegt er að bera saman vöxt
bleikjugerðanna m. t. t. fæðu þeirra.
Mikill stærðarmunur er á fullþroska
dverg- og kuðungableikju (7. mynd)
þrátt fyrir að báðar gerðirnar nærist á
samskonar fæðu (3. mynd). Magafylli
dvergbleikja er að jafnaði mun minni
en kuðungableikja (5. mynd) og því
hugsanlegt að smæð dvergbleikjanna
og hægur vöxtur stafi beinlínis af nær-
ingarskorti. Um fæðusamkeppni milli
þessara tveggja bleikjugerða er lítið
hægt að segja meðan ekki er fyrir
hendi ítarlegri vitneskja um samband
fæðuframboðs og þéttleika fiskanna.
Murtan vex nokkuð hratt upp að 5 —
6 vetra aldri og er þá oftast um 18—20
cm löng en eftir það dregur mjög úr
vextinum (7. mynd). Hvað veldur því
að þær ná ekki sömu stærð og kuð-
ungableikjur eða sílableikjur?
Freistandi er að skýra þennan stærð-
armun út frá orkufræðilegum forsend-
um og fæðuöflunaraðferðinni. Orku-
innihald og meltanleiki fæðunnar
skiptir miklu máli fyrir vöxt fiska. Rút-
ur (Rutilus rutilus (L.)) þarf t. d. um
40 þyngdareiningar af lindýrafæðu til
að auka eigin þyngd um eina einingu,
en ekki nema 25 þyngdareiningar af
krabbadýrafæðu (Nikolsky 1963). Því
skýtur e. t. v. skökku við að murtur
205