Náttúrufræðingurinn - 1985, Blaðsíða 63

Útlitsmunur á bleikjugerðum innan
þessara tveggja hugsanlegu stofna er
ekki eins glöggur og milli þeirra. Til-
tölulega auðvelt er að greina kyn-
þroska dvergbleikjur frá ungfiski strax
við tveggja vetra aldur. Hins vegar
höfum við ekki getað greint síla-
bleikjur yngri en fjögurra vetra, og
iðulega var erfitt að greina milli full-
orðinna murta og sílableikja af murtu-
stærð (18-23 cm). Engu að síður ættu
ungar sílableikjur að veiðast í net í
verulegum mæli úr því hinar eldri eru
svo algengar sem raun ber vitni.
Annaðhvort hefur okkur ekki tekist
að greina þær frá murtum sökum þess
hve þær eru líkar eða þá að ungar síla-
bleikjur eru murtur, m. ö. o. að sum-
ar murtur læri að éta fisk sem síðan
valdi auknum vexti og breyttum lifn-
aðarháttum.
Til að sannreyna tilgátu eins og þá
sem sett er fram hér að framan þurfa
að fara fram frekari athuganir og til-
raunir.
í fyrsta lagi má nefna æxlunartil-
raunir, en þær geta gefið vísbendingar
um hvort bleikjugerðirnar séu æxlun-
arlega einangraðar. Slíkar tilraunir
þurfa þó ekki að gefa endanlegt svar.
Þó svo að fá megi fram frjó afkvæmi
kuðungableikju og murtu við tilrauna-
aðstæður, er ekki þar með sagt að
sama sé upp á teningnum við náttúru-
legar aðstæður. Til þess að svo megi
verða í náttúrunni þarf hrygningin að
eiga sér stað á sama tíma og sömu
hrygningarstöðvum. Og þrátt fyrir að
þessu skilyrði sé fullnægt getur munur
í kynatferli komið í veg fyrir frjóvgun
milli gerða, t. d. gæti stærðarmunur
ráðið úrslitum. Þess skal getið að æxl-
unartilraunir eru nú þegar hafnar á
bleikjugerðunum í Þingvallavatni.
Annarsvegar er um að ræða rannsókn-
ir á snemmþroskaferli seiða og hins
vegar frumathuganir með víxl-
frjóvganir meðal bleikjugerðanna.
í öðru lagi eldistilraunir til að kanna
arfgengi einkennandi þátta í lögun og
lífssögu.
í þriðja lagi má benda a fiskmerk-
ingar, en þær geta m.a. varpað ljósi á
hvort tiltekin bleikjugerð haldi svip-
farseinkennum sínum með hækkandi
aldri (sbr. Bjarni Sæmundsson 1904).
í fjórða lagi má nefna athuganir á
erfðafræðilegum breytileika. Með raf-
drætti má kanna breytileika ensíma og
út frá tíðni ólíkra ensímgerða má hugs-
anlega fá vísbendingar um hvort
ákveðnir fiskistofnar séu æxlunarlega
einangraðir eða ekki (t.d. Nyman o.fl.
1981, Andersson o.fl. 1983).
ÞAKKARORÐ
Höfundar þakka öllum sem aðstoðað
hafa við framkvæmd þessara rannsókna á
einn eða annan hátt. Stefáni Aðalsteins-
syni þökkum við afnot af tölvubúnaði
RALA og tölfræðilegar leiðbeiningar.
Gísla Má Gíslasyni og Arnþóri Garð-
arssyni þökkum við ýmsar upplýsingar og
ábendingar varðandi heimildir. Séra
Heimi Steinssyni, presti og þjóðgarðsverði
á Þingvöllum og hans fólki svo og heimilis-
fólkinu í Miðfelli, Mjóanesi, Kaldárhöfða
og Skálabrekku ásamt starfsfólki mötu-
neytisins að Ýrufossi þökkum við vinsam-
legast alla hjálp og viðurgjörning. Líffræði-
stofnun Háskólans þökkum við veitta
starfsaðstöðu. Byggðasjóður, Landsvirkj-
un, Vísindasjóður, Þingvallanefnd og
Norræni Menningarsjóðurinn (Nordisk
Kulturfond) og danski Vísindasjóðurinn
(Statens Naturvidenskabelige Fors-
kningsrád) hafa styrkt þessar rannsóknir
og færum við þeim okkar bestu þakkir.
HEIMILDIR
Aarefjord. F., R. Borgström, L. Lien &
G. Milbrink. 1973. Oligochaetes in the
bottom fauna and stomach content of
trout, Salmo trutta (L.). - Norw. J.
Zool. 21: 281-288.
213