Náttúrufræðingurinn - 1985, Blaðsíða 46

Tafla 1. Helstu auðkenni mismunandi bleikjugerða sem hafast við saman í vötnum
erlendis. (Johnson 1980, Hindar og Jonsson 1982, Hilmar J. Malmquist 1983).
— Main characters of sympatric charr morphs (cf. Johnson 1980, Hindar and Jonsson
1982, HilmarJ. Malmquist 1983).
„Dvergbleikja" „Venjuleg“ bleikja
Búsvæði Botnsvæði, bæði grunn og/ Vatnsbolur og/eða botn-
eða djúpbotn svæði
Fæða Botndýr og skordýr sem Svifdýr, fiskar og skordýr
klekjast við vatnsborð sem klekjast við vatnsborð
Fullþroska stærð Smá Stór
Kynþroskaaldur Lágur Hár
Vöxtur Hægur Hraður
Litarfar Dökkur eða ljós, hrygning- Silfraður, hrygningarbún-
arbúningur lítið áberandi ingur oft áberandi
Fisklögun Kubbslegur, ávalar útlínur Rennilegur, hvassar útlínur
búsvæðavali er gjarnan skýrð á grund-
velli hefðbundinna kenninga um sam-
keppni milli náskyldra tegunda sem
gera svipaðar kröfur til umhverfisins,
t. d. til fæðu og búsvæða (Nilsson
1963, Nilsson og Filipsson 1971, Hind-
ar og Jonsson 1982).
Lítið hefur verið um skipulagðar
rannsóknir á breytileika bleikjunnar í
vötnum hér á landi. Gamlar heimildir
greina þó frá mismunandi svipgerðum
bleikju í Þingvallavatni (Bjarni Sæ-
mundsson 1904) og Mývatni (Bjarni
Sæmundsson 1917). Vafalítið má finna
fleiri dæmi um slíkan breytileika
bleikjunnar hérlendis.
Bjarni Sæmundsson (1900, 1904,
1917) var fyrstur til að kanna lífshætti
bleikjunnar í Þingvallavatni að ein-
hverju marki. Hann lýsti alls fjórum
bleikjugerðum í vatninu, sem menn
nefndu ýmsum nöfnum; „netableikju
(riðableikju)“, „djúpbleikju (átu-
bleikju)“, „deplu“ og „murtu“ (Bjarni
Sæmundsson 1904). Að auki nefndi
hann fimmtu gerðina, svokallaða
„dverga (gjáamurtur)“, en hann taldi
að flestar þeirra ælu aldur sinn í gján-
um við Þingvelli (Bjarni Sæmundsson
1904, 1926).
Haustið 1937 var Árni Friðriksson
(1939) fenginn til að skera úr um hvort
murtan í Þingvallavatni væri sérstakt
afbrigði eða ung bleikja. Af þeim
bleikjugerðum sem Bjarni Sæmunds-
son (1904) hafði lýst kvaðst Árni ein-
ungis hafa séð murtu og netableikju,
en til viðbótar lýsti hann „nýrri“ gerð
sem hann kallaði „svartbleikju (svart-
murtu)“.
Sumarið 1978 gerðu þeir Sigurður
Snorrason (1982) og Úlfar Antonsson
(1980) lauslega athugun á bleikjunum
í Þingvallavatni í tengslum við rann-
sóknir á almennri vistfræði vatnsins.
Þeir greindu á milli fjögurra bleikju-
gerða (1. mynd): kuðungableikju,
dvergbleikju, murtu og sílableikju.
Kuðungableikja er stór fiskur sem
heldur sig að mestu á grunnbotninum
(a. m. k. yfir sumarmánuðina). Hún
er mjög dökk á baki og á síðum, en
ljós á kviðinn, sem verður skærrauður
eða gulur um hrygningartímann.
Munnurinn virðist vel lagaður að áti á
196