Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.1973, Blaðsíða 28

Náttúrufræðingurinn - 01.03.1973, Blaðsíða 28
172 NATTURUFRÆÐINGURINN hlýtur allur að vera tilkominn við höggun á hrauninu eítir að það storknaði. Með tilliti til þessa halla tel ég mega áætla lóðrétt mis- gengi hraunsins eitthvað 20 m og þó fremur meira en minna. Enn erfiðara er að áætla hæð misgengisins í heild í grágrýtinu (í Hjöllum og Smyrlabúð). Það misgengi hófst meðan enn lá ísaldar- jökull yfír landinu. Hann svarf ofan af grágrýtishraununum, svo að nú sést ekkert eftir af upphaflegu yfirborði þeirra, og verður ekki vitað nákvæmlega hvernig því hallaði. Hann mæddi hvað fastast á sjálfum brotabrúnunum, því að þær vita einmitt gegn skriðstefnu hans, og sljóvgaði þær svo að á sér. Af þessum sökum má gera ráð fyrir, að í grágrýtinu — jafnvel enn fremur en í hrauninu — sé misgengið mun meira en nemur hæð sjálfs misgengisstallsins. Tel ég það vart geta verið undir 80 m í heild, en hugsanlegt að það sé mun meira. Samkvæmt framanskráðum áætlunum mínum um hæð Hjalla- misgengisins urðu þrír fjórðu hlutar þess á tímabilinu frá storknun grágrýtisins til gossins í Búrfelli, en einn fjórði hluti á tímabilinu milli Búrfellsgossins og myndunar ungu, högguðu hraunanna sunn- an Kaldár. En sunnan þeirra ungu hrauna, sem sum hver mxmu runnin eftir landnám (Guðmundur Kjartansson 1952 og 1954) taka aftur við fornleg hraun með greinilegum misgengissprungum. Þar er t. d. misgengisstallur gegnt suðaustri, norðaustur af Fjallinu eina og Sauðabrekkugjá röskum km norðar og vestar, bæði nálægt því að vera í framhaldsstefnu Hjallamisgengisins. Þessi hraun eru af allt öðrum uppruna og því sennilega ekki eins gömul. Þó að Hjallamisgengið sé um fimmfalt stærra í grágrýtinu en í Búrfellshrauni, er lega þess samt enn skarpara mörkuð í hrauninu. Því veldur aldursmunurinn. I grágrýtinu er brún brotsársins eflaust mynduð fyrir ísaldarlok og undir jökli, sem svarf hana til og sljóvgaði, en smurði auk þess yfir sprungurnar með ruðningi sínum. I hraun- inu er brotsárið aftur á móti ómáð og gjárnar ófylltar. Á þeim köfl- um svipar þessari brotalöm mjög til hinna alþekktu misgengisstalla Almannagjár og Hrafnagjár í Þingvallasveit, enda alveg sams konar myndun, aðeins minni í sniðum. í nyrðri hraunkvíslinni sker misgengissprungan hrauntröðina, Búrfellsgjá, nokkur hundruð metrum vestan Gjáarréttar, og stendur réttin þar á flötum og allvel grónum helluhraunsbotni traðarinnar,

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.