Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.03.1973, Blaðsíða 33

Náttúrufræðingurinn - 01.03.1973, Blaðsíða 33
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN_______________177 fjarðarhrauni og uppi á brún hennar. Þar eins og víðar er hraunið úfið, með kröppum bollum og hvössum kömbum, en hefur raunar mjög verið jafnað af manna völdum undir hús, götur og fiskreiti. í skrúðgarðinum Hellisgerði eru þó upphaflegar storkumyndanir hraunsins óspjallaðar að kalla, og auk þess sem þær eru ágætt skjól trjám, runnum og blómfögrum jurtum. Er gerðið að landslagi til afbragð annarra skrúðgarða. I vesturjaðri Hafnarfjarðarbæjar er lítill hraunlaus blettur, um 200 m á hvorn veg, nefndur Víðistaðir. Þetta er ein af þeim fáu eyjum, sem standa upp úr Búrfellshrauni og raunar aðeins smá- hólmi í samanburði við hinar háu grágrýtiseyjar, sem áður var getið (með Setbergshlíð og Smyrlabúð). Hitt er þó kynlegra um Víðistaðahólmann, hve lágur hann er og flatur, en hraunbrúnin há allt í kring. Áður en hraunið rann, hefur hann væntanlega verið dálítil hæð, sem það sveigði hjá, en fyllti svo rækilega að á alla vegu. Nú eru Víðistaðir tún, og að því er séð verður í ræsum og skurðum, er þar möl undir jarðvegi, sjóvelktur jökulmelur, en hvergi sér á grágrýtisklöppina, sem væntanlega liggur undir meln- um. Undir núverandi strandlínu heldur hraunbrekkan í Vesturbæn- um áfram neðansjávar með svipuðum halla, og er það aðdýpi miklu meira en annars staðar í firðinum og við Álftanes. Við brekkuræt- urnar tekur við flatur sjávarbotn úr leir og sandi. Einsætt má telja, að þessi brekka sé sjálf frambrún hraunsins, lengra hafi það ekki runnið. Dýpi við hraunbrúnina er nú mest um fO m (um stór- straumsfjöru) undan Langeyri, um 150 m frá landi, en minnkar þaðan í báðar áttir. Innar í firðinum er það t. d. nálægt 5 m við nyrðri hafnargarðinn. Eflaust Iiggur neðra borð hraunsins þó nokkru dýpra en þessar dýptartölur segja til um, því að bæði má ætla, að hraunið hafi sokkið nokkuð í laus setlög (framburð Fornu-Kaldár), sem þarna voru fyrir, þegar það rann, og enn fremur hefur fjörðurinn eitthvað grynnkað síðan af framburði Hafnarfjarðarlækj- ar. Allt það, sem hér er sagt um frambrún Hafnarfjarðarhrauns, bendir vissulega til þess, að hraunið hafi runnið niður í sjó í firð- inum. Þetta munu og flestir hafa haft fyrir satt, og enn má það tefjast sennilegt. En hins ber að gæta, að á tímum Búrfellsgossins lá sjávarborð nokkru lægra en nú. Ef sá munur var meiri en 10 m, 12

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.