Eimreiðin - 01.04.1945, Qupperneq 80

176
SÆLUHÚSIÐ VIÐ DAUÐAGIL
EIMREIÐIN
að' á ýmsum menningarsviðum eru ullt aðrir tímar hér á Islandi en víðast
hvar annars staðar í heiminum.
SEMINGUR: Heldur þú svo sem að þetta só speki, Bjarni minn?
BJARNI: Nei, enganveginn. Þetta er aðeins sannleikur, staðreynd, sent
liver hugsandi maður ætti að geta sagt sér sjálfur.
SEMINGUR: Eg verð nú samt að viðurkenna, að svona rökfærsla er of-
vaxin mínum skilningi; hún er líklcga eittlivað í ætt við heimspeki mið-
aldanna.
BJARNI: Þú veizt það vcl, að ísland var að mestu leyti einangrað frá
menningarsamböndum við umheiminn svo öldum skipti. Til dæmis — og þó
raunar alveg sérstaklega — að áhrifa frá 18. og 19. aldar tónlist gat ekki
farið að gæta hér að neinu ráði, fyrr en í tíð núlifandi kynslóðar. Ekkert er
því eðlilegra og sjálfsagðara en að þau tónskáld, sem náð hafa þeirri tón-
menntun, að þau geta tileinkað sér form og tækni þessarar listar, innleiði
hvorttveggja í lifandi tónvcrkuin, eins og þau mundu hafa gert fyrir 100 eða
fleiri órum síðan við sömu skilyrði og með sama innræti. En að sporna
við því, að þjóðin eignist lifandi hlutdeild í sem flestum Iistastefnuin,
gengur landráðum næst. Það er því afsakanlegt, þó að þeir, sem það gera, séu
grunaðir um lakari hvatir en sæma mundu göfugmennum.
SEMINGUR (úrillur): Ég vil ekki hlusta á þennan vaðal lcngur. — En
ekki þar fyrir, að þú ert nú farinn að liöggva býsna nærri sjólfum þér og
fylgifiskum þínum. ('Æslari): Eru það kannske ekki þið, sem hafið stofnað
til andlegrar kúgunar gagnvart þeim listamönnum, sem ekki sætta sig við
að „kópíera“ mörg hundruð ára gömul listaverk? Eruð það kannske ekki
þið, sem kallið verk þeirra endemi og skrílmenningu og ofsækið þá eins
og varga í véuin fyrir það eitt, að þeir reyna að fylgjast með listmenningu
nútímans?
BJARNI: Nei. Við ofsækjum engan. En við viljum liafa frið fyrir áróðri
og ofstopa þessarar nútíma-listar. Við viljum, að það lífræna, sem í henni
kann að felast, fái tóin til að ryðja sér til rúms með eðlilegum hætti, en se
ekki þröngvað upp á þjóðina sem eins konar „keisara-fötum“, sem öllum
beri að vegsama fyrir fegurð, þótt þeir finni liana hvergi, því að öðrum kosti
geti þeir varla talizt menn með mönnuin. Við vitum vel, að þessir nýtízku
listamenn eru engu síður undir utanaðkomandi áhrifum en hinir, sem þið
berið þjófsorði Ijóst og leynt, að jafnvel þjóðlaga-„isminn“ ykkar er af er-
lcndum uppruna; hann er nú ekki íslenzkari né fruinlegri en svo. En það
skiptir í sjálfu sér engu, því að sá, sem getur, gerir, sá, sem er listamaður,
semur frumleg listaverk, hvaða stefnu eða framsetningu sem liann aðhyllist.
Þess vegna viljum við lofa listamönnunum að starfa í friði, og að þjóðin
hagnýti verk þeirra eftir föngum. (í vaxandi œsingu): En það eruð þið, sem
með öllum hugsanlegum ofsóknarhrögðum reynið að halda niðri og úr
augsýn þjóðarinnar þeim mönnum og listaverkum, sem ekki samrýmast þessu
nýtízku-brjálæði ykkar. Því, að auk þess að beita þessum venjulegu vopnuni
ómennskunnar, — þögn og fyrirlitningu, dylgjum og óróðri, — þá reynið