Tímarit lögfræðinga - 01.06.1963, Side 20

voru tveir og gátu dæmt málin heima í umdæmum sínum
og nefnt til þess meðdómsmenn, eða þeim var skotið til
Alþingis eða lögréttu. Var þar sá háttur á hafður, að lög-
menn nefndu menn í dóm 6, 12 eða 24, sem dæmdi málið,
en stundum dæmdi lögrétta öll. Voru lögmenn jafnan í
forsæti dómanna, oftast báðir. Þannig voru lögmenn æðstu
dómarar landsins, en dómum þeirra og lögréttu mátti
skjóta til konungs.
Arið 1563 var stofnaður yfirréttur á Islandi. Var hann
skipaður 24 dómendum, en höfuðsmaður og síðar amt-
maður skyldi sitja í forsæti í dómi þessum. Til hans mátti
skjóta dómum lögréttu og lögmanna. Dómum yfirréttar-
ins varð áfrýjað til konungs og stóð svo til ársins 1661,
að Hæstiréttur var stofnaður í Danmörku. Var sá dómstóll
einnig æðsti dómstóll Islendinga, því að til hans mátti
skjóta dómum yfirréttarins.
Dómstig voru þannig fjögur, en kostur var að hlaupa
yfir sum þeirra, -—- var t. d. algengt, að sýslumenn lögðu
mál ódæmd til Alþingis. Auk þess var boðið, að lögrétta
eða lögmenn dæmdu sum mál sem frumdómstóll og má
þar nefna mál, sem vörðuðu líf og æru, sbr. opið bréf 27.
apríl 1663.2) Var þá sönnunargagna einkum aflað í héraði,
e. t. v. kveðið þar á um sekt eða sýknu, en málinu síðan
vísað til endanlegrar úrlausnar lögréttu.
Þá tiðkaðist og að skipa dómnefndir eða einn umboðs-
dómara til að rannsaka og dæma tiltekin mál eða mála-
flokk. Hófst sá háttur á miðöldum og tíðkast enn í dag.
Afskipti þéirra Árna og Páls af dómsmálum og réttar-
fari voru einkum fjórþætt:
I fyrsta lagi rituðu þeir skýrslur og greinargerðir til
konungs um dómsmál og réttarfar.
I öðru lagi voru þeir nokkrum sinnum skipaðir til þess
að taka sæti i yfirréttinum sem tveir hinna 24 dómara.
I þriðja lagi voru þeir skipaðir í dómnefnd til þess að
2) Lovs. f. Isl. I., bls. 290.
66
Tímarit lögfræðinga