Tímarit lögfræðinga - 01.06.1963, Side 50

þessara. Einkum virðist gagnrýnin á meðferð máls Ara
Pálssonar hafa við mörg og margvísleg rök að styðjast.
Frá nútíma sjónarmiði virðist ekki ofsagt, að upphaf máls
þessa hafi verið nokkrir ráðleysuframburðir, eins og þeir
Árni og Páll komast að orði, og þar hafi sakaráberar
sjálfir verið látnir sverja hyggju sína og fjallað hafi ver-
ið um málefni, sem enginn veraldar maður gat sann-
að eða afsannað, enda ekki um neina áþreifanlega hluti að
ræða. Hér kemur ljóslega fram óbeit Áma á galdratrú og
skelfilegum afleiðingum hennar, svo og hvers konar hjá-
trú. Hafði Árni raunar sýnt óbeit sína á þessu fyrr, er
hann skrifaði um galdramálin i Thisted árið 1699 og varð
meðal fyrstu manna í Danmörku til þess að leggja til at-
lögu við galdrahjátrúna. Hefur bók Áma um þessi mál
verið þýdd á íslenzku.
Enda þótt Ari játi á sig galdur fyrir presti þeim, sem
bjó hann undir dauðann, sannar það ekki neitt. Hann er
einfaldlega niðurbrotinn maður, enda hefur presturinn
vafalaust hvatt hann til játningar og sannrar iðrunar, ef
það mætti afstýra þeim helvítiskvölum, sem honum væru
annars búnar. Em slíkar játningar raunar ekkert nýtt fyr-
irbæri í réttarfari.
En — með gát verður að fara, þegar lagður er dómur á
verk fyrri tíðar manna. Eins og hér stendur á geymir
sagan aðeins þann hluta raunvemlegra atburða, sem á
hók verður, eða hefur verið festur, og sjaldnast koma
þar öll kurl til grafar. Varðar miklu að menn geri sér
þessa takmörkun sagnfræðinnar ljósa.
Vafalaust hefur nefndardómurunum, Áma og Páli geng-
ið til umhyggja fyrir lögum og rétti með dómsmálastörf-
um sinum. Þeir hafa viljað að lögum væri framfylgt, hver
sem í hlut ætti. En þeir hafa og viljað rétta hlut þeirra
sem minni voru máttar gegn ribböldum og ríkismönnum.
Sést það glöggt í málunum gegn Gottrúp, máli Hólmfasts
Guðmundssonar og raunar einnig máli Ásbjarnar Jóa-
96
Tímarit lögfræðinga