Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2008, Blaðsíða 147

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2008, Blaðsíða 147
SMALAKROKAR samviskunnar sem við heyrum stundum án þess að vilja það.36 Sjálfið er að sumu leyti það sem það er vegna „andspyrnu" samviskunnar. Þetta andóf samviskunnar er hluti af hinni siðferðilegu hlið sjálfsins án þess að ég hyggist fara nánar út í þá sálma.37 I stað þess vil ég vekja athygli á því að greining Ricœurs á óvirkninni er mjög í anda fyrirbærafræðinnar. Ekki er nóg með að díalektísk spenna sé milli sjálfsins og annarleikans, það er líka viss spenna milli sjálfsku og sömsku. Ástæðan er sú að það er í góðu lagi að segja að tiltekinn maður hafi sömu sjálfsku þótt hann breytist talsvert í tímans rás. En það að hann hefur líka sömsku gerir að verkum að við verðum að gera ráð fyrir ákveðnum stöðugleika, fasta. Þá má spyrja hvernig við getum haft vissan óbreytanlegan þátt um leið og við breyt- umst stöðugt. Frásagan leysir þennan vanda, segir Ricceur. I öllum frásög- um er bæði fasti og breytingar. Ricceur nefhir fastann „concordance" (samhljóm), hið gagnstæða „discordance" (mishljóm). Mishljómar eru óvæntir atburðir sem trufla stöðugleika fastans. Samt getur frásagan sam- einað báða þætti og getur með svipuðum hætti sameinað sömsku sem ein- kennist af samhljómi og sjálfsku með hneigð sinni til mishljóms. Hér er á ferðinni kantverskur samþættingur hins ósamstæða og fjölbreytta.38 Reyndar hefur frásagan forskilvitlegt eðli að mati Ricœurs og hún gegnir nánast hlutverki hins forskilvitlega sjálfs þegar reynslusjálf eru annars veg- ar.39 Það er ekki síst sögufiéttan sem gegnir þessu forskilvitlega hlutverki, hún hefur t.d. afgerandi þýðingu þegar um er að ræða sköpun söguper- sóna. Það er frásagan sem skapar hið stöðuga við sögupersónuna, fasta hennar.40 Þrátt fyrir þetta breytast frásögulegar samsemdir stöðugt. 36 37 38 39 40 Kenningar Ricœurs um óvirkni eru svo óskýrt orðaðar að ég leyfi mér að spinna aðeins við þær og reyna að skýra með rnínum eigin hætti. Ricœur, Oneself as Another, bls. 318-356. Fyrir þá sem lesa dönsku vel má benda á prýðilega kynningu Peters Kemps á þessari hlið hinnar ricceursku hugsunar. Kemp, Praktisk visdom. Om Paul Ricoeurs etik, Kaupmannahöfh: Forum, 2001. Kantversk speki er speki sem innblásin er af Kant. Slík speki gerir ráð fyrir því að hugurinn hljóti að samþætta margbreytilega og ósamstæða reynslu, t.d. með því að fella slíka reynslu undir hugtök á borð við hugtakið um hlut. Sætt bragð, rauð- ur litur, hringlaga form og fleira sem hugurinn hefur reynslu af undir vissum kringumstæðum er fellt undir hugtakið epli en epli er jú ákveðinn hlutur. Ricoeur, Oneself as Another, bls. 141. I hefðinni frá Kant er hið forskilvitlega sjálf nánast heild þeirra skilyrða sem verða að vera fyrir hendi ef sjálf og reynsla eiga að geta verið til. Reynslusjálf (empirísk sjálf) eru einfaldlega raunveruleg, gefin sjálf, sjálf mitt og sjálf þitt. Við höfum reynslu af okkar eigin vitund. Ricœur, „Narrative Identity", í Wood (ritstjóri): On Paul Ricoeur, bls. 195. *45
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.