Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2008, Síða 147

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2008, Síða 147
SMALAKROKAR samviskunnar sem við heyrum stundum án þess að vilja það.36 Sjálfið er að sumu leytd það sem það er vegna „andspyrnu“ samvisknnnar. Þetta andóf samviskunnar er hluti af hinni siðferðilegu hlið sjálfsins án þess að ég hyggist fara nánar út í þá sálma.3/ I stað þess vil ég vekja athygli á því að greining Ricœurs á óvirkninni er mjög í anda fyrirbærafræðinnar. Ekki er nóg með að díalektísk spenna sé milli sjálfsins og annarleikans, það er líka viss spenna milli sjálfsku og sömsku. Astæðan er sú að það er í góðu lagi að segja að tiltekinn maður hafi sömu sjálfsku þótt hann breytist talsvert í tímans rás. En það að hann hefur líka sömsku gerir að verkum að við verðum að gera ráð fyrir ákveðnum stöðugleika, fasta. Þá má spyrja hvernig við getum haft vissan óbreytanlegan þátt um leið og við breyt- umst stöðugt. Frásagan leysir þennan vanda, segir Ricœur. I öllum frásög- um er bæði fasti og breytingar. Ricœur nefnir fastann „concordance“ (samhljóm), hið gagnstæða „discordance“ (mishljóm). Mishljómar eru óvæntir atburðir sem trufla stöðugleika fastans. Samt getur frásagan sam- einað báða þætti og getur með svipuðum hætti sameinað sömsku sem ein- kennist af samhljómi og sjálfsku með hneigð sinni til mishljóms. Hiér er á ferðinni kantverskur samþættingur hins ósamstæða og fjölbreytta.38 Reyndar hefur frásagan forskilvitlegt eðli að mati Ricœurs og hún gegnir nánast hlutverki hins forskilvitlega sjálfs þegar reynslusjálf eru annars veg- ar.39 Það er ekki síst sögufléttan sem gegnir þessu forskilvitlega hlutverki, hún hefur t.d. afgerandi þýðingu þegar um er að ræða sköpun söguper- sóna. Það er ffásagan sem skapar hið stöðuga við sögupersónuna, fasta hennar.40 Þrátt fyrir þetta breytast frásögulegar samsemdir stöðugt. 36 Kenningar Ricœurs um óvirkni eru svo óskýrt orðaðar að ég leyfi mér að spinna aðeins við þær og reyna að skýra með mínum eigin hætti. Ricœur, Oneself as Another, bls. 318-356. 3' Fyrir þá sem lesa dönsku vel má benda á prýðilega kynningu Peters Kemps á þessari hlið hinnar ricœursku hugsunar. Kemp, Praktisk visdom. Om Paul Ricoeurs etik, Kaupmannahöfn: Forum, 2001. 38 Kantversk speki er speki sem innblásin er af Kant. Slík speki gerir ráð fyrir því að hugurinn hljóti að samþætta margbreytilega og ósamstæða reynslu, t.d. með því að fella slíka reynslu undir hugtök á borð við hugtakið um hlut. Sætt bragð, rauð- ur litur, hringlaga form og fleira sem hugurinn hefur reynslu af undir vissum kringumstæðum er fellt undir hugtakið epli en epli er jú ákveðinn hlutur. 39 Ricœur, Oneself as Another, bls. 141.1 hefðinni frá Kant er hið forskilvitlega sjálf nánast heild þeirra skilyrða sem verða að vera fyrir hendi ef sjálf og reynsla eiga að geta verið til. Reynslusjálf (empirísk sjálf) eru einfaldlega raunveruleg, gefin sjálf, sjálf mitt og sjálf þitt. Við höfum reynslu af okkar eigin vitund. 40 Ricœur, „Narrative Identity“, í Wood (ritstjóri): On Paul Ricoeur, bls. 195. J45
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.