Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2008, Blaðsíða 150

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2008, Blaðsíða 150
STEFAN SNÆVARR sjálfsvitund, sjálf eða ég.4/ Önnur mótbáran er að sá sem skoðar sjálf sitt geti ekki séð þann hluta sinn sem skoði og geti því vart sannað að hinn skoðandi hluti sé til, alla vega ekki vitað neitt af viti um hann. Þriðja mótbáran er ættuð frá mér sjálfum að ég held en kann að eiga sér eldri rætur. Hún er sú að sá hluti sjálfsins sem skoðaður er sé aðeins til þegar maður er meðvitaður um hann, þegar sjálfsskoðun á sér stað (hugsanlega gæti hann verið tál undir þeim kringumstæðum er maður er ekki meðvit- aður um hann en þá í aUt annarri mynd, meðvitundin kann að breyta hon- um róttækt). Fjórða mótbáran er í anda Wittgensteins og má kalla „nu'na smíð". Wittgenstein sagði að einkareynsla sem ekki er miðlanleg öðrum sé í þeim skilningi ekki möguleg að ég get ekki sagst vita neitt um innstöð- ur mínar. Staðhæfingar einar geta haft sannleiksgildi því þær má leiðrétta, ekki einkareynslu.49 Sá sem verður fyrir slíkri reynslu getur ekkert sagt af viti um hana,50 aðeins sýnt með atferli sínu að hann hafi orðið fyrir slíkri reynslu. Ekki er hægt að efast um sínar eigin upplifanir en hugtakið þekk- ing á aðeins við um fallvaltar staðhæfingar. Hafi ég tannpínu og segi ég „mér er svo illt í tönninni" þá kemur orðið „illt" í staðinn fyrir upphrópun á borð við „æ!". Að segja „mér er svo illt í tönninni" er í þessu tilviki hlutj af sársaukaatferlinu.-', l Það er einfaldlega ekki hægt að beita hugtakinu „þekkingu" á einkareynslu. Eg tel að heimfæra megi greiningu Wittgensteins upp á hugtakið mn sjálfsskoðun. Ég get ekki vitað með vissu að ég hafi stundað árangursríka sjálfsskoðun að hætti Descartes nema aðrir geti gengið úr skugga um að ég hafi beitt hugtökum eins og „sjálfsskoðun" rétt og farið eftir reglum 47 Til dæmis Rudolf Carnap, „Úberwindung der Metaphysik durch logische Analyse der Sprache", Erkenntnis, 2. bindi, 1932, bls. 219-241. Gilbert Ryle leikur ákveðið tilbrigði við þetta stef. Hann segir að sjálfið sé hvikult með kerfisbundnum hætti („systematically elusive"). Ryle, The Concept ofMind, Harmondsworth: Penguin, 1949, bls. 186 ogvíðar. Wittgenstein segir þetta hvergi beinum orðum en virðist gefa sér að svo sé. En er það öruggt? Segir ekki Wittgenstein að ekki sé hægt að draga alla málnotkun upp á eina seil, að til sé mýgrútur af meira eða minna skyldum málleikjum sem lúti hver sínum lögmálum? Kannski eru til málleikir einkareynslu sem hafa þá megin- reglu að menn geti haft ófallvalta þekkingu um innstöður (innri upplifanir). Þannig mætti bjarga vitundarspekinni fyrir horn. En auðvitað er ekki víst að björgunaraðgerðin heppnist. Wittgenstein segir að aðrir geti vitað hvað við hugsum, ekki við sjálf! Wittgenstein, PhilosophicalInvestigations (þýdd úr þýsku), Oxford: Blackwell, 1958, bls. 222. Wittgenstein: Philosophical Investigations, bls. 89 (§244—246). 48 49 50 51 t48
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196
Blaðsíða 197
Blaðsíða 198
Blaðsíða 199
Blaðsíða 200
Blaðsíða 201
Blaðsíða 202
Blaðsíða 203
Blaðsíða 204
Blaðsíða 205
Blaðsíða 206
Blaðsíða 207
Blaðsíða 208
Blaðsíða 209
Blaðsíða 210
Blaðsíða 211
Blaðsíða 212

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.