Tímarit Máls og menningar - 01.09.1967, Blaðsíða 70

Tímarit Máls og menningar
aS beita myndavélinni ... En hins-
vegar eiga stórbrotin kvikmyndaljóð
Sjaplíns, Misogúsís og Bergmans þaS
sameiginlegt að þar er myndavélinni
eklci beitt: eSa meS öSrum orSum
liafa þau ekki veriS kvikmynduS
samkvæmt lögmálum eSa „tækni
hinnar ljóSrænu kvikmyndar". Þess-
vegna hlýtur ljóSræna þeirra aS
liggja í einhverju öSru en tækninni
sem slíkri. Sú staSreynd aS í þessum
verkum er vélinni ekki beitt sérstak-
lega þýSir einfaldlega aS tæknin aS-
lagast merkingunni meS því aS þjóna
henni . . . Tilkoma „tækni hinnar
Ijóðrænu kvikmyndar“ gerir þaS aft-
ur á móti kleift aS framkvæma eins-
konar gervifrásögn meS ljóSrænni
tækni ... ASalpersóna slíkrar frá-
sagnar er semsé stíllinn . .. þannig
verSur „hin ljóSræna kvikmynd“ aS
treysta á slílæfinguna eina sem inn-
blástur, sem í flestum tilfellum er
einkar lyrisk afstaSa“. SíSan fer
hann einkar skarplegum orSum um
Godard, sem hann réttilega álítur
sameina öll undirstöSueinkenni nýja
skólans — og þeim dómi megum viS
sízt gleyma þagar viS metum viSleitni
þessa kvikmyndahöfundar til hlut-
lægrar tjáningar í andstöSu viS pre-
dikunarsýkina. Hvert svo sem álit okk-
ar á Godard er (en takmarkanir hans
bendir Pasolini frábærlega á þegar
hann ræSir um áberandi og öldungis
Jráleita /augaveiklunarafstöðu hans
til umhverfisins og flokkar persónur
hans sem angandi jurtir borgaraskap-
arins) þá er hitt þó víst aS höfundur
A bout de souffle og Pierrot le fou
hefur öSrum fremur átt þátt í því aS
uppgötva ljóSræna og sjálfstæSa
kvikmyndunartækni þar sem persónu-
leg návist leikstjórans er alls ráSandi.
Þessi tækni er öldungis huglæg (því
kvikmyndavélin er loks fullkomlega
orSin aS skriffæri) en þó öldungis
hlutlæg (því kvikmyndavélin reisir
engin tákn milli veraldarinnar og á-
horfandans) en einkum þó og sérlega
einfalt ljóSmál og myndgleSin ein-
ber.
Hvert?
Þessi virSast mér vera höfuSein-
kenni markverSustu nýjunganna í
kvikmyndaframleiSslu heimsins. Ég
vil enn ítreka þaS aS hér er engan
veginn um þaS aS ræSa aS búa til
formúlur heldur einungis aS átta sig
á meginstraumunum. Enda þótt ég
hafi í ofanskráSu haldiS mig viS aS
lýsa þessum nýju tilhneigingum eins
og þær birtast í leiknum myndum þá
er fjarri því aS ég sé búinn aS gleyma
fyrirbrigSum eins og cinéma vérité
eSa cinema direct, sem haft hafa
mikilsverS og djúptæk áhrif enda
þótt þau séu nú ekki lengur í tízku:
því verSur semsé ekki neitaS aS af-
staSa cinema direct til veruleikans
hefur haft sín varanlegu áhrif á gerS
leikinna mynda enda þótt í ljós hafi
komiS aS vissir örSugleikar voru á
164