Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Page 25

Þýddar barnabcekur
unum (samtals 122 bækur), reynum að halda okkur við hugmyndafræði-
leg einkenni en látum allt fagurfræðilegt mat liggja á milli hluta. Þessir
flokkar eru: sakamálasögur, stelpubækur, og sögur um Vestur-Evrópubúa
í öðrum heimshlutum.
„Svertingjar eru mannlegar verur“
Þriðji stærsti flokkurinn fjallar um Vestur-Evrópubúa í öðrum heimshlut-
um (18 bækur). Hér er m. a. um að ræða Tarsanbækurnar, indíánasögur
og bækur um farmenn sem sigla víða um heim og kynnast óJíkum þjóð-
um, svo eitthvað sé nefnt. Allar eiga þær það sammerkt að vera skrifaðar
út frá sjónarhóli Evrópubúa eða hvíta mannsins þótt afstaða sú sem tekin
er til annarra kynþátta sé mismunandi. Það sem okkur þótti forvitnilegast
að athuga í þessum bókum er hvernig aðrar þjóðir og kynþættir eru
kynntir.
Enskur bókmenntafræðingur, Bob Dixon, sem skrifað hefur um barna-
bækur, segir í bók sinni Catching them young II,2 að með nýlendustefn-
unni komi upp þörf fyrir bækur sem réttlæti yfirgang hvítra manna í
öðrum heimshlutum. I bókum á borð við Róbinson Krúsó er fjallað um
barátmna við að lifa af í áður óþekkm umhverfi og fyrsm kynni af inn-
fæddum íbúum þeirra landa sem hvítir menn koma til. Seinna þegar hvíti
maðurinn hefur haslað sér völl og er orðinn fasmr í sessi í nýlendunum
kemur valdbeitingin til sögunnar. Til að halda völdum verður maður að
kunna þá list að stjórna. Gott dæmi um þessa tegund er Tarsan sem við
ætlum að nota hér sem dæmi um hugmyndafræðina sem þessi tegund
bóka boðar. Bækurnar um Tarsan fylgja því stigi nýlendustefnunnar þegar
hvítir menn hafa komið sér fyrir í nýlendunum og reyna að hafa landslýð
góðan með ýmsum ráðum. En það er ekki sama hvernig farið er að svert-
ingjum eins og Tarsanbækurnar sýna einmitt.
I Einvaldi skógarins3 segir frá ungum amerískum forstjóra sem kemur
til Afríku í veiðiferð. Hann fær svarta burðarmenn og er montinn og
ósvífinn við svertingjana og skipar þeim fyrir með frekju. En þess konar
hegðun ber ekki árangur. Hann fær svertingjana upp á móti sér og þeir
neita að hlýða honum. Fyrir þessum manni fer illa. Félagi hans skilur
betur hvernig ber að haga sér. Hann segir: „Þessir svertingjar eru mann-
legar verur. Þeir eru oft viðkvæmir og oftast eins og börn. Þú skerð upp
151