Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Side 73

Fjölþjóðlegt samprent
Það gefur auga leið að þegar grænlensk börn eru mötuð á sögum um hjól-
reiðaferðir um danska beykiskóga, þá er ekki við því að búast að slíkt sögu-
svið veiti mikla stoð í þeirri sjálfsleit sem er eitt alvarlegasta vandamál
lítillar þjóðar sem enn stendur á mörkum tveggja gerólíkra menningar-
sviða. Sama máli gegnir vitaskuld um Island og íslensk börn. Sögur Stefáns
Jónssonar hafa reynst íslenskum börnum ómetanleg stoð til sjálfsskilnings,
einmitt vegna þess að þær eiga rætur í íslensku hversdagslífi. Þær lýsa
reynslu sem bundin er þroska barnsins í veröld sem barnið þekkir. Þær
eru samdar af virðingu fyrir barninu og eru ekki látnar ljúga einföldum
og fölskum lausnum. Slíkar sögur eru ekki aðeins gersemar heldur blátt
áfram lífsnauðsyn íslenskum börnum. Þess vegna er þróunin í útgáfu
barnabóka á Islandi orðin ískyggileg.
Enginn má skilja orð mín svo að ég sé að tala gegn því að þýddar bækur
séu gefnar út fyrir íslensk börn. En hlutfallið milli þýdds og íslensks er
orðið óhugnanlegt, ekki síst vegna þess hve fyrirferðarmikill hlutur hins
alþjóðlega samprents er orðinn.
Hvað er þá fjölþjóðlegt samprent og hvers vegna er ástæða til að amast
svo mjög við því? Fjölþjóðlegt samprent er það nefnt þegar myndskreytt-
ar bækur eru prentaðar fyrir margar þjóðir í senn. Dæmi um slíkar barna-
bækur sem hér eru á markaði eru bækurnar um Barbapapa, Tinna, Albín,
Tuma, Lukku-Láka og svona mætti lengi telja. Oft eru þetta bókaflokkar,
en sameiginlegt einkenni er mikil myndskreyting og stuttur texti ef ekki
er beinlínis um myndaseríur að ræða. Bækur af þessu tagi verða til með
tvennum hætti. Annars vegar er um að ræða bækur sem öðlast hafa miklar
vinsældir og eru þýddar á mörg tungumál. Hins vegar eru svo bækur sem
frá upphafi eru samdar með hinn fjölþjóðlega markað í huga. Tilgangur
samprentunarinnar er að sjálfsögðu fjárhagslegur, að prenta litmyndir eins
ódýrt og framast er kostur og bæta svo textanum við í síðustu umferð
prentunar. Með þessu móti verða bækurnar ódýrar, og mætti ætla að slíkt
væri mikill kostur. En þessu fyrirkomulagi fylgja ýmsir alvarlegir ann-
markar sem ekki hafa verið ræddir mikið hér á landi.
Vitanlega er ekki hægt að setja allar bækur af þessu tagi undir einn hatt
og fordæma þær sem lélegar barnabækur. Engu að síður hefur þetta fyrir-
bæri ákveðin einkenni sem ekki verður gengið framhjá. Þær bækur sem
verða til með hinn fjölþjóðlega markað í huga eru miklu fremur iðnaðar-
vörur en bókmenntir. Þær verða til ekki ósvipað og auglýsing. Leitast er
við að afmá sérkenni þjóða og sögusviðið haft óljóst og einkennalítið.
199