Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Blaðsíða 96

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Blaðsíða 96
Tímarit Máls og menningar hafa bera vitni um sívirka þörf höfundarins til að endurskoða þær hug- myndir, sem hann gerði fyrst grein fyrir í bréfinu til Katkofs í ágúst 1865, og fyrr var vitnað til. I stórum dráttum má lýsa þeim breytingum, sem verða á sögunni meðan hún er skrifuð, sem hér segir: I fyrstu drögunum er engu líkara en að stúdentinn sem myrðir okurkerl- inguna láti stjórnast af „jákvæðum" hvötum, hann telur sig eiginlega vera að búa sig undir að sinna háleitum skyldum við mannkynið. Skáldsagan gerist á um það bil mánuði: þá gefur morðinginn sig fram og iðrast verknaðarins um leið. Glæpamaðurinn afneitar fyrirhafnarlítið fyrri hugmyndum sínum um rættlætingu verknaðarins: „Lögmál sannleikans og mannlegt eðli hafa sigrað, þau drápu sannfæringu hans, jafnvel án þess að hann snerist til andófs." Yfirbótinni er lýst sem meðvituðu og eindregnu vali: „glæpamaðurinn ákveður sjálfur að taka á sig þjáningu til að afplána verknað sinn.“ Sagan átti að vera í formi játningar, sem hefði vitanlega þrengt verulega sjónarhorn hennar. Hún átti að verða fimm—sex arkir og Dostoévskí bjóst við að ljúka við hana innan mánaðar. Endanleg niðurstaða varð allt önnur, enda þótt aðstæður Raskolnikofs í upphafi sögunnar, háski sá sem vofir yfir Dúnju systur hans í klóm hins lostuga óðalsherra Svídrígælofs og fleira þesslegt standi af sér hreinsunareld umskriftanna. Verulega er dregið úr „jákvæðum“ eða félagslegum útskýringum á verkn- aði Raskolnikofs. Þeim mun meir fer fyrir Napóleonshugmyndum hans, sókn í valdið valdsins vegna — meðan áhyggjur af velferð móður hans og systur og þátttaka í örlögum Marmeladoffjölskyldunnar verða með nokkrum hætti þáttur í sjálfsblekkingu, gloppóttu hugmyndakerfi sem hann rembist við að koma sér upp sér til réttlætingar. Skáldsagan gerist að mestu á tveim vikum, en spannar alls tvö ár með eftirmála sem er „opinn“ út í eilífðina. Raskolnikof ver skoðanir sínar fram yfir játningu og dóm, hann neitar því enn að hann hafi framið glæp sem veður er gerandi út af morguninn sem hann gefur sig fram (Sjötti hluti, sjöundi kafli). Hann þrjóskast við næstum því fram á síðustu blaðsíðu sögunnar — endurfæðing hans er þá fyrst rétt að hefjast, þegar hann hefur setið meira en ár í Síbiríu og á þá eftir að bíða frelsis og Sonju í sjö ár, rétt sem Jakob skyldi bíða Rakelar. Glæpamaðurinn gerir sér alls ekki grein fyrir ótal erfiðleikum yfirbótar- innar þegar hann gefur sig fram. Skáldsagan er ekki játning í fyrstu persónu, alvitur höfundur stýrir penna og lætur sterkar og sjálfstæðar raddir takast á um Raskolnikof: Rödd rannsóknardómarans Porfírís Petrovítsj, sem reynir að brjóta niður villu- 86
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.