Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Blaðsíða 32

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Blaðsíða 32
Tímarit Máls og menntngar Novalis. Þau net sem við leggjum í sjó Islendingasagna í því skyni að fiska eftir siðfræði þeirra eru engin undantekning frá þessari reglu sem gildir um alla túlkun. Við göngum óhjákvæmilega að efninu útfrá ákveðnum forsend- um sem beina túlkun okkar í vissan farveg og spyrjum tiltekinna grundvall- arspurninga sem viðfangsefnið hlýtur að svara einhvern veginn. Að öðrum kosti yrðum við einskis vísari. Það er því mjög mikilvægt að við reynum stöðugt að gera okkur grein fyrir því undir hvaða sjónarhorni við leitumst við að ljúka viðfangsefninu upp og hvernig niðurstöðurnar draga dám af þeim leiðsagnartilgátum sem við göngum útfrá hverju sinni. Hvað er það sem við erum að reyna að átta okkur á þegar við spyrjum um siðfræði Islendingasagna? Við þessu er e. t. v. ekki til neitt einhlítt svar, en við ættum þó að geta fallist á að spurningin snúist um þau siðferðislögmál sem athafnir söguhetjanna lúta. En hvernig eigum við að greina þessi lögmál? Hér vandast málið. Það á við um allar athafnir manna og samskipti, svo fremi að þær hafi einhverja siðferðilega þýðingu, að af þeim má lesa vitnisburð um ákveðið siðgæði. Þessi „aflestur" er þó jafnan túlkunaratriði og verður því torráðnari sem vettvangur athafnanna er okkur meira fram- andi. Þetta stafar af því að við erum mótuð af ákveðinni menningu sem felur í sér mat á dyggðum og löstum, réttu og röngu sem mynda bakhjall allra okkar dóma um mannlega hegðun. Siðferðið sem við búum við skapar okkur sjónarhól sem er forsenda siðferðilegrar reynslu og þekkingar, en getur einnig staðið í vegi fyrir skilningi á mannlegu framferði sem er á einhvern hátt frábrugðið því sem við eigum að venjast. Það er hér sem virkilega reynir á þau bönd skilnings og túlkunar sem tengja okkur við tilveruna: halda þau okkur föngnum í eigin fordómum eða getum við teygt á þeim þannig að við náum að setja okkur í annarra spor og öðlast þar með nýjan skilning og víkka eigin sjóndeildarhring? Oneitanlega lýsa sögurnar mannlegu siðferði sem okkur er að mörgu leyti framandi. Þetta er ekki síst vegna þess að þær taka þar fyrst upp þráðinn sem dregur til tíðinda og snúast að verulegu leyti um deilur manna og vígaferli. Það er einmitt vegna þessa sem siðferðilegar spurningar verða svo áleitnar, því það er við slík frávik frá hversdagsleikanum sem siðfræðilegir drættir veruleikans skerpast. Þetta er þó tvíbentur ávinningur, því um leið og það ætti að auðvelda okkur að greina hið almenna mynstur hegðunar og hugtaka sem einstakar athafnir manna taka mið af, þá eru athafnirnar oft af því tagi sem brýtur hvað mest í bága við siðferðiskennd okkar og hugsunar- hátt. Hér er vandinn því sá að reyna að forðast siðferðilega dóma sem endurspegla okkar eigið siðferðismat og reyna fremur að öðlast skilning á siðfræði sagnanna sem tekur mið af hugmyndaheimi v_0 veruleika þeirra sjálfra. Þetta er þó engan veginn auðleyst verkefni. Raunar felst sjálfur 22
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.