Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.2000, Side 50

Tímarit Máls og menningar - 01.03.2000, Side 50
RÓBERT H. HARALDSSOH augum, hann lítur á siðferðisverur sem dauðlega (rotnandi) líkama. Hann leikur á píanó undir trylltum dansi Nóru og kyndir undir „trylltri“ náttúru hennar. Rank er jarðbundinn en þó með öðrum hætti en ffú Linde. Hún er skynsöm, stendur föstum fótum á jörðinni, lyfir sér aldrei til flugs. Hann elskar aftur á móti hið jarðneska, vill grípa allt „sem gefst hér á jörð“ (192). Rank er lífsspekingur og af vörum hans eru komin flest spakmæli verksins: „Það er tilgangslaust að ljúga að sjálfum sér“ (167); „Láttu konu þína mæta [á næsta grímuball] eins og hún er dagsdaglega“ (193); ,,[H]vers vegna ekki gleðjast að kvöldi dags sem vel var nýttur?“ (192). Hjónin Nóra og Torvald Helmer hafa verið mönnum þrotlaust tilefni pælinga um siðferðið eins og nánar verður vikið að síðar. Góðborgarinn Tor- vald Helmer stærir sig af því að vera óaðfinnanlegur embættismaður „og vonast til að verða það svo lengi sem [hann] gegni embætti" (164) og hann „vill ekki koma nærri öðru en hreinum og góðum málum“ (131). Álit ann- arra skiptir hann miklu máli. Þegar Nóra segist ætla að yfirgefa fjölskyldu sína svarar hann: „Yfirgefa heimili þitt, mann þinn og börn! Og ekki ertu að hugsa um hvað fólk muni segja“ (203). Helmer vill vera öðrum óháður, skuldlaus og frjáls. Það er honum líka mikils virði að aðrir viti að hann upp- fyllir skyldur sínar sem eiginmaður, starfsmaður og borgari. Og ekki er að sjá annað en hann hafi gegnt þessum hlutverkum vel. Hann hefur hlotið háa stöðu, eignast þrjú börn með konu sinni og búið þeim gott yfirstéttarheimili. Nóra segir t.d. eftir að hún hefur afráðið að yfirgefa fjölslcylduna: „Ó, mér fellur það þungt, Torvald; því að þú hefur alltaf verið mér svo góður“ (205). Og ekki er annað að sjá en hann hafi stjanað við konu sína og borið hana á höndum sér. Ósjaldan draga menn víðtækar ályktanir um siðferði kvenna og siðferði almenntviðkynniafpersónunni Nóru. Halvdan Koht skrifart.d. að: „[...] konan standi náttúrunni miklu nærri en maðurinn, og að náttúrulegar eðl- ishvatir hennar geti risið upp með djarfari hætti gegn alls kyns samfélags- venjum og ytri siðaboðum.“10 Ýmsum stoðum mætti vissulega skjóta undir þá skoðun að Nóra sé fulltrúi þeirra sem láta hjartað ráða för og fylgja eðlishvöt í siðferðilegum efnum. Hún leggur t.d. ríka áherslu á per- sónuleg sambönd, ást og vináttu og einhver afdrifaríkasti greinarmunur- inn sem hún gerir á fólki er milli þess sem stendur henni nærri og þess sem er ókunnugt. „Það? Hvern varðar um það! Ókunnugt [fremmede] fólk“ (125), svarar hún þegar Helmer biður hana að hugsa til lánadrottnanna. Og í fyrsta þætti vísar hún til Krogstads sem hins ókunnuga manns (den fremmede man): „Nei, ókunnugi maðurinn gerir mömmu ekkert“ (145), segir hún við börnin sín. Og þegar Krogstad spyr hana hvort hún hafi ekki leitt hugann að því að fölsun undirskrift ar væri svik við hann svarar hún: „Ég 40 www.malogmenning.is TMM 2000:1
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.