Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.2000, Síða 60

Tímarit Máls og menningar - 01.03.2000, Síða 60
RÓBERT H. HARALDSSON Það er þegar á margra vitorði í bankanum að ég ætla að segja Krogstad upp. Ef það spyrðist nú út að nýi bankastjórinn hefði látið konu sína hringla í sér [...] Ætti ég að gera mig hlægilegan í augum allra starfs- mannanna - vekja þá hugsun hjá þeim að ég sé háður allskyns ytri áhrifum? Þú getur verið viss um að ég fengi fljótlega að kenna á afleið- ingunum! (164) Hreyfiaflið er í fullkominni andstöðu við það afl sem stýrir samræðum Krogstads og frú Linde. Álit annarra ræður því hvernig Helmer orðar eigin hugsanir, ekki aðeins við konu sína heldur einnig fyrir sjálfum sér. Honum er lífsins ómögulegt að viðurkenna að hann er þræll allskyns ytri áhrifa. Og það tekur hann langan tíma að koma orðum að því að hann hefur einkum per- sónulega ástæðu til að reka Krogstad (þeir eru kunningjar frá æskuárum!). Væri Krogstad í sporum Helmers myndi hann e.t.v. mæla eitthvað á þessa leið: „Fyrir því liggur aðeins einkaástæða, að ég vilji reka þennan dugmikla starfskraft, en staða mín í bankanum og önnur ytri öfl valda því að ég verð að nefna ýmsar félagslegar og siðferðilegar ástæður." Óhugsandi er að Helmer taki svona til orða. Honum er um megn að segja sannleikann um sjálfan sig. Ólíkt Krogstad er hann flœktur í almenningsálitið. Hann áttar sig aldrei á því sjálfur hvar mörkin milli álits annarra og hans eigin liggja. Hann er kjarna- laus maður. Borgaraleg virðing er honum ekki eingöngu tæki heldur mark- mið í sjálfu sér. Orðavaðall Helmers nær hámarki þegar hann fréttir að besti vinur hans, Rank læknir, hafi dregið sig í hlé til að deyja: Veslings vinur minn. Ég vissi reyndar ég fengi ekki að halda honum Iengi. En svona fljótt -. Og svo fer hann í felur eins og sært dýr. (195) Svar Nóru er eitt af mörgum teiknum þess að verkið er meðvitað um gagnrýni sína á orðagjálfur Helmers: Fyrst það verðurað gerast er best að hafa um það engin orð. Ekki satt, Torvald? (195) En Helmer er ekki með á nótunum og breytir nú strax yfir í þátíð (þótt Rank sjálfur sé ekki kominn yfir í ósveigjanlega þátíð): Hann var okkur svo samgróinn. Mér finnst ég ekki geta hugsað mér hann horfinn. (195) Þessar tvær látlausu setningar eru með þeim mergjuðustu í öllu verkinu þótt af nógu sé þar að taka. Með því að nota þátíð í fyrri setningunni sýnir Ibsen okkur hversu auðvelt Helmer á með að hugsa sér að Rank sé allur. Hann getur 50 www.malogmenning.is TMM 2000:1
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.