Glóðafeykir - 01.12.1987, Qupperneq 36

36
GLÓÐAFEYKIR
Mjólkursamlag Skagfirðinga
Söguspjall
Mjólkursamlag Skagfirðinga hefur nú starfað í hálfa öld og
nokkrum árum betur.
í Sauðárkrókssögu Kristmundar Bjarnasonar segir svo á einum stað
„Stærsta og merkasta spor í iðnaðarmálum var stigið 1934 er
Kaupfélag Skagfirðinga lét hefja smíði mjólkursamlagsins” og víst má
það satt vera.
Auðsætt er og að það spor er þá var stigið markaði ekki síður djúp og
varanleg spor í skagfírskum byggðum, breytti búskaparháttum þorra
skagfirskra bænda og því meir er fram liðu stundir og stuðlaði mjög að
framförum og þróun allri til nýtískulegri búskaparhátta, aukinnar
ræktunar, meiri vöruvöndunar og fjölbreyttari möguleika á ýmsum
sviðum.
Er raunar vandséð hvernig bændur, margir hverjir, hefðu staðist
þau heljarhögg, er mæðiveikin og aðrir innfluttir búfjársjúkdómar
greiddu þeim, ef mjólkursamlagið hefði ekki verið risið á legg áður en
þær öldur skullu yfir af fullum þunga.
Hér verður saga Mjólkursamlags Skagfirðinga ekki rakin til neinnar
hlítar, en stiklað á stóru og staldrað við ýmsa merkisteina
byrjunaráranna, sem ætla má að farið sé að skefla yfir í hugum manna.
Ekki er nú vitað hvenær fyrst kviknaði sú hugmynd að stofna til
mjólkursamlags á Sauðárkróki, en vafalaust hafa skagfirðingar fylgst
af athygli með þeim hræringum, sem áttu sér stað í öðrum
byggðarlögum í þessum málum, og leiddu til stofnunar
Mjólkursamlags K.E.A. 1928 og Mjólkurbús Flóamanna 1929. Og
þeir voru heldur ekki með öllu ókunnir rekstri mjólkurbúa á
samvinnugrundvelli, þótt í öðru formi væru en síðar varð. I héraðinu
voru um árabil rekin tvö mjólkurbú á fyrstu áratugum aldarinnar þ.e.
rjómabúið við Reynistað og rjómabúið á Gljúfuráreyrum. Vafalaust
mega þau með nokkrum rétti teljast undanfari mjólkursamlagsins og
sú reynsla, sem af rekstri þeirra fékkst, skilað sér að einhverju marki til
arftakans. En þau urðu skammlíf, bæði og lögðu upp laupana á
árunum 1918 og 1919.
En þó að svo færi um sjóferð þá, má gera ráð fyrir því að ýmsum hafi
ekki þótt reynt til þrautar og hér lægju ónýttir möguleikar og sjálfgefið