Glóðafeykir - 01.12.1987, Page 42

42
GLÓÐAFEYKIR
minnast þeirra með nokkrum söknuði og þakklæti fyrir þau fórnfúsu,
erfiðu og giftudrjúgu störf, sem þeir inntu af hendi, þó launin væru
sjaldnast í samræmi við vinnuframlagið, enda mundu menn varla
ginkeyptir fyrir að taka að sér slík störf nú, við sömu aðstæður. Ekki er
of sagt að þeir önnuðust, víðast hvar, að verulegu leyti alla aðdrætti til
heimilanna í smáu sem stóru og töldu ekki eftir sér sporin við að greiða
úr fyrir viðskiptavininn. Og þegar snjóar ollu erfíðleikum vildi togna
úr vinnutímanum, þó stundir væru ekki taldar. Þá var gripið til
skóflunnar og bílstjóri og farþegar mokuðu sig gegnum skaflana. Ekki
var þá ótítt að liðið væri á nóttu við verkalok og ferðalagið stæði allt að
sólarhring. En þetta er liðin saga og verður ekki frekar um fjallað að
sinni.
Ekki orkar tvímælis að stofnun og starfsemi mjólkursamlagsins
hefur átt drýgstan þátt í þeim heillavænlegu breytingum, sem orðið
hafa á allri meðferð mjólkur og mjólkurvara, en í þeim efnum var víða
pottur brotinn á upphafsárum samlagsins og bar margt til. Fjós voru
víða með þeim hætti, að nánast mátti heita útilokað að gæta þess
hreinlætis, sem með þurfti við meðferð vörunnar. Gamlar, dimmar og
daunillar torfbyggingar. Og efnahagur margra bænda á þá lund að
erfitt var úr að bæta, svo að verulegur skriður komst ekki þar á fyrr en
kreppuárin voru að baki og almennt tók að rýmkast um efnahag
manna. Ymsir hirtu þá og lítt um að fara svo með þessa viðkvæmu
vöru, sem skyldi, enda hvort tveggja að þrifnaður er mönnum
misjafnlega laginn og gamlir siðir löngum lífseigir, ef ekki kemur til
utanaðkomandi afl, sem knýr á um breytingar. Samlagið reyndi eftir
mætti að stuðla að aukinni vöruvöndun, enda auðsætt að þar mátti í
engu á slaka, ef vel átti að fara, þótt við ramman reip væri að draga.
Fyrstu árin var ekkert eftirlit með heilbrigði þeirra gripa, sem mjólk
var seld frá og stóð svo mál til ársins 1940, er Guðmundur Andrésson
tók það eftirlit á hendur.
Frá öndverðu var mjólkin seld neytendum í lausu máli og þótti oft
misjafnlega með farið. En með vaxandi kröfum urðu gagnrýnisraddir
á slíkt fyrirkomulag háværari. Því var það að á árinu 1960 taldi
heilbrigðisnefnd Sauðárkróks, að hreinlæti í mjólkurbúð og meðferð
mjólkur væri ekki sem skyldi. Var þá á döfinni sú hugmynd, að selja
mjólkina á flöskum og gerð skoðanakönnun þar um meðal bæjarbúa,
en þeirri hugmynd hafnað af yfirgnæfandi meirihluta. Má vera, að þar
hafi einhverju um ráðið, að flöskumjólkin átti að kosta 20 aurum
meira hver lítri, en mjólk seld í lausu máli. Ef til vill hefur þó vaninn og
eðlislægt tregðulögmál haft þar úrslitaáhrif. Hvað, sem því líður, þá
var sami háttur hafður á og verið hafði, allt til ársins 1966, er keypt var
mjólkurpökkunarvél og fitusprengingartæki til samlagsins. Var vélin