Morgunblaðið - 25.11.2022, Blaðsíða 76

MENNING76
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2022
T
víburarnir Inga og Baldur
snúa aftur í nýrri barna-
bók hinnar hæfileika-
ríku og bráðfyndnu Lóu
Hlínar Hjálmtýsdóttur. Lóa hefur
lengi vel skemmt landanum með
skopmyndum sínum undir nafn-
inu Lóaboratorium, myndum sem
eru ólíkar öðrum eftir íslenska
teiknara og snúast oftar en ekki um
furðulegar hugmyndir, hugsanir og
hegðun okkar mannfólksins, eink-
um kvenna, og blessunarlega lausar
við alla pólitík. Teiknistíll Lóu er
líka sérstakur og skondinn og í
barnabókum hennar nýtur hann
sín einkar vel og fær mann oftar en
ekki til að brosa. Lóa notar fáa liti,
sem kemur vel út og bindur saman
myndlistina í bókinni sem er mjög
svo eiguleg og vönduð í alla staði.
Hún er harðspjalda með bandi svo
lesandinn geti merkt við hvert hann
er kominn og aftast, á innbaki, er
aukaglaðningur fyrir unga lesendur,
lítil og fyndin teiknimyndasaga,
Hérlokk Hólms & dularfulla ullar-
peysan, auk myndar sem tengist
efni bókarinnar.
En aftur að Ingu og Baldri,
tvíburunum sem komu fyrst við
sögu í bók Lóu, Grísafirði, sem
ég hef að vísu ekki lesið en veit
að hlaut mikið lof á sínum tíma
og verðlaunatilnefningar. Inga og
Baldur eru fjörugir krakkar og
páskafrí er handan við hornið. Líkt
og önnur börn hlakka þau til að
háma í sig páskaegg og hafa það
notalegt og kemur þeim því nokkuð
á óvart þegar mamma þeirra
tilkynnir að þau eigi að gista hjá
ömmu sinni, sem er nýflutt aftur til
Íslands frá Noregi, í bæ sem Inga
heldur í fyrstu að heiti Héragerði
en er í raun Hveragerði. Ömmuna
þekkja börnin lítið sem ekkert
og í ljós kemur að hún er helst til
mikið heilsufrík sem bakar ekki
kökur heldur hrökkbrauð og eldar
grænmetissúpur. Og það sem verra
er, amman er ekki með páskaegg
heldur venjuleg hænuegg! Virðist
því allt stefna í hreina vítisdvöl í
„Héragerði“ en
annað kem-
ur á daginn,
börnin kynnast
skemmtilegu
fólki og hafa
nóg fyrir stafni.
Dvölin líður
hraðar en þau
áttu von á og
sagan endar
á skondnu og heldur óvenjulegu
jólahaldi þar sem fjölmenn „bónus-
fjölskylda“ kemur við sögu.
Lóa segir hér frekar raunsæja
sögu af fallegum hugarheimi og
ævintýrum barna og sýn þeirra á
fullorðna fólkið sem getur nú oft
verið ansi skrítið og illskiljanlegt.
Engin skrímsli eða furðuverur á
ferð heldur hversdagsleg ævintýri
sem auðvelt er fyrir unga lesendur
að tengja við. Sundferð getur til
dæmis reynst hið mesta ævintýri
og þá sérstaklega þegar hin týnda
borg Atlantis er á botni laugarinnar.
Að búa sér til brynju og bregða
sér í hlutverk riddara er líka mikið
ævintýri.
Hinir fullorðnu eru spaugilegar
persónur, mamman dálítið ör og
fljótfær, virðist vera, læsir sig til
að mynda óvart úti á svölum þegar
hún er í sólbaði, og amma gamla
er enn að leita sér að kærasta og
þeir hafa víst verið nokkuð margir í
gegnum tíðina, eða svo segir afinn,
fyrrverandi eiginmaður hennar. Sá
á líka safn teiknimyndasagna, Viggó
viðutan og fleira gott, og sá sem hér
skrifar fann hressilega til aldurs
síns þegar þar kom við sögu, sömu
bækur úr hans æsku varðveittar í
hillum heimilisins.
Textinn er brotinn upp hjá Lóu
með feitletruðum setningum af og
til sem eru appelsínugular og grípa
auga lesandans og myndir hennar
eru ýmist stakar eða í formi stuttra
teiknimyndasagna og fullar af lífi,
kímni og fegurð. Og þótt bókin sé,
sem fyrr segir, á heldur raunsæis-
legum nótum koma líka við sögu
öllu meira töfrandi fyrirbæri á borð
við talandi hrafn sem heitir Hrafn-
hildur og eltir börnin til Hvera-
gerðis og japanskur töfragripur,
Daruma, sem hjálpar eigandanum
að ná markmiðum sínum. Aftast í
bókinni má einmitt finna Daruma
á pappaspjaldi með orðunum
„Daruma handa þér“. Getur
lesandinn þannig náð markmiðum
sínum, þökk sé Lóu. Eflaust munu
mörg börn láta á þá töfra reyna nú
um jólin og njóta lestursins.
Daruma handa þér
LifandiMyndir Lóu Hlínar í Héragerði eru fullar af lífi, kímni og fegurð.
BÆKUR
HELGI SNÆR
SIGURÐSSON
Barnabók
Héragerði 
Eftir Lóu Hlín Hjálmtýsdóttur.
Salka gefur út, 2022. Innbundin,
168 bls.
Ú
t er komin ljóðabókin
Krossljóð eftir Sigur-
björgu Þrastardóttur.
Ekki er um hefðbundna
ljóðabók að ræða, heldur nokkurs
konar krossverk, líkt og nafn bók-
arinnar gefur til kynna.
Sigurbjörg teflir fram sínum
eigin ljóðum andspænis fjörutíu
ljóðum eftir jafnmörg ljóðskáld sem
hún þýðir sjálf. Hver opna bókar-
innar stillir þannig upp ljóði Sig-
urbjargar andspænis þýddu ljóði
erlends skálds sem lesendur hefðu
annars ef til vill ekki komist í tæri
við. Ljóðin eru flest ágæt og „kross-
ljóð“ Sigurbjargar endurspegla
innihald fyrra
ljóðsins, sem er
gjarnan vinstra
megin í opnunni.
Lesandinn er
þannig sendur
út í framandi
óvissu á hverri
opnu en síðan
kippt aftur í
faðm höfundar,
Sigurbjargar, sem tengir okkur
aftur við heimahagana.
Sigurbjörg vinnur hér með
hugmynd sem önnur skáld hafa
nýtt sér í fortíðinni með góðum
árangri. Það er að tefla fram eigin
ljóðum ásamt þýðingum höfundar
á erlendum ljóðum. Sem dæmi má
nefna Kyndilmessu eftir Vilborgu
Dagbjartsdóttur og Höfuð konunnar
eftir Ingibjörgu Haraldsdóttur, sem
báðar eru afbragðsverk. Krossljóð
helst því í hendur við hefðina en
kveður sér um leið hljóðs sem
nýstárlegt verk. Höfundar ljóðanna
koma víðs vegar að, allt frá Kata-
lóníu, Möltu og Hjaltlandseyjum,
til Angóla, Armeníu, Makedóníu og
Færeyja. Það sem veitir Krossljóð-
um sérstöðu er samstaða þessa
41 skálds; ljóðlistin tengir þau
böndum yfir himin og haf. Hver
sem les Krossljóð ætti að finna
fyrir þessum sameiginlega streng,
ástinni á ljóðaforminu, sem er svo
sterkur að íslenskur höfundur get-
ur tekið fjörutíu ljóð og samið eða
fundið í fórum sínum samsvarandi
ljóð fyrir hvert þeirra. Það sýnir
ef til vill fram á að ljóðlistin er
ekki jafn flókin og við höldum – öll
sameinast ljóðskáld yfir nokkrum
sameiginlegum umfjöllunarefnum.
Hér er því búið að mynda net ljóða
frá ýmsum höfundum, sem hafa ef
til vill ekki hist, en hafa öll verið
þýdd á okkar ylhýra mál og gefin út
í þessari kraftmiklu bók. Eitt ljóð
eftir Elmar Kuiper frá Fríslandi
stóð upp úr hjá gagnrýnanda (bls.
26):
nál mín í húð þinni
þú hlærð, það kitlar smá
ég er að gera þig glæsó
stensluð dýr skreyta húð þína
myndirðu ekki æpa ef égmeiddi þig?
þú getur líka bara glott og þolað við.
tígrisdýr leggst ámagahold
úlfstennur loga á rasskinn
nálykt af erni á upphandlegg
ég skreyti skrokk þinn
fullkomnunarsinninn tárast
nál mín í húð þinni.
[...]
Samsvarandi ljóð Sigurbjargar,
síðastur, er einnig ágætt og bregð-
ur upp tvíbentri mynd (bls. 27):
síðastur
lokuð augu í stofusófa
flöktandi sjónvarp og einhver
að taka
til
hún hefur tússað sól á slitið lærið
hann
sofandi hjá tígrisdýrum bakvið rimla
órói í ljósinu
úti skothvellir
kínverjar
svo nýja árið
Krossljóð er á heildina litið spenn-
andi og góð viðbót við íslenska ljóð-
listarflóru. Gagnrýnandi veltir þó
fyrir sér hvort það hefði ekki verið
ráðlegt að hafa upprunalegu ljóðin
eftir erlendu höfundana aftast í
bókinni, svo að lesandinn gæti séð
hvernig þau líta út á móðurmál-
inu. Þetta truflar lesandann ef til
vill mest þegar ljóðin eru þýdd úr
t.d. ensku, norsku eða færeysku,
sem flest gætu skilið með ágætum
árangri. Auk þess staldraði ég
við í einstaka tilfellum til að velta
fyrir mér hvert upprunalegt orð
hafi verið, til að mynda „glæsó“
í nál mín í húð þinni hér að ofan.
Þýðendur setja auðvitað svip sinn
á verkin sem þeir þýða og þegar
um er að ræða umfangsmikið safn
höfunda frá ólíkum löndum, líkt og
raunin er hér, þá er e.t.v. heppilegra
að láta upprunalegu ljóðin fylgja
með til að geta borið saman. Þetta
ætti þó ekki að fæla lesendur frá
Krossljóðum enda veita þau kjörið
tækifæri til að kynnast erlendri
ljóðlist.
Ljóðanet yfir heiminn
Morgunblaðið/Árni Sæberg
NetKrossljóð geymir ljóð Sigurbjargar Þrastardóttur og ljóðaþýðingar.
BÆKUR
INGIBJÖRG IÐA
AUÐUNARDÓTTIR
Ljóð
Krossljóð 
Eftir Sigurbjörgu Þrastardóttur.
Dimma, 2022. Kilja 115 bls.
Komdu í heimsókn!trefjar.is
Óseyrarbraut 29, Hafnarfirði