Tímarit lögfræðinga - 01.12.2006, Side 82

425
ur séð að neinar sérreglur gildi hér á landi eins og reifað verður hér á eftir í
umfjöllun um hlutdeild og ábyrgð milligönguaðila. Ábyrgð forráðamanna
hér á landi vegna brota sem sannanlega fara fram í jafningjanetum hér á
landi er því sú sama og hjá nágrannaþjóðum okkar sem og í fjarlægari lönd-
um.
3.1 Hlutdeild
Mikilvægi hlutdeildarbrota í höfundarétti var hverfandi fyrir tilkomu
internetsins.134 Það er hugsanlega skýringin á því að ekki er ákvæði um hlut-
deild í íslensku höfundaréttarlögunum.135 Hins vegar segir í greinargerð með
almennum hegningarlögum að ákvæðum um hlutdeild megi „að sjálfsögðu“
beita með lögjöfnun utan laganna, þegar skilyrði eru fyrir hendi.136 Verð-
ur að telja líklegt að svo yrði gert ef um hlutdeild í höfundaréttarbrotum
væri að ræða.137 Ef fyrir liggur að forráðamenn jafningjaneta hafi með „...
liðsinni í orði eða verki, fortölum, hvatningum eða á annan hátt átt þátt í
því, að brot ... er framið“, sbr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940,
teljast þeir hlutdeildarmenn í brotum þeirra sem skiptast á ólöglegum skrám
í jafningjanetinu eins og niðurstaðan var í bandaríska Grokster málinu.138
Hlutdeild getur falist í athafnaleysi139 en þá þurfa þær aðstæður að vera fyr-
ir hendi sem tengja hinn brotlega við hið brotlega atferli.140 Forráðamaður
jafningjanets sem veit að það er notað í verulegum mæli til að skiptast á
skrám með höfundaréttarvernduðu efni án heimildar ber að koma í veg fyrir
slíkt með öllum tiltækum ráðum, annars verður hann dæmdur ábyrgur vegna
hlutdeildar í brotum notenda jafningjanetsins sem fremja frumbrotið.
Ef komist verður að þeirri niðurstöðu að um saknæmt atferli sé að ræða
hjá aðila á grundvelli hlutdeildar þá leiðir það til refsiábyrgðar ef skilyrði 1.
mgr. 54. gr. höfl. eru fyrir hendi, þ.e. ásetningur eða stórfellt gáleysi. Hins
vegar er minni háttar gáleysi nægilegt til að bótaábyrgð verði felld á aðila,
134 Schlüter, Johan og Plesner Mathiasen, Jakob: „Medvirken til ophavsretskrænkelser på
internettet“. Festskrift til Mogens Koktvedgaard, Kaupmannahöfn 2003, bls. 517.
135 Norsk og sænsk höfundaréttarlög hafa sérákvæði um hlutdeild, sbr. 2. mgr. 54. gr. norsku
höfundalaganna nr. 2/1961 og 3. mgr. 53. gr. sænsku höfundalaganna nr. 729/1960. Dönsk
höfundaréttarlög hafa ekki sérákvæði um hlutdeild enda taka hlutdeildarákvæði dönsku hegn-
ingarlaganna einnig til brota á sérlögum, sbr. 2. gr. dönsku hegningarlaganna (lovbekendtgö-
relse nr. 779/2002).
136 Alþingistíðindi 1939, A-deild, bls. 360, sjá umfjöllun í Jónatan Þórmundsson: Afbrot og
refsiábyrgð I. Reykjavík 1999, bls. 133-134.
137 Æskilegt væri þó að í boðaðri heildarendurskoðun höfundalaganna, sbr. frumvarpið með
höfundalögum 2006, I. kafli almennra athugasemda, yrði sett sérstakt ákvæði um hlutdeild-
arbrot í höfundalagabrotum.
138 Sjá Andersen, M. B.: IT-retten. 2. útg., Kaupmannahöfn 2005, bls. 729, um danskan rétt.
139 Sjá Jónatan Þórmundsson: Afbrot ..., bls. 137.
140 Sjá Schlüter o.fl.:„Medvirken...“, bls. 518.