Tímarit lögfræðinga - 01.12.2006, Blaðsíða 104

447
gerðu aðiljarnir með sér viðbótarsamkomulag, sem ritað var á sama blað og
upphaflegur samningur, sbr. að ofan. Verður að skýra viðbótarsamkomulag-
ið svo, að það sé bæði árétting á þeim samningi, sem áður hafði verið gerður
og einnig sem samþykki aðilja við tilboði því sem hæstbjóðandi gerði. Er
reyndar ekki unnt að sjá, að það hafi verið ágreiningur um að með þessu
hafi stofnazt kaupsamningur með aðiljum. Ágreiningur málsins snýst um,
hvort þeim sem hæst bauð var heimilt að falla einhliða frá skuldbindingum
sínum. Með þessari samningsstofnun hafa aðiljar undirgengizt þær skyldur
og öðlast þau réttindi, sem lagareglur, skráðar og óskráðar, sem gilda um
fasteignakaup mæla fyrir um, enda sé ekki samið um annað. Eins og fram er
komið var um það samið, að ef ekki bærist greiðsla frá hæstbjóðanda, ætti
sá, er boðið hefði næst hæst, rétt á að leysa til sín jörðina fyrir það verð, er
hann bauð.
Hvernig ber að túlka þennan þátt samninganna? Er með þessu verið að
semja sig undan 50. gr. fkpl., sem mælir fyrir um rétt seljanda til þess að
krefjast efnda in natura, ef kaupandi greiðir ekki kaupverðið? Það er nær-
tækt að túlka framangreind orð svo, þótt ekki sé það óumdeilanlegt. Óljóst
er, hver skilningur Hæstaréttar er að þessu leyti, enda segir m.a. svo í for-
sendum dómsins:
Krafa áfrýjanda á hendur stefnda er ekki um efndir kaupskyldu samkvæmt sam-
komulaginu heldur um bætur vegna vanefnda.
Hefði það skipt máli um niðurstöðuna? Felst í þessum orðum, að ef áfrýj-
andi, J, hefði höfðað mál á hendur S til efnda in natura, hefði verið á það
fallizt? Er Hæstiréttur að gefa undir fótinn með það? Það er fremur hæpið,
enda sýnast aðiljarnir beinlínis semja um, að sá sem næst hæst bauð, megi
þá leysa til sín jörðina. Það væri andstætt hagsmunum þess er bauð næst
hæst, ef hann, þrátt fyrir greiðslufall af hálfu hæstbjóðanda, gæti samt ekki
leyst til sín jörðina, af því að þriðji samningsaðilinn ætlaði að krefja hæst-
bjóðanda um efndir in natura. Hér er hallazt að þeirri túlkun að aðiljar hafi
samið sig undan þeirri reglu, sem er að finna í 50. gr. fkpl.
Á hinn bóginn verður ekki séð, að aðiljarnir hafi samið sig undan öðrum
reglum fkpl., sem mæla fyrir um vanefndaúrræði vegna vanefnda kaupanda.
T.d. er ekki um það samið, að 52. gr., sbr. 49. gr. fkpl. eigi ekki að gilda.
Nálgun Hæstaréttar að viðfangsefninu er með allt öðrum hætti, en hér hefur
verið lýst. Í dóminum segir:
Þrátt fyrir orðalag fyrsta málsliðs 2. töluliðs samkomulagsins um skuldbindingu
þess aðilja sem tilgreinir hæst verð ber samkomulagið, eins og það er orðað, ekki
með sér önnur vanefndaúrræði en þau að berist greiðsla ekki frá hæstbjóðanda
eigi eigandi næsthæsta verðmatsins rétt á að leysa hina út á því verði sem hann
sjálfur tilgreindi, og berist greiðsla ekki frá honum eigi sá sem tilgreindi lægstu
fjárhæðina sama rétt, allt innan tveggja mánaða frá greiðslufalli. Krafa áfrýj-