Gátt - 2013, Side 59

59
F U L L O R Ð I N S F R Æ Ð S L A
G Á T T – Á R S R I T – 2 0 1 3
T Æ K N I F R A M F A R I R
Tækniframfarir hafa orðið gífurlegar á seinni hluta síðustu
aldar. Í kjölfarið hefur alheimsvæðingunni vaxið fiskur um
hrygg og hefur hún verið skilgreind sem flæði tækni, efna-
hags, þekkingar og fólks og gilda þvert á landamæri (Harman,
2004). Litið er svo á að efnahagslegri hagsæld megi ná með
uppbyggingu þekkingarþjóðfélaga þar sem efnahagslegar
hindranir milli landa séu ekki til staðar. Heimurinn er eitt
alheimsmarkaðssvæði þar sem þekking, fólk og tækni flyst á
milli, óháð landamærum (Fitzsimons, 2006). Þessi markaðs-
væðing vestrænna þjóðfélaga er eitt af megineinkennum
síðustu aldar. Markaðssvæði hafa stækkað, út yfir landa-
mæri, og í dag má tala um að heimurinn sé einn alþjóðlegur
markaður (Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið, 2006).
Háskólar hafa í auknum mæli nýtt sér þær tæknifram-
farir og þá áherslu sem vestræn stjórnvöld leggja á háskóla-
menntun sem grunn að efnahagslegri hagsæld. Víða hafa
háskólar fært út kvíarnar og gert háskólamenntun að útflutn-
ingsvöru. Má þar nefna háskóla í Bandaríkjunum, Kanada,
Bretlandi og Ástralíu. Ástralir hafa til dæmis unnið að því
að fjölga erlendum nemendum við háskóla heima fyrir og
þá aðallega nemendum frá Austur-Asíu. Aðferðirnar sem
háskólar í þessum löndum beita er að opna útibú í öðrum
löndum eða efla fjarnám sitt (Harman, 2004). Fjarnámið er
það tæki sem háskólar geta notað í þessu sambandi. Það
er markaðssett sem einn valkostur í námi, sveigjanlegt og
sniðið að þörfum og kröfum hvers og eins (Duke, 2002).
Samkvæmt lögum um háskóla á Íslandi sem tóku gildi
þann 1. júlí 2006 er hlutverk háskóla „að stuðla að sköpun
og miðlun þekkingar og færni til nemenda og samfélagsins
alls“ (Alþingi, 2007). Því er nauðsynlegt að skoða hvort, og
þá hvernig, háskólar hafa stuðlað að eflingu háskólamennt-
unar á Íslandi. Eitt af því sem háskólar hafa gert er að efla
fjarnám á háskólastigi og nú er svo komið að flestir háskólar
í landinu bjóða allt eða hluta af námi sínu í fjarnámi (Ingi
Rúnar Eðvarðsson, 2001, Hagstofa, 2013). Einnig stuðlar
Háskóli Íslands að öflugu rannsóknarstarfi á landsbyggðinni
í gegnum Stofnun Rannsóknasetra Háskóla Íslands, en setrin
eru staðsett víðs vegar um landið.
ANNA GUÐRÚN EDVARDSDÓTTIR
U M T E N G S L M E N N T U N A R , F J A R N Á M S O G
B Y G G Ð A Þ R Ó U N A R
Alþjóðavæðingin hefur haft þau áhrif að heimurinn er orðinn eitt alheimsmarkaðssvæði
þar sem þekking, fólk og tækni flyst á milli landa óháð landamærum. Tækniframfarir, og
þá sérstaklega internetið, hafa gert alheimsvæðinguna mögulega. Núorðið er litið svo á að
uppbygging þekkingarþjóðfélaga stuðli að efnahagslegri hagsæld. Því leggja vestræn þjóð-
félög áherslu á að efla háskólamenntun sem lið í þessari uppbyggingu og eru háskólar nú
í þeirri aðstöðu að gegna lykilhlutverki í efnahagslegri hagsæld íbúa og samfélaga. Innan
veggja þeirra verða sköpuð framtíð og hagvöxtur þjóða og samfélaga. Þetta nýja hlutverk
háskóla hefur í för með sér að krafa um að þjóna öllum þegnum samfélagsins hefur aukist,
jafnframt kröfunni um að efla þjónustu við dreifðar byggðir. Háskólar hafa því brugðið á
það ráð að opna útibú í öðrum löndum eða nýtt tæknina og boðið upp á allt eða hluta af
sínu námi með fjarnámssniði.
Þessi grein fjallar um þróun fjarnáms, bæði hér á landi og erlendis og leitast við að
svara þeirri spurningu hvort uppbygging háskólamenntunar í formi fjarnáms hafi haft þau
áhrif að háskólamenntuðu fólki eða störfum hafi fjölgað á landsbyggðinni. Í því sambandi er
sérstaklega fjallað um háskólamenntaðar konur á landsbyggðinni, en þær nýta sér fjarnámsmöguleikann í meira
mæli en karlar.
Anna Guðrún Edvardsdóttir