Bókasafnið - Mar 2024, Qupperneq 10

10 Stefán Þór Hjartarson
Inngangur
Grein þessi er unnin upp úr meistararitgerð höfundar Heimilislæknir háskóla bókasafnsins:
Vefstjórn og vefmál á háskólabókasöfnum á Íslandi. Leiðbeinandi var dr. Ágústa Páls dóttir.
Rannsóknin átti sér nokkuð langan aðdraganda sem hófst með námi höfundar í vefmiðlun
við Háskóla Íslands. Í framhaldinu kviknaði áhugi hans á starfi vefstjórans. Eftir að hafa
skoðað nokkuð af starfsauglýsingum fyrir vefstjórastarfið vaknaði sú tilfinning að hlutverk
vefstjóra sé margbreytilegt og velti gjarnan á því hvaða vettvangi hann starfar. Í meistaranámi
höfundar við upplýsingafræði hélt þessi áhugi áfram og þá í samhengi háskólabókasafnsins:
Hvernig er vefstjórn háttað við háskólabókasöfnin og hvað þýðir að vera vefstjóri á þeim
vettvangi? Upp úr þessu spratt svo rannsóknin. Í henni er skoðað hvernig háskólabókasöfn
sinna vefsíðum sínum og hvaða félagslegi og efnislegi raunveruleiki mótar þær. Fljótlega
kom í ljós að sjaldnast starfar eiginlegur vefstjóri við háskólabókasöfnin í fullu starfi og að
vefmálum safnanna er hagað á mjög mismunandi máta.
Tilgangur rannsóknarinnar var að ná fram viðhorfum starfsmanna háskólabókasafna
varðandi vef safnsins, ásamt skoðunum forstöðumanna og tengdra aðila. Ætlunin var að ná
fram skýrri mynd af því hvernig staðan er í vefmálum á háskólabókasöfnum, hvað það er
sem mótar stöðuna og við hverju megi búast í framtíðinni.
Um vefsíður háskólabókasafna – fræðilegar undirstöður
Vefsíða háskólabókasafns ætti að vera miðstöð miðlunar á stafrænum upplýsingum, hlið að
rafrænni þjónustu safnsins og ásýnd þess út á við. Þar ættu ímynd og þjónustu safnsins að
vera gerð skýr skil (Al­Qallaf og Ridha, 2019; Aharony, 2012). Stórar leitarvélar á borð við
Google eru að einhverju leyti í beinni samkeppni við vefsíður bókasafna um upplýsingaleitir
(Aharony, 2012). Sífellt færri nota vefsíður háskólabókasafna en á sama tíma eykst notkun
leitarvéla talsvert (Al­Qallaf og Ridha, 2019). Ný kynslóð sem alist hefur upp á Internetinu
og er vön því að framkvæma allar sínar leitir á stóru leitarvélunum, er vaxin úr grasi og kýs
síður að nota vef bókasafnsins (Ruth Ásdísardóttir, 2021; Erlendur Már Antonson, 2011).
Einföld leit á Google skilar hins vegar milljónum niðurstaðna og kunnátta og þekking til að
greiða úr slíku magni upplýsinga er mikilvæg. Hlutverk vefsíðu bókasafnsins í staf rænum
heimi, ætti að vera að miðla þeirri kunnáttu (Aharony, 2012). Hér á landi virðast nemendur
ekki þekkja aðgengi að rafrænum námsbókum á háskólabókasöfnum nægjanlega vel, en þörf
er á frekari rannsóknum á þessum vettvangi. Meðal þess sem þarf að skoða er hvort hið sama
eigi við um starfsfólks háskóla, og hverjar séu helstu orsakir þessa (Ruth Ásdísar dóttir, 2021).
Vefstjórn og vefmál
á háskólabókasöfnum á Íslandi
Höfundur: Stefán Þór Hjartarson