Bókasafnið - mar. 2024, Qupperneq 15

Bókasafnið 44. árg – 2024 15
Inngangur
Greinin er byggð á meistararitgerð höfundar „Hér er lítill hluti af öllum Færeyjum“: Söfnun,
skipulagning og miðlun handrita og einkaskjala. Ritgerðin var unnin undir hand leiðslu
Ágústu Pálsdóttur, prófessors og fjallar um hvernig staðið er að söfnun, skipulagningu og
miðlun handrita og einkaskjala á handritadeild Landsbókasafns Íslands, Þjóðskjalasafni
Íslands, Borgarskjalasafni Reykjavíkur, Landsbókasafni Færeyja (f. Landsbókasavnið),
Þjóðskjalasafni Færeyja (f. Tjóðskjalasavnið), Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn (d.
Det Kgl. Bibliotek) og Árnasafninu í Kaupmannahöfn (d. Den Arnamagnæanske Samling).
Umfang og aðferðarfræði
Við rannsóknina var beitt eigindlegum rannsóknaraðferðum og er hún í eðli sínu fyrirbæra­
fræðileg og hefur eiginleika grundaðrar kenningar (Creswell, 2013). Niðurstöður hennar
byggjast á þeim þemum sem greindust úr gögnum sem urðu til við vettvangsathuganir.
Tilgangur rannsóknarinnar var að skoða stöðu mála og fá yfirsýn yfir verklag og aðferðir við
skráningu og miðlun hjá þeim söfnum sem talin eru upp í inngangi. Sú yfirsýn getur svo nýst
handritadeild Landsbókasafns Færeyja þegar kemur að frágangi handrita og einka skjala og
því að miða upplýsingum um safnkostinn.
Kostir og möguleikar miðlunar
Opinber skjalasöfn varðveita afhendingarskyld skjöl, en einkaskjöl eru þau skjöl sem ekki er
skylt að afhenda til varðveislu. Einkaskjöl eru fjölbreyttar tegundir skjala eins og einkabréf,
dagbækur, handrit að ritsmíðum af einhverjum toga, eignarskjöl, prófskírteini, fæðingar­ og
hjónavígsluvottorð, fundargerðarbækur, samningar, bókhaldsgögn félaga o.þ.h. (Þjóðsk­
jalasafn Íslands, e.d.). Til að henda reiður á þess háttar gögnum eru settir varnaglar í lög
sem gilda um varðveislusöfn og handritadeildir bókasafna sem taka einnig að sér varð veislu
einkaskjala. Með lögum er sömuleiðis reynt að tryggja varðveislu menningarminja sem hafa
sérstakt gildi, svo sem gamalla handrita af ýmsu tagi.
Þau söfn sem rannsóknin tekur til geyma öll ógrynni af gögnum og upplýsingum sem haldið
er utan um með ýmsum kerfum og skráningarreglum. Öll söfnin miða að því að gera marg­
víslegan safnkost sinn opinn og aðgengilegan og nýta til þess ýmsar hefðbundnar leiðir sem
og nútímaaðferðir. Ef upplýsingar um safnkost ná út fyrir gagnagrunna safnanna skapast
ný tækifæri til að bæta skráningu og auðveldara er fyrir áhugafólk og rannsakendur að finna
gögnin (Gracy, 2015). Gert er ráð fyrir að í framtíðinni vilji notendur ekki aðeins finna eða
uppgötva upp lýsingar, heldur vilji að auki skilja margvísleg tengsl þeirra á milli (Gracy,
„Hér er lítill hluti af öllum Færeyjum“
Söfnun, skipulagning og miðlun handrita og einkaskjala
Höfundur: Heiðrún Hödd Guðmundsdóttir