Morgunblaðið - 02.03.1986, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 02.03.1986, Blaðsíða 30
30 MORGUNBLADIÐ, SUKHUDAGBR 2. MARS1986 „Þetta er ekki heimspeki í hefðbundnum skilningi heldur frekar heimspekilegar æfingar fyrir börn. Það væri vitanlega vonlaust verk að ætla sér að halda kenningum margvíslegra heimspekinga að börnum. Niðurstaðan hlyti næstum óhjákvæmilega að verða sú, að þau yrðu þreytt og leið. Frá fornu fari hefur heimspeki einungis verið talin við hæfi fullorðinna, að stunda hana með börnum gefur henni nýja ímynd. Framsetningarmátinn er að sjálf sögðu annar, ensamterusígild hugtök og ráðgátur heimspekinnnar tekin til umfjöllunar. Þau eru sett fram í skemmtilegum sögum ogborninerufengin1.il að ræða málin og reyna að ná tökum á þeim." Þetta segir Hreinn Pálsson, sem nú vinnur að doktorsritgerð um „heimspeki með börnum", en svo hefur þessi angi innan heimspekinnar hefur verið kallaður. Hreinn hefur stundað framhaldsnám i Bandaríkjunum um skeið, fyrst í vísindasagnfræði og síðan í heúnspeki með börnum, eftír að hann lauk BA-prófi í heimspeki og sögu frá Háskóla íslands. Hann var f enginn til að segja f rá viðfangsef ni þessa sviðs innan heimspekinnar. Hreinn Pálsson spjallar við þær Ástu Brynju Ingadóttur og Þrúði Gunnarsdóttur með dóttur sína, Sigurlaugu Maríu, í fanginu. MorKunblaðið/Árni Sæberg „ Að stunda heimspeki með börnum gefur henni nýja ímynd" segirHreinn Pálsson heimspekingur Hreinn segir að það hafí verið á síðari hluta sjöunda ára- tugarins að brautryðjand- inn á þessu sviði, heimspekingurinn Matthew Lipman, hafí farið að skrifa heim- spekilegar skáldsögur fyrir börn og unglinga. „Hann hafði kennt heim- speki í tæpa tvo áratugi við Columb- ia-háskóla í New York er hann komst á þá skoðun að skortur væri á heimspekilegri vfdd í kennslu barna og unglinga. Hann átti sjálfur börn á skólaskyldualdrí og taldi það vera í verkahring heimspekinga að sinna rökvíslegum þankagangi allra nemenda, ekki síður barna og unglinga en háskólastúdenta. Hann tók sig til og skrifaði heimspekilega smásögu sem hann prófaði með 10-12 ára gömlum nemendum. Þetta vatt smám saman upp á sig og brátt var þessi smásaga orðin að fyrsta kaflanum í Uppgötvuninni hans Ara, sem fyrst var gefín út árið 1971. Lipman hefur sent frá sér fímm skáldsögur að auki sem eru ætlaðar grunnskólanemum frá átta ára aldri. Hverri sögu fylgir stór handbók fyrir kennara um meginhugmyndir, leiðbeiningar og verkefni sem tengj- ast sögunum. En áðnr en kennari snýr sér. að verkefnum og um- ræðuáætlunum kennsluhandbókar- innar er mikilvægt að byrja á dag- skrá nemendanna sjálfra. Kennslu- handbókinni er ætlað að vera hug- mynda- og leiðsagnarbanki sem kennari sækir í eftir þörfum hóps- ins. Skáldsögur Lipmans eru, auk Uppgötvunarinnar hans Ara, Lisa, Suki, Mark, Pixie og sagan Kio and Gus. Þessar sögur fjalla allar um börn á sama aldri og fyrirhugaðir lesendur þeirra eru. Sögusviðið er ofur látlaust, fjallað er um hvers- dagslega hluti sem oft gerast á heimili eða í kennslustofu. En það er að sjálfsögðu víða komið við. Lipman reynir með þessu móti að sýna hvernig hversdagsleg atvik geta leitt til samræðna og börnin fara að velta fyrir sér sígildum heimspekilegum ráðgátum um hugtök sem við notum daglega, eins og réttvísi, vináttu og frelsi," segir Hreinn. Um það hvort börn velti frekar fyrir sér einhverjum ákveðn- um sviðum innan heimspekinnar en öðrum segir Hreinn:„Ung börn eru oftast mjög upptekin af ákveðnum atriðum innan pekkingarfræði, þau spyrja mikið spurninga eins og: Hvernig veistu það? og Af hverju? Einnig er siðfræðin ofarlega í hug- um barna og þar með spurningar eins og Hvað á ég að gera?" Drög að þýðingum Hreinn, sem var nemandi Lip- mans, hefur notað sögur hans við æfmgakennslu í skólum í Banda- ríkjunum. Hann á einnig fyrstu drög að íslenskum þýðingum á tveimur sögum og segir að í þeim sé sérstakur gaumur gefinn að ólík- um hugsunarhætti sögupersón- anna. Ari reyni til dæmis að þýða daglegt mál yfír á rökfræðimál til að tengsl setninga verði Ijósari og auðveldara verði að draga ályktan- ir, Lísa fari gjarnan eftir hugboðum og hitti naglann oft á höfuðið af innsæi og Sigga sé ljóðræn og á hana leiti gjarnan spurningar um líf og dauða. „í sðgunni Uppgötvun- in hans Ara slengir Kalli því fram að allir tímar í skólanum séu hrút- leiðinlegir. Marfa systir hans varar hann við því að fullyrða þetta um alla tímana þótt honum fínnist sumir þeirra vera leiðinlegir. Þar með eru þau komin út í samræður um aðleiðslu og alhæfíngar, en án sérhæfðs orðalags. Svona umræðu- efni grfpa börn á lofti og varpa fram öðrum svipuðum. Mér eru minnis- stæðar samræður sem ég átti með sjö ára börnum í æfingakennslu f New Jersey. Þar var rætt um bý- flugur og stungur þeirra þar til einn nemendanna varpaði því fram að þær hefðu sama rétt til lífs og menn. Þetta leiddi til fjörugra umræðna um réttindi dýra, barna og fullorðinna, hver þau væru og hvaðan komin. Meðal þessara barna mátti fínna fulltrúa heimspeking- anna Descartes (dýr hafa ekki sál og flugur ekki tilfinningar), Hobbes (hver maður hefur náttúrulegan rétt til að gera allt sem hann getur til að halda sér á lífi) og svo Rousse- aus (allirmenn eru góðir að eðlisfari en þeir lenda í slæmum félagsskap og troða hver á öðrum). Niðurstöður umræðna um svona efni geta verið margvíslegar, þær eru að nokkru komnar undir áhuga nemendanna og enn frekar undir spurningum kennara. Þátttakend- um verður oft ljóst hvað þeir vita f raun mikið eða þá lftið um tiltekið málefni. Það skýrir hugsunina að taka. til í þekkingarforðabúrinu, sjá hvað er til og hvað ekki. Hver kennslustund í heimspeki með börn- um hefst venjulega á því að lesinn er stuttur kafli úr þeirri bók sem verið er að fara yfir og síðan eru umræður á eftir. Börnin eru yfírleitt óð og uppvæg og vilja tjá sig sem mest þau mega. Fyrst halda þau að aðalatriðið sé að tala sem hæst og mest, en smám saman læra þau að hlusta og taka tillit hvert til annars. Starf kennarans lfkist f senn hlutverki fundarstjóra og fyr- irspyrjanda á lýðræðislegum fundi. Nemendur verða að hlusta hver á annan, læra að vega og meta þann málstað sem kemur upp og aðlaga eigin málflutning samkvæmt því. Aðferð Lipmans er eins konar þjálf- un í lýðræðislegum vinnubrögðum." Tilgangur „Tilgangurinn með því að stunda heimspeki með börnum er meðal annars að vekja þau til sjálfstæðrar, rökréttrar og skapandi umhugsun- ar. Börnum er þetta eiginlegt, það hjálpar samt að kenna þeim rétt vinnubrögð. Það er alveg eins hægt að venja þau á að spyrja og ræða hlutina skipulega eins og hvað annað," segir Hreinn. En telur hann þá að þessi þáttur hafí verið van- ræktur í skólakerfinu hingað til? „Já, en orsakir fyrir því eru flóknar. Þetta er menningarlegt fyrirbæri sem á sér margar orsakir. Skólar
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.