Morgunblaðið - 05.08.1987, Page 26

Stjóm Félags ráðgjafarverkfræðinga:
BUI®ARÞOL HIJSA
Nokkuð er umliðið síðan Rann-
sóknastofnun byggingariðnaðarins
(Rb) sendi frá sér skýrslu til félags-
málaráðherra um burðarþol húsa í
Reykjavík. Skýrsla þessi var kynnt
fjölmiðlum og um hana hafa spunn-
ist miklar umræður. Stjóm Félags
ráðgjafarverkfræðinga hefur fylgst
grannt með framvindu mála og það
löngu áður en skýrslan var birt,
enda er hér um mál að ræða sem
snertir stéttina mjög. Stjómin hefur
ekki talið ástæðu til að tjá sig opin-
berlega um málið til þessa en telur
nú tímabært að leggja orð í belg
hinnar almennu umræðu ef verða
mætti til að beina henni inn á nýjar
brautir.
Svört skýrsla
Vissulega má segja að skýrsla
Rannsóknastofnunar byggingariðn-
aðarins hafi verið svört skýrsla.
Hins vegar ber að hafa í huga að
tilgangur með skýrslunni var ekki
sá að gera almenna úttekt á húsum
hvað varðar burðarþol þeirra heldur
sá einn að kanna þær fullyrðingar
að til væm hús, og það nýleg hús,
hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem
burðarþolshönnun væri áfátt. Með
hliðsjón af þessu voru valin nokkur
hús sem sýnilega virtust veikbyggð
burðarþolslega séð og auk þess til
samanburðar önnur sem talin vom
mundu standast kröfur.
Mat á burðarþoli húsanna var
gert út frá kröfum sem Rb og þeir
sérfræðingar sem stofnunin kvaddi
sér til fulltingis töldu eðlilegar.
Kröfur varðandi jarðskjálftahönnun
em t.d. í samræmi við meðmæli
höfunda hins íslenska jarðskjálfta-
staðals, en þær era nokkru strang-
ari en gildandi lágmarksákvæði
staðalsins. Byggingar geta því
hæglega uppfyllt kröfur byggingar-
yfirvalda (z=0,5) þótt þær uppfylli
ekki þær kröfur sem eðlilegt væri
að gera að mati skýrsluhöfunda
(z=0,75). Þegar af þessari ástæðu
hlýtur framsetning skýrslunnar að
orka tvímælis og gera hana lítt
hæfa til opinberrar umfjöllunar.
Skýrslan hefur því valdið marg-
háttuðum misskilningi sem kallað
hefur á frekari skýringar af hálfu
skýrsluhöfunda.
Stjóm FRV harmar hvemig
skýrsian hefur orðið til þess að
gera nafngreinda einstaklinga tor-
tryggilega í augum almennings og
bakað þeim og viðskiptavinum
þeirra óþægindi. Óhögguð stendur
hins vegar sú meginniðurstaða
skýrslunnar, að sá gmnur er á rök-
um reistur að til em nýbyggingar
sem hvorki standast „eðlilegar" né
lágmarkskröfur um burðarþol. Auk
þess kom í ljós að alvarlegur mis-
brestur er á því að byggingarfull-
trúa berist þau gögn sem tilskilin
em í byggingarreglugerð.
Hverju er áfátt?
Það er umhugsunarefni hve
íslenskum byggingariðnaði er enn
í mörgu áfátt og hve hægt miðar
á leið. Burðarþolshönnun er aðeins
einn þáttur þessa máls, húsahönnun
annar, ófullnægjandi eða ekkert
gæðaeftirlit hinn þriðji, ónógar
rannsóknir sá fjórði, mistraust eftir-
lit af hálfu byggingaryfirvalda hinn
fímmti og svo má enn telja. Hér
verður þó eingöngu fjallað um burð-
arþolshönnun og varpað fram
nokkmm hugsanlegum orsakavöld-
um.
Á seinni ámm hefur í vaxandi
mæli verið boðið upp á styttra nám
á háskólastigi samfara auknu val-
frelsi. Á þessu virðast yfirvöld
byggingarmála ekki hafa áttað sig
sem skyldi og ástæða er til að ætla
að hér starfi i dag nokkur hópur
manna að burðarþolshönnun sem
hvorki hefur hlotið þá menntun né
reynslu sem nauðsynleg er til að
hanna flókin burðarvirki.
íslenskum reglugerðum og stöðl-
um um burðarþol húsa er áfátt eða
skortir með öllu. Staðlar um burðar-
þol em einkum tvenns konar:
a. Álagsstaðlar er mæla fyrir um
áraun á mannvirki, svo sem not-
álag, vindálag, snjóálag, jarð-
skjálftaálag o.fl.
b. Hönnunarstaðlar er segja fyrir
um það hve mikla áraun megi leggja
á hin ýmsu byggingarefni, svo sem
steinsteypu, stál og timbur, við hin-
ar ýmsu aðstæður, hve mikils
öryggis gagnvart broti skuli gætt,
hve mikla svignun megi leyfa
o.s.frv. ásamt ýmsum reglum um
útfærslu einstakra mannvirkja.
Til em íslenskir álagsstaðlar um
notálag, vind, snjó og jarðskjálfta.
Þeir em flestir fmmsmíð og hafa
ekki verið endurskoðaðir um langt
árabil. Engir íslenskir hönnunar-
staðlar em til, ekki einu sinni fynr
hönnun úr aðalbyggingarefnum ís-
lendinga, stáli og steinsteypu.
Hönnuðir styðjast yfirleitt við er-
lenda staðla og er þeim nánast í
sjálfsvald sett hvaða staðla þeir
nota. Þessir erlendu staðlar em
yfirleitt vandaðir en em að sjálf-
sögðu ekki sniðnir að íslenskum
séraðstæðum. Þannig skortir með
öliu fyrirmæli um nokkur veigamik-
il atriði varðandi byggingar á
íslandi og reynir þar á þekkingu
og samviskusemi hvers hönnuðar
um sig. Þetta ástand gerir hönnuð-
um erfitt fyrir og byggingarfulltrú-
um að hluta ókleift að sinna
eftirlitsskyldu sinni. Það eykur að
sama skapi svigrúm þeirra sem selja
vilja ódýra hönnun og hinna sem
byggja vilja ódýrt. Þetta ástand er
að mati stjómar FRV óviðunandi
með öllu og ekki sæmandi.
Embættum byggingarfulltrúa er
ætlað veigamikið eftirlitshlutverk
„Sú skoðun virðist út-
breidd meðal húsbyggj-
enda enn í dag að
verkfræðiþjónusta sé
hálfgildings óþarf i sem
þeir verði að kaupa
nauðugir viljugir vegna
ákvæða í reglugerð.
Þeir leita því gjarnan
uppi þá sem selja ódýra
þjónustu án þess að
gera sér grein fyrir að
með því geta þeir verið
að bjóða hættunni heim,
þ.e. að þjónustan sé í
samræmi við verðið.“
með hönnun mannvirkja og þeim
ætlað að tryggja það að byggt sé
í samræmi við uppdrætti. Embætt-
um byggingarfulltrúa er þannig
ætlað að veita hinum almenna hús-
byggjanda visst öryggi. Stjómin
getur ekki varist þeirri hugsun að
mikilvægi byggingarfulltrúa sé oft
vanmetið og lítið samræmi sé'milli
fjárveitinga til þessara embætta og
þeirra verkefna sem þeim em ætluð.
Sú skoðun virðist útbreidd meðal
húsbyggjenda enn í dag að verk-
fræðiþjónusta sé hálfgildings óþarfí
sem þeir verði að kaupa nauðugir
viljugir vegna ákvæða í reglugerð.
Þeir leita því gjaman uppi þá sem
selja ódýra þjónustu , án þess að
gera sér grein fyrir að með því
geta þeir verið að bjóða hættunni
heim, þ.e. að þjónustan sé í sam-
ræmi við verðið.
Hinn almenni húsbyggjandi er
heldur ekki reiðubúinn til að kaupa
daglegt gæðaeftirlit með fram-
kvæmdum sínum, enda er honum
mikilvægi þess gjama ekki ljóst.
Allt getur þetta valdið húseigendum
ómældum útgjöldum síðar. Þorri
hönnuða, byggingarmeistara og
byggingarmanna vinna sín störf af
þekkingu og kostgæfni. Hið gagn-
stæða er þó að mati stjómar FRV
því miður alltof algengt. Á hvetju
sumri má sjá flokka manna utan á
húsum á höfuðborgarsvæðinu vera
að þétta spmngur, höggva utan af
ryðguðum járnum eða gera við aðra
galla sem em bein afleiðing af
skorti á rannsóknum, óvandaðri
hönnun, lélegum vinnubrögðum eða
vöntun á faglegu eftirliti á vinnu-
stað. íslensk veðrátta er húseigend-
um nægilega þung í skauti þótt
ekki sé aukið á erfiðleika þeirra
með óvönduðum undirbúningi fram-
kvæmda og kæmleysi í fram-
kvæmd. Hér sannast hið fom-
kveðna að lengi býr að fyrstu gerð.
Tillögur til útbóta
Stjóm Félags ráðgjafarverk-
fræðinga telur ástæðu til að fagna
fmmkvæði félagsmálaráðherra í
máli þessu og viðbrögðum borgar-
yfirvalda í Reykjavík í kjölfar
skýrslu Rannsóknastofnunar bygg-
ingariðnaðarins. Ljóst er þó að hér
er aðeins um fyrstu aðgerðir að
ræða og að ýmissa gmndvallar-
breytinga er þörf ef bæta á til
muna ríkjandi ástand. Stjórnin telur
rétt að benda á eftirtalin atriði sem
æskileg markmið aðgerða.
Gerð verði gangskör að því að
koma staðalmálum í viðunandi horf
hvað varðar hönnun burðarvirkja.
Áríðandi er að álagsforsendur verði
bundnar í reglugerð með ótvíræðum
hætti og auk þess séð til þess að
rannsóknir á íslenskum aðstæðum
verði efldar þannig að þessar for-
sendur styðjist við bestu þekkingu
á hveijum tíma. Vöntu á hönnunar-
stöðlum má leysa tímabundið með
því að ákveða að láta danska hönn-
unarstaðla gilda á íslandi með
viðaukum og breytingum sem taka
til íslenskra aðstæðna, svo sem jarð-
skjálfta o.fl. Félag ráðgjafarverk-
fræðinga hefur fullan hug á að
skoða málið út frá þessu sjónar-
miði, enda er þessi leið í senn
fljótvirk og ódýr.
Tæknilegt eftirlit með smíði húsa
verði stóraukið. Hér er einkum átt
við að almennt sé gerð sama krafa
um faglegt eftirlit með allri húsa-
smíði og nú tíðkast við smíði
opinberra bygginga. Eðlilegt væri
að leggja þá kvöð á hönnuði húsa
að þeir fylgist með smíði þeirra
húsa sem þeir hanna og verði iðnað-
armönnum og öðmm þeim sem
vinna eftir gögnum þeirra til ráðu-
neytis. Með þessu vinnst ýmislegt.
Betur verður tryggt að farið sé eft-
ir þeim hugmyndum sem að baki
hönnun liggja og hönnuðir fái sjálf-
krafa vitneskju um hvemig
hugmyndir þeirra reynast í fram-
kvæmd. Aukin samskipti auðvelda
líka að samræma kröfur hönnuða
þeirri tækni sem viðkomandi verk-
takar ráða yfír og öfugt. Einnig
má fela faglegt eftirlit þar til hæf-
um eftirlitsmönnum eins og nú
tíðkast við margar byggingar.
Hönnuðir ættu þó að jafnaði að
vera viðstaddir ýmsar þær úttektir
sem nú-em-á hendi byggingarfull-
trúa samkvæmt reglugerð. Það
verði á valdi húseiganda að ákveða
hvort hann felur hönnuðum faglegt
eftirlit eða felur það öðmm hæfum
aðilum.
Starfssvið byggingarfulltrúa
verði skilgreint að nýju jafnframt
því að embættin fái nægjanlegt fé
til að standa undir kostnaði við þau
verkefni sem þeim em falin. Hér
er einkum haft í huga að auka eftir-
lit með hönnun og útreikningum
en færa eftirlitsskyldu með fram-
kvæmdum að einhveiju leyti yfir á
hönnuði eða sérstaklega ráðna eft-
irlitsmenn, sbr. það sem áður segir.
Til álita kæmi að löggilda að þýskri
fyrirmynd sérstaka prófhönnuði er
byggingarfulltrúar geti leitað til
varðandi endurskoðun á flóknum
mannvirkjum.
Byggingarnefnd taki þá fyrst
afstöðu til aðalteikninga að húsi
þegar fyrir liggur greinargerð frá
hönnuði um burðarþol þess. Bygg-
ingarleyfí verði þá fyrst veitt þegar
hönnuður hefur skilað inn burðar-
þoisútreikningum.
Kröfur um menntun hönnuða
verði skilgreindar betur og ákvæði
um löggildingu hönnuða endurskoð-
uð með það fyrir augum að tryggja
húsbyggjendum hæfa hönnuði.
Raunar virðist þurfa að taka
menntamál byggingariðnaðarins í
heild til endurskoðunar með hliðsjón
af sífellt nýrri tækni og nýjum efn-
um. Besta vömin gegn hvers kyns
ágöllum og tjóni er haldgóð mennt-
un og staðgóð þekking allra þeirra,
sem að mannvirkinu vinna, á eigin-
leikum þess og þess efnis sem notað
er.
Niðurstöður:
Stjórn Félags ráðgjafarverk-
fræðinga hefur með bréfí til félags-
málaráðherra m.a. sett fram
eftirfarandi tillögur:
1. íslenskir álagsstaðlar verði
endurskoðaðir og fé varið til þeirra
rannsókna sem nauðsynlegar em
til að tryggja að þeir hvíli á bestu
fáanlegri þekkingu.
2. Danskir hönnunarstaðlar verði
staðfestir strax ásamt viðaukum
fyrir íslenskar aðstæður.
3. Burðarþolsútreikningar fylgi
burðarþolsuppdráttum á stöðluðu
formi.
4. Faglegt eftirlit á vinnustöðum
verði tryggt, annaðhvort frá hönn-
uðum eða öðmm hæfum eftirlits-
mönnum.
5. Embætti byggingarfulltrúa
verði efld og þeim gert íjárhagslega
kleift að sinna lögboðnum skyldum
sínum. Löggiltir verði sérstakir
prófhönnuðir er byggingarfulltrúar
geti leitað til varðandi endurskoðun
flókinna mannvirkja. Byggingar-
fulltrúum og starfsmönnum þeirra
verði ekki heimilað að taka að sér
hönnun í sínu umdæmi.
Stjórn Félags ráðgjafarverk-
fræðinga er ljóst að það er ekki
áhlaupaverk að bæta úr öllu sem
betur mætti fara í íslenskum bygg-
ingariðnaði. Stjórnin er hins vegar
sannfærð um að langt má ná í því
efni með góðum vilja og góðri sam-
vinnu hlutaðeigandi og vill fyrir sitt
leyti gjaman leggja lóð á þá vogar-
skál.