Morgunblaðið - 11.03.1993, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 11.03.1993, Blaðsíða 16
u 16 :i/M .n HaoAciJTi/íMn gigajhvtjdíkw. MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 11. MARZ 1993 Víkingar — hvíti Kristur ... r ... í , ^,, ^¦"straumar orkuðu eftir Lilju Arnadottur Um þessar mundir stendur yfír í Kaupmannahöfn sýningin Víking- ar — hvíti Kristur — Norðuriönd og Evrópa 800-1200. Þar er hún á þriðja og síðasta viðkomustað en fyrst var hún opnuð fyrir tæpu ári í sýningarhöllinni Grand Palais í París, þaðan fór hún til Berlínar þar sem hún stóð í Altes Museum frá 1. september til 15. nóvember. Sýning þessi var kjörin Evrópuráðs- sýning 1992 en upphaflega áttu Frakkar frumkvæðið að því að sýn- ingin var haldin. Tilhögun hennar og framkvæmd var í höndum starfs- fólks norrænu ráðherranefndarinn- ar í Kaupmannahöfn en þar á bæ hafa menn langa og mikla reynslu af skipulagningu stórsýninga af því tagi sem víkingasýningin ec< I fyrstu tilnefndu menningar- ráðuneyti hinna fimm Norðurlanda tvo fulltrúa frá hverju landi til að sitja í sérfræðinganefnd um sýning- una. Sú nefnd ákvað að ráða til verksins faglegan ráðgjafa til þess að móta sýningarhugmynd, velja gripi til sýningar og vera ráðgef- andi fyrir hönnuði en þeir voru tveir af færustu sýningararkitektum Frakka um þessar mundir. Dr. Else Roesdahl, dósent við háskólann í Árósum, var faglegur fram- kvæmdastjóri. Tilgangur og efnistök Fljótlega var ákveðið að sýningin skyldi fjalla um tímabilið 800-1200. Henni var ætlað að varpa ljósi á lifnaðarhætti og at- vinnuhætti víkingaaldar, segja frá því hvaða áhrif hið norræna menn- ingarsvæði hafði í Evrópu og öfugt, hvernig fjarlægir menningar- á nyrstu samfélög Evrópu þess tíma. Ennfremur skyldi hún veita innsýn í hin heiðnu trúar- brögð og einnig þegar norrænar þjóðir tóku kristna trú. Jafnframt er leitast við að gera grein fyrir hvaða áhrif það hafði. Þá er fjallað um bókmenntir og listir á tírnabilinu sem varð til þess að hlutur íslands varð myndarlegri en ella hefði orðið þar sem handritin skipa veglegan sess á sýningunni. Eftir að sýningarhugmynd hafði orðið til voru settar fram óskir um hluti sem reynt skyldi að fá til sýn- ingar. í því skyni ferðaðist Else Roesdahl vítt um lönd og lagði fram óskir um útlán úr söfnum. Sýning- arnefnd, söfn og stofnanir lögðust á eitt um að gera sýninguna glæsi- lega úr garði. Kappkostað var að fá lánaða sem flesta af merkustu gripum frá tímabilinu. Þetta tókst og sýnir svo ekki verður um villst að nýr tónn hefur verið sleginn í safnastarfsemi. Fyrir fáum árum hefði verið óhugsandi að koma sýn- ingu sem þessari á laggirnar þar eð alls ekki hefði þótt verjandi með nokkrum hætti að flytja milli landa svo dýrmæta gripi sem þarna var gert. Ekki má taka þessi orð mín svo að sýningar af þessu tagi eigi að vera mjög oft. Til þess eru grip- ir of fáir og einstæðir en reynslan sýnir að með markvissri vinnu og fyrir tilstilli sérfræðinga, ekki síst á sviði forvörslu, er nú mögulegt að setja upp svona sýningar. Á sýningunni eru samtals 662 safnfærslur en í einni slíkri geta verið allmargir gripir, sbr. t.d. haugfé úr einu og sama kumli. Hlut- ir þessir eru úr samtals 83 söfnum víðs vegar af svæðinu, frá Kænu- garði í austri og vestur til Kanada eða samtals frá átján jpjóðlöndum. Þeim er það sammerkt að þeir eru til vitnis um athafnir og æði nor- rænna manna á ofangreindu tíma- bili. Hlutur íslands í þessari sýningu er eins og áður getur tiltölulega stór. Þjóðminjasafn íslands lánaði mjög marga af sínum merkustu gripum frá upphafi íslandsbyggðar og fyrri hluta miðalda eða samtals 42 safnfærslur, auk þess léði Stofn- un Árna Magnússonar á íslandi sex merk handrit, Landsbókasafn eitt og Byggðasafn Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga einn hlut. Úr Þjóðminjasafninu er að finna hneftaflið frá Baldursheimi, sem var stofngjöf Þjóðminjasafnsins ár- ið 1863. Skipar tafiið allveglegan sess á sýningunni enda hnefinn sjálfur einn fárra hluta í manns- mynd sem til er frá þessu tímabili. Þá er frá Íslandi haugfé úr tveimur kumlum, þ.e. kvenkumli frá Daða- stöðum og karlkumli frá Hafur- bjarnarstöðum. Þórshamarinn frá Fossi var og valinn til sýningarinn- ar. Of langt mál yrði að telja upp hér allar þær merku minjar sem ísland lagði af mörkum. Ekki verð- ur þó hjá því komist að nefna tvær hinna frægu Flatatungufjala, fjöl- ina sem fannst í Gaulverjabæ árið 1974 og hluta af gullsaumaða bisk- upsskrúðanum sem kenndur er við Hóla. Allt eru þetta gripir sem vegna mikilvægis í samanburði við varðveittar minjar í öðrum löndum voru valdir á þessa sýningu. Þeir sóma sér vel innan um aðra gripi víða að en of langt yrði að telja upp gripi annarra landa hér. Þó má geta þess að frá frændum okkar, Norðmönnum, eru heilir dyraumb- únaðir úr stafkirkjum, stór kross- mörk frá Svíþjóð, rúnasteinar eru nokkrir, skírnarfontar úr steini og hið fræga Lisbjerg-altari frá Dan- mörku. Öllum þessum gripum er skipað í fjórar megindeildir á sýningunni. Hin fyrsta þeirra fjallar um skipa- ferðir og siglingar víkinganna. Önn- ur er um Norðurlönd á þessum tíma, sú þriðja um víkingaferðir og landa- fundi. Þar er að sjálfsögðu hlutur íslands allstór eins og í fjórðu deild sýningarinnar sem gerir grein fyrir endalokum víkingaaldar og upphafi miðalda. Þar eru handritin veiga- mikill þáttur auk þess sem getur að líta dæmi um hina elstu norrænu kirkjulist. Sýningarskrá Vegleg sýningarskrá var gefm út í fjórum gerðum, frönsku, þýsku, ensku og hin fjórða á norrænum málum. Samtals er hún á fimmta hundrað blaðsíður og skiptist í tvo hluta. í hinum fyrri eru fræðilegar greinar um ýmsa efnisþætti er varða tímabilið. Þar skrifa fræði- menn um Norðurlönd og Evrópu á tímabili sýningarinnar, um menn- ingu og þjóðfélag og þá eru þar styttri greinar um einstaka afmark- aða efnisþætti eins og greftrunars- iði, klæðnað, vopn, járnvinnslu, út- skurð, íslensku handritin, mynt og fleira. Þessi hluti skrárinnar er skreyttur litmyndum. Síðari hluti bókarinnar er hin eiginlega sýning- arskrá þar sem umfjöllun er um hvern hlut á sýningunni og fylgir mynd hverjum þeirra. Skrá þessi er hið þarfasta þing öllum þeim er áhuga hafa á efninu. Dr. Else Ro- esdahl var ritstjóri skrárinnar sem verður fáanleg von bráðar í safnbúð Þjóðminjasafnsins. Aðsókn og vinsældir Skemmst er frá því að segja að Li^ja Árnadóttir „Skemmst er frá því að segja að aðsókn hefur verið afar góð á sýning- una hing-að til. í París og Berlín sáu hana hátt í tvær milljónir manna." aðsókn hefur verið afar góð á sýn- inguna hingað til. í París og Berlín sáu hana hátt í tvær milljónir manna. Það þykir afar gott og má þakka það góðum aðbúnaði á sýn- ingarstöðunum. Öflug kynningar- starfsemi hefur verið í gangi. En að auki kemur til að fólk í ná- grannalöndum okkar sækir sýning- ar jafnt og þétt óg það er hluti af lífi þess að sækja menningarvið- burði á borð við þennan. Ekki get ég látið hjá líða að segja frá því þegar ég sá sýninguna á síðasta degi hennar í Altes Museum í Berlín. Hálfri klukkustund áður en henni var lokað kl. 20 á sunnu- degi stóð fólk í langri biðröð til þess að komast inn. Þetta út af Þjóð við endimörk hins mögulega eftirÁrna Gunnarsson Þjóð í kreppu er þjóð í vanda eða þjóð í klípu, þjóð sem á við erfið- leika að etja í efnahagsmálum. Orð- ið kreppa hefur mikið verið notað um það ástand, semnú ríkir í ís- lenskum þjóðmálum. í orðinu felast minnkandi þjóðartekjur, lítil sem engin hagvaxtaraukning, samdrátt- ur í fískveiðum, alvarlegt atvinnu- leysi, gjaldþrot fyrirtækja og heim- ila, öryggisleysi, vaxandi félagsleg vandamál og hvers konar óáran í mannlífi. Því fer þó fj'arri að þessi kreppa líkist í nokkru kreppunni miklu. En er ekki rétt að skoða þessa íslensku „kreppu" frá nýju sjónar- horni. Allir viðurkenna að erfiðleik- arnir eru miklir. En hve stóran hluta þeirra má rekja til utanaðkomandi áhrifa og breytinga síðustu mánuði og ár og hve stór er hlutur almennr- ar óstjórnar og rangrar efnahags- stefnu síðustu áratugi. Sjálfur er ég sannfærður um, að meginástæða kreppunnar er sú að um langt ára- MAZDA121 Nýr, STO skemmtilegur lítill bíll! Okkur er mikil ágægja að kynna nýjan bíl; MAZDA121, sem skarar fram úr öðrum smábílum á flestum sviðum: s Aflmikil 1300 cc vél með 16 ventlum, beinni innspýtingu og mengunarvörn. ð Meira rými fyrir höfuð og hné en í sambærilegum bílum - hentar vel nýrri kynslóö hávaxinna (slendinga I s Slaglöng og þýð gormafjöðrun á öllum hjólum. o Léttur og lipur í umferðinni - hægt að leggja honum næstum hvar sem er. Því ekki að kynnast MAZDA121 af eigin raun? Við bjóðum ykkur að koma, skoða og reynsluaka þessum frábæra bfl, ásamt öörum gerðum af MAZDA. bil höfum við íslendingar ekki haft efni á þeirri samfélagsbyggingu, sem við höfum verið að reisa. Við höfum sjaldnast unnið fyrir útgjöld- unum. Nú er hins vegar komið að endi- mörkum hins mögulega og í raun og veru erum við ekki að vinna okkur út úr kreppu, heldur að færa neysluna í hvaða formi sem hún er; einkaneyslu eða samneyslu, niður á það stig, sem þjóðartekjur leyfa. Það er því rangt að telja almenn- ingi trú um, að við séum að kom- ast út úr einhverri kreppu, sem leiði til þess að við getum tekið til við sama neysluformið og áður. Þetta er beinlínis rangt. Þvert á móti þarf að búa þjóðina undir það að samdrátturinn verði varanlegur, þ.e. að neyslustigið lækki verulega. íslendingar skulda nú nærri þrenn fjárlög íslenska ríkisins í út- löndum. Við höfum í raun eytt fyrir- fram margra ára tekjum þjóðarbús- ins. Fyrir þessa peninga höfum við m.a. haldið uppi velferðarstigi, sem við ráðum ekki við. Við höfum rek- ið sjúkrahúsin á erlendum lánum, tryggingakerfið svo ekki sé nú talað um fiskeldi, refarækt og útgerð. En alltof margir vih'a ekki horfast í augu við þennan verúleika. Fæstir trúa því að heil þjóð geti farið á hausinn. Það hefur samt gerst. Nýfundnalendingar hegðuðu sér svipað og íslendingar gera nú. Á endanum tóku Kanadamenn þá upp { skuld. Kærir frændur okkar í Færeyjum eru á svipuðu róli. Það yrðu ýmsar bankastofnanir og fyr- irtæki í útlöndum, sem tækju Island upp í skuld ef allt færi á versta veg. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að ein kollsteypa í efnahagsmálunum, verðbólga, verðhækkanir, gengisfelling, hækk- anir verðtrygginga og auknar skuldir í útlöndum getur hæglega ýtt þessari þjóð fram af berginu háa. Menn mega ekki gleyma því, að rekstur- þjóðfélagsins lýtur sömu lögmálum og rekstur fyrirtækis eða heimilis. Það hefur löngum verið einkenni á veiðimannasamfélögum, að mikl- ar sveiflur hafa orðið í þjóðartekj- um. Það hefur valdið því, að íbúar þessara samfélaga hafa um of Árni Gunnarsson „Við getum haldið áfram að tala um kreppu því vissulega eru kreppueinkennin fyrir hendi. En það er algjört grundvallarat- riði að við viðurkennum þá skuldadaga, sem komnir eru og knýja okkur til uppgjörs við fortiðina og ranga efnahagsstjórnun. Ef þjóðin í heild rifar ekki seglin þá er hætt við að skútan laskist alvar- lega eða að henni verði kafsiglt." treyst á skyndilegan mokafla; Þetta er „happdrættismórallinn". íslend- ingar hafa oft fengið „mokafla" og stundum umfram það, sem þeir hafa unnið fyrir. í því sambandi má nefna Marshall-aðstoðina eftir stríð, beinar og óbeinar tekjur af varnarliði og margskonar síldaræv- intýri hafa fært þjóðinni umtals-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.