Morgunblaðið - 15.10.1994, Blaðsíða 32

32 LAUGARDAGUR 15. OKTÓBER 1994
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
Nývarð Ólfjörð
Jónsson var
fæddur í Garði í
Ólafsfirði 30. sept-
ember 1910. Hann
lést í Fjórðungs-
sjúkrahúsinu á Ak-
ureyri 8. október
síðastliðinn. For-
eldrar hans voru
Svana Guðvarðar-
dóttir frá Garði, f.
1884, _ d. 1964, og
Jón Arni Hansson
sjómaður, f. 1890,
> d. 1947.' Systur Ný-
varðar eru Anney,
Klara og Alda, sem allar eru
látnar, og Sigrún, sem dvelur á
ellideild Hornbrekku í Ólafs-
firði. 18. maí 1939 kvæntist
Nývarð Kristinu Siguijónsdótt-
ur, f. 5.9. 1906, d. 12.8. 1990.
Börn þeirra: Kári, f. 1940, og
Guðfinna, f. 1950. Fóstursonur
Nývarðar er Hreinn Bernharðs-
son, f. 1930. Hann var sonur
Kristínar frá fyrra hjónabandi.
Nývarð varð búfræðingur frá
Hólaskóla árið 1938. Hann var
bóndi í Garði frá 1939-1974.
Útför hans fer fram frá Ólafs-
fjarðarkirlqu í dag.
NÝVARÐ fósturfaðir minn ólst upp
í Garði hjá afa sínum og ömmu,
þeim Guðvarði Guðmundssyni og
Guðfinnu Jónsdóttur. Á uppvaxtar-
árum sínum vann hann hefðbundin
landbúnaðarstörf þeirra tíma, sem
flest voru leyst með handaflinu, en
einnig var hann nokkuð til sjós eft-
ir að fermingaraldrinum var náð.
Tvítugur að aldri fór hann að stunda
jarðabótavinnu vor og haust einkum
íýrir bændur í Ólafsfirði, en einnig
fyrir ýmsa kaupstaðarbúa, sem léttu
sér framfærslu fjölskyldunnar með
því að eignast ræktaðan landskika,
sem dugði til að fóðra nokkrar ær
eða jafnvel eina kú.
Hugur Nývarðar stóð til sjósókn-
ar, en að beiðni Guðvarðar afa síns
tók hann við Garði og gerðist bóndi.
Þótt Nývarð þekkti vel til allra
bústarfa af eigin kynnum vildi hann
auka hæfni sína til þeirra meira og
því fór hann í Bændaskólann á
Hólum og var þar einn vetur í svo-
kallaðri bændadeild. Það var vetur-
inn 1937-1938.
Vorið 1939 urðu mikil þáttaskil
í lífi hans, því hinn 18. maí kvænt-
ist hann Kristínu Siguijónsdóttur,
> móður minni og tóku þau þá við
búskapnum í Garði. Kristín var ætt-
uð frá Móafelli í Stíflu. Áður en hún
giftist Nývarði hafði hún verið tví-
gift, en misst báða menn sína eftir
stutta sambúð. Hinn fyrri, Bernharð
Guðónsson, lést úr berklum, hinn
síðari, Guðmundur Magnússon,
drukknaði.
Jörðin Garður í Ólafsfírði er held-
ur rýr til heyskapar, ræktunar og
beitar. Þar hefur þó
verið tvíbýli frá fornu
fari.
Ekki var bústofninn
stór í byijun hjá þeim
Nývarði og Kristínu
eða ein kýr, kvíga og
tólf ær. Hætt er við að
einhvers staðar heyrð-
ist hljóð úr homi ef vísi-
töluijölskyldu nútím-
ans væri ætlað að lifa
af afrakstri slíks bús.
Reyndar áttu þau
nokkra hesta, sem Ný-
varð notaði við jarða-
bótavinnuna, en jarð-
næðið var nú ekki burðugra en það,
að flestum hestunum þurfti að koma
í hagagöngu í Skagafirði yfír vetur-
inn.
Þau hjónin voru mjög samhent
og lögðu oft nótt við dag til þess
að efla búskapinn og auka afkomu-
öryggið. Vinnudagurinn réðist ekki
af klukkunni eða því hvort rauður
dagur eða svartur var á dagatalinu,
heldur þörfínni á að búa í haginn
og ánægjunni yfír því að sjá árang-
ur erfíðisins.
Strax fyrsta vorið var íbúðarhúsið
endurbyggt og stækkað mikið og á
nokkrum næstu árum voru byggð
ný útihús sem rúmuðu mun stærri
bústofn en þau áttu í byrjun. Allt
það land, sem ræktanlegt var talið
með þeirra tíma tækni, var brotið
upp og breytt úr mýrum og móum
í grösug tún. Gróðursnauðir melar
og berar urðir urðu einnig að lúta
í lægra haldi fyrir gróskumiklum
túngróðri.
Og jafnvel þá var ekki látið stað-
ar numið heldur keyptu þau eyðijörð
frammi í miðsveitinni og þar var
óræktin girt, þurrkuð upp og rækt-
uð. Mér fínnst þetta þrotlausa starf
hafa staðið yfír meginhluta búskap-
aráranna, en þau urðu alls 45.
Nývarð og Kristín eignuðust tvö
börn, Kára, sem er kennari í Ólafs-
fírði, hans kona er Sigrún Ingólfs-
dóttir og eignuðust þau fjögur börn
og eru þijú þeirra á lífi, og Guð-
fínnu, sem er hjúkrunarfræðingur.
Hún er búsett á Þórstöðum vestur
í Eyjaijarðarsveit ásamt eiginmanni
sínum, Óla Þór Ástvaldssyni, og
íjórum bömum. Þá gekk Nývarð
undirrituðum i föðurstað frá 9 ára
aldri. Mín kona er Guðrún Þorvalds-
dóttir og eigum við þrjá syni.
Vorið 1974 brugðu þau Nývarð og
Kristín búi og fluttu til Akureyrar.
Móðir mín var þá orðin heilsuveil, en
Nývarð var enn vel vinnufær, þótt
eitthvað væri hann farinn að gefa sig
eftir allan þrældóminn. Honum var
boðin vinna á skódeild Iðunnar og
þar vann hann í allmörg ár.
Verunni á Akureyri kunnu þau
vel. Þau eignuðust marga vini og
kunningja og tóku þátt í starfi aldr-
aðra. Bæði voru þau félagslynd og
dugleg að fara á mannamót og í
ferðalög, meðan heilsan entist.
Móðir mín lést síðsumars árið
1990. Lát hennar var Nývarði mikið
áfall, enda voru þau alltaf mjög
samrýnd. Frá haustinu 1990 hefur
Sigurbjörg Ormsdóttir búið með
honum og veitt honum góða að-
hlynningu, en hann þurfti oft á veru-
legri umönnun að halda, einkum þó
eftir að hann missti sjónina sl. vor.
Síðustu tvo mánuðina lá hann á
Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri
og þar lést hann hinn 8. október sl.
Með Nývarði fóstra mínum er
fallinn í valinn mikill athafna- og
ræktunarmaður. Meðan hann var
og hét mátti á mörgum bæjum hér
í sveitinni sjá verkin hans, þar sem
kargaþýfí og órækt hafði verið
breytt í slétt og grösug tún.
Á vorin, þegar frost fór úr jörð
hóf hann jarðabótavinnuna, plægði,
hreinsaði gijót, herfaði, jafnaði, sáði
og valtaði. Allt þetta var unnið með
hestum og oftast var hann einn. Það
kom sér vel að hann var vel að
manni, því að oft voru átökin mikii,
einkum við plægingar á giýttu landi.
Mest bar að sjálfsögðu á jarðrækt
hans í Garði.
Þegar bústofninn óx minnkaði
þessi jarðræktarvinna hans og um
það leyti sem véltæknin leysti hest-
ana af hólmi við landbúnaðarstörfin
lauk jarðabótum hans í Garði.
Svo sem títt er með ötula menn
og ósérhlífna voru Nývarði falin
mörg trúnaðarstörf af sveitungum
hans. Um áratuga skeið var hann
formaður Búnaðarfélags Ólafsfjarð-
ar, Ræktunarsambands Ólafsfjarðar
og sauðijár- og nautgriparæktarfé-
laganna í Ólafsfírði. Einnig var hann
formaður stjómar Mjólkursamlags
Ólafsfjarðar lengst af starfstíma
þess.
ÖIl þessi félög voru tengd starfi
hans sem bónda og voru þannig að
vissu leyti hagsmunafélög. Þessi
upptalning sýnir vel það traust, sem
bændur í Ölafsfírði báru til hans sem
forystumanns í málefnum þeirra.
Enn er eitt ótalið af þessum vett-
vangi, hann var fjallskilastjóri um
margra ára skeið.
Nývarð kom víðar við í félagsmál-
um en þeim sem tengdust starfi
hans. Um tíma sat hann í bæjar-
stjóm Ólafsfjarðar. Þá var hann
fyrsti formaður Hestamannafélags-
ins Gnýfara og ámm saman í stjórn
þess.
Hann hafði alla tíð brennandi
áhuga á hestum. Yfírleitt vom tóm-
stundir fáar á búskaparámnum, en
best held ég að hann hafi notið
þeirra á hestbaki.
Eftir að hann flutti til Akureyrar
gafst betri tími til þess að sinna
þessu áhugamáli og margar góðar
stundir átti hann þá með hestum
sínum og í félagsskap annarra
hestamanna. Þá las hann allt sem
hann gat komið höndum yfir um
hesta og ekkert umræðuefni held
ég að hafi verið honum kærara.
Það var líka gmnnt á ræktunar-
manninum þar, því hann lagði mik-
ið upp úr hrossarækt og var fróður
um það efni. Sjálfur átti hann mörg
góð hross um ævina.
Enn er ótalinn einn þáttur í eðli
þess mikla ræktunarmanns, mann-
ræktin sjálf, en henni lagði hann
einnig lið. Hann var framkvöðull
að stofnun Ungmennafélagsins Vís-
is og fyrsti formaður þess. Þar fann
hann farveg fyrir áhuga sinn á efl-
ingu þeirra eiginleika er hann taldi
svo mikilvæga: trúmennsku, heiðar-
leika, reglusemi og virðingu fyrir
landinu og lífinu.
Ungmennafélagsandinn var hon-
um í blóð borinn og mörgum stund-
um af takmörkuðum frítíma sínum
helgaði hann ungmennafélagshreyf-
ingunni.
Nú er þessi mæti maður allur.
Löngu og gifturíku ævinstarfi er
lokið. Enn sjást verkin hans víða,
en þau munu fyrnast eins og önnur
mannanna verk. Eftir lifír minning
um athafnamann, sem af einlægni
sinnti þeirri köllun sinni að efla
ræktun lands og lýðs.
Blessuð sé minning hans.
Hreinn Bernharðsson.
Afi minn, Nývarð Jónsson, var
fæddur í Garði, sem er bóndabær
fyrir innan Ólafsfjarðarkaupstað.
Foreldrar afa, Jón Árni Hansson,
sem var sjómaður frá Siglufirði, og
Svava Guðvarðardóttir verkakona,
fluttu í kauptúnið á Ólafsfirði þegar
hann var eins og hálfs árs gamall.
Þegar afí var aðeins tveggja og
hálfs árs vildi hann ekki vera ieng-
ur hjá foreldmm sínum, heldur
ákvað að fara í sveitina til afa síns
og ömmu.
Það var eitt sinn þegar afi hans
kom til Ólafsfjarðar, að strákurinn
elti hann að ósinum sem rann á
milli Ólafsfjarðar og bæjanna sem
voru hinum megin í sveitinni. End-
aði þetta með því að hann tók strák-
inn með sér í Garð. Þegar móðir
afa fann hann ekki, fór hún að leita
að honum. Hún fékk lánaðan hest
og fór á honum yfir ósinn og í
Garð. Fékk afi ekki að vera lengur
í þetta skiptið og fór mamma hans
með hann heim. En þá um haustið
var farið á bát yfír ósinn og fór afi
þá með honum og tilkynnti ömmu
sinni að hann væri kominn og færi
aldrei aftur.
Var afí mjög ungur þegar hann
fór að leita fjár með afa sínum,
notaði afí hans hann þá til þess að
sjá fyrir sig og hlaupa eftir ánum.
Skólaganga afa byijaði þegar
hann var rúmlega tíu ára gamall
og fór hann þá annan hvern dag í
skólann. Þær kröfur sem gerðar
voru til nemenda voru að þeir ættu
að vera læsir og sendibréfsfærir og
sæmilega góðir í reikningi. Lauk
skólagöngu hans tveimur árum
seinna með fullnaðarprófi. Árið eft-
ir var hann svo fermdur.
Þegar afi var fjórtán ára gamall
þótti hann heldur latur við hey-
skapinn svo að ákveðið var að
senda hann til sjós á árabát. Þurfti
hann þá að leggja af stað klukkan
fjögur um morguninn, ganga til
Ólafsfjarðar og beita línuna í
klukkutíma áður en lagt var af
stað út á sjó. Stóð sjóferðin oft til
sex um kvöldið og höfðu mennirnir
með sér einn mjólkurbrúsa og kjöt-
bita. Þegar afi afa spurði eitt sinn
hvernig strákurinn væri á sjónum
var honum svaraðf: „Strákurinn
er sterkur og duglegur en svo mik-
ill glanni að ég er hræddur um að
koma ekki með hann til baka ein-
hvern tímann."
Þau laun sem afi Nývarð fékk
runnu óskert til afa hans. Stundaði
hann sjó á árabátum í þrjú ár, en
bara á sumrin.
Þegar afí var orðinn nítján ára
gamall var ekkert að gera í bú-
skapnum svo að það varð úr að
hann réð sig á stóran mótorbát.
Vom þessir bátar kallaðir dagróðra-
bátar, vegna þess að þeir komu
heim á kvöldin, en fóru snemma
um morguninn eftir. Afi var í þijá
vetur á bátunum, en eftir það fór
hann í einn og einn túr ef vantaði
menn vegna veikinda og þess hátt-
ar. Hafði hann þá í laun tíu krónur
fyrir róðurinn.
Afi lenti í mörgu um ævina. Var
það til dæmis einu sinni þegar hann
var tuttugu og sex ára gamall að
hann var vetrarmaður á Nautabúi
í Hjaltadal. Var það rétt fyrir jólin
sem hann ákvað að fara heim til
Ólafsíjarðar yfir jólahátíðina. Var
hann samferða öðrum manni sem
heitir Jón Sigurðsson. Ætluðu þeir
að taka bát sem gekk á milli Sauð-
árkróks og Akureyrar en gátu ekki
komist fyrr en eftir þann tíma.
Fyrstu nóttina gistu félagarnir á
Hofsósi. Morguninn eftir lögðu þeir
af stað og ætluðu að ganga yfir
Unadalsjökul. Hafði þá einn dreng-
ur bæst við. Var veðrið sæmilegt
þegar þeir lögðu af stað um morg-
uninn. En þegar þeir ætluðu að
fara upp á jökulinn skall á blinda-
stórhríð með miklu frosti. Gengu
þeir í nokkra tíma ýmist klofandi
snjóinn eða skríðandi. Þegar nátt-
myrkrið skall á ákváðu þeir að grafa
sig í fönn. Urðu þeir að vaka alla
nóttina til þess að þeir myndu ekki
lokast inni. Morguninn eftir vökn-
uðu þeir með fötin frosin utan á
sér og voru kaldir og blautir.
Ákváðu þeir að snúa við niður í
dalinn. Þurftu þeir að leiðast alla
+
Elskulegur faðir okkar, tengdafaðir, afi og langafi,
ÞÓRÐUR MATTHÍAS JÓHANNESSON,
Fálkagötu 10,
Reykjavík,
lést í Landspítalanum þann 13. október.
Svava Þórðardóttir,
Málfríður Þórðardóttir, Hilmar Gunnlaugsson,
tengdabarn, barnabörn og barnabarnabörn.

HÖGNI MAGNÚSSON
frá Vestmannaeyjum,
Rjúpufelli 42,
Reykjavík,
verður jarðsunginn frá Fossvogskirkju
mánudaginn 17. október kl. 13.30.
Kristin Magnúsdóttir,
Einar Ottó Högnason, Guðmundur Ingi Einarsson,
Magnús Hörður Högnason, Hrafnhildur Sigurðardóttir.
NÝVARÐ ÓLFJÖRÐ JÓNSSON
leiðina niður fjallshlíðarnar til þess
að missa ekki sjónar hver á öðrum.
Þegar þeir komu loks niður í byggð
var tekið mjög vel á móti þeim.
Voru þeir þá mjög illa leiknir. Var
samferðamaður afa, Jón, með blá-
svartar tær og varð að taka tvær
stærstu tærnar á hvorum fæti
seinna. Einnig voru eyrun á drengn-
um eins og klessur og sagði afí að
honum hefði ekki dottið annað í hug
en þau dyttu af. Eftir að búið var
að gera að sárum þeirra eins vel
og hægt var lögðu þeir af stað til
Ólafsfjarðar og komust þangað
tveimur dögum seinna.
Á árunum 1931-1939 vann afi
við plægingar á hinum ýmsu stöð-
um. Var þessi vinna í samvinnu við
annan mann sem heitir Þórður
Jónsson. Höfðu þeir átta hesta sem
var nóg fyrir þá báða. Var öll vinn-
an unnin með plóg og herfi sem
hestar drógu.
Þegar afi afa bað hann um að
taka við búinu vildi afi undirbúa sig
betur undir landbúnaðarstörfin og
ákvað að sækja um menntun í
bændadeild Hólaskóla. Sótti hann
það nám veturinn 1937-38 og sett-
ist þar í efri deild skólans.
Áfi kynntist ömmu minni Krist-
ínu Siguijónsdóttur á Ólafsfirði.
Amma hafði þá áður verið tvígift,
áður en hún giftist afa. Hafði fyrri
maður hennar, Bernharð Guðjóns-
son, dáið úr berklum og áttu þau
eitt barn saman, Hrein Bernharðs-
son. Seinni maður hennar, Guð-
mundur Magnússon skipstjóri, fórst
eftir að þau höfðu verið gift í tvö
og hálft ár. Afí og amma gengu í
hjónaband 18. maí 1939. Börn
þeirra eru Kári Ólfjörð og Guðfinna
Nývarðsdóttir.
Þegar hjónin byijuðu að búa var
bústofninn mjög lítill, aðeins ein
kýr, kvíga og tólf ær. En hann átti
nóg af hestum og var vanur plæg-
ingum. Notaði hann þá hestana og
plægði um allan Ólafsfjörð. Búskap-
urinn hjá hjónunum dafnaði vel og
komust þau ágætlega af.
Afi var mjög virkur í félagsstarfi
bænda og hafði mikinn áhuga á
ræktun og öðmm málefnum. Var
hann einn af stofnendum Mjólkur-
samlags Ólafsfjarðar, og lengst af
formaður þess. En sú starfsemi
hætti árið sem afí flutti til Akur-
eyrar. Var hann í fleiri trúnaðar-
störfum en þessu, hann var formað-
ur Búnaðarfélags Ólafsijarðar og
Ræktunarsambands Ólafsfjarðar í
þijátíu og fimm ár samfleytt. Auk
þess var hann formaður Sauðfjár-
ræktar- og Nautgriparæktarfélaga
Ólafsfjarðar um áratuga skeið. Afi
var líka fyrsti formaður hesta-
mannafélagsins og í stjórn þess
áratugum saman. Enda hefur hann
átt marga góða hesta. Og var mik-
ill áhugamaður um þá.
Afi vann við sláturhússtörf mörg
haust, og var það seinasta launaða
vinnan sem hann vann við á Ólafs-
firði. Tók hann við starfi sláturhús-
stjóra af Þórði Jónssyni sem var
fyrsti bæjarstjóri Ólafsfirðinga. Féll
afa vel að sinna sláturhússtjóra-
starfinu, voru launin ágæt og um
árstíðabundið starf að ræða.
Afi talaði um að honum og ömmu
hefði líkað mjög vel að búa í Ólafs-
firði og sagði hann að sér fyndust
Ólafsfirðingar skemmtilegri en
margt annað fólk hér innan við
Múlann.
Árið 1974 fluttu afi og amma frá
Garði til Akureyrar. Á sama tíma
Iagðist kúabúskapur og Mjólkur-
samlagið niður í' Ólafsfirði. Var
amma þá orðin heilsutæp, og sáu
hjónin sér þann kost vænstan að
flytja í þéttbýlið þar sem betri lækn-
isþjónustu var að fá. Söknuðu þau
Ólafsfjarðar þó alltaf. Á Akureyri
keyptu hjónin sér svo íbúð í fjölbýl-
ishúsi fyrir andvirði af Garði.
Afi sagði mér frá þessu þegar
hann var orðinn áttatíu og þriggja
ára gamall, fyrir tæpu ári. Hann
sagðist líka hafa verið mjög ham-
ingjusamur og ánægður með lífið.
Elsku afi, ég þakka þér fyrir all-
ar samverustundirnar, þar sem þú
spjallaðir við okkur um hross, og
lífið almennt. Nú ertu kominn til
ömmu, Guð geymi ykkur.
Sólrún Oladóttir.