Morgunblaðið - 04.03.1995, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 4. MARZ 1995 15
VIÐSKIPTI
Sighvatur Björgvinsson segir tímabært að huga á ný að hlutafélagavæðingu ríkisviðskiptabanka
Ríkið losi sig
úrrekstrínum
ÞAÐ er orðið tímabært að huga á ný að hlutafélagavæðingu ríkisvið-
skiptabankanna að mati Sighvats Björgvinssonar, iðnaðar- og viðskipta-
ráðherra. Í ávarpi við undirritun ársreiknings Landsbanka íslands í gær
sagðist ráðherrann þess fullviss að næsta ríkisstjórn myndi stíga það
skref. Hann sagði ennfremur að ætti ekki aðeins að breyta rekstrar-
formi bankanna, heldur ætti ríkið einnig að losa sig úr þessum rekstri.
Sighvatur rökstuddi skoðun sína
um hlutafélagavæðingu ríkisvið-
skiptabankanna m.a. með því að
þannig yrðu starfsskilyrði ríkisvið-
skiptabankanna og hlutafélaga-
bankans jöfnuð. Ymis atriði væru
ríkisviðskiptabönkunum í hag, en
önnur hlutafélagabankanum. Mis-
munandi starfsskilyrði leiddu til sí-
felldrar togstreytu á báða bóga.
Þá sagði Sighvatur að ríkisvið-
skiptabankarnir ættu óhægt um vik
að afla sér aukins eigin fjár. Ef þeir
viidu taka víkjandi lán á markaði
þyrfti samþykki Alþingis. Þá gætu
þeir ekki aflað sér fjár með útgáfu
hlutabréfa. Hlutafélagabanki byggi
ekki við þessar takmarkanir.
Tvö skref
Sighvatur kvaðst telja eðlilegt að
bankar, sem og önnur ríkisfyrirtæki
í samkeppnisrekstri, þurfi sem
minnst til hins pólitíska fram-
kvæmdavalds að leita. Með hlutafé-
lagavæðingu yrði dregið úr slíkum
afskiptum.
Ráðherrann sagði að ríkið ætti
að losa sig úr rekstri ríkisviðskipta-
bankanna í tveimur aðskildum skref-
um. Ekki ætti að byija sölu á hlut
ríkisins í bönkunum fyrr en hlutafé-
lagsvæðingunni væri lokið og ljóst
að bankarnir og viðskiptavinir þeirra
hefðu sætt sig við þá breytingu. „í
þessu sambandi verður að taka tillit
til þess að bankastarfsemi er í eðli
sínu viðkvæm og miklu varðar að
glata ekki trausti viðskiptavina með
of hröðum breytingum."
Sighvatur nefndi einnig að þó svo
að löggjöf, reglugerðir og aðrar regl-
ur um fjármagns- og gjaldeyris-
markað hefðu verið færðar til til
samræmis við það sem gerðist í
nágrannaríkjunum, væri full þörf á
að endurskoða lögin um Seðlabank-
ann.
Eins og nátttröll
„Auk breytinga á lögum um
Seðlabankann og hlutafélagavæð-
ingu og síðar sölu á eignarhlut ríkis-
ins í ríkisviðskiptabönkunum er einu
mikilvægu verkefni á fjármagns-
markaði ólokið,“ sagði Sighvatur.
„Hér á ég við nýskipan fjárfesting-
arlánasjóða atvinnuveganna. Þessir
sjóðir eru barn síns tíma og eru eins
og nátttröll á markaði sem hefur
tekið gríðarlegum breytingum. Hér
þarf því að taka til hendinni. “
Sighvatur nefndi samþykkt ríkis-
stjórnarinnar um að Fiskveiðasjóði
íslands og Iðnlánasjóði skyldi breytt
í hlutafélög og að í framhaldi af því
undirbúinn samruni þeirra eða önnur
framtíðarskipan. Stefnt væri að því
að ný skipan yrði komin á í ársbyij-
un 1998.
Þá nefndi Sighvatur að lög um
breytingar í starfi Iðnþróunarsjóðs.
„I stefnumörkun ríkisstjórnarinnar
er tekið fram að á grundvelli Iðnþró-
unarsjóðs verði síðan stofnaður Ný-
sköpunarsjóður. Þar með tel ég að
náð hafi verið í höfn í þessu baráttu-
máli mínu að tryggja aukið fé til
nýsköpunar," sagði Sighvatur.
Morgunblaðið/Kristinn
SIGHVATUR Björgvinsson á ársfundi Landsbankans i gær. Hægra megin við Sighvat situr Kjart-
an Gunnarsson, formaður bankaráðs og vinstra megin Anna Margrét Guðmundsdóttir sem situr í
bankaráði. Við hlið hennar er Sigrún Magnúsdóttir, einnig í bankaráði.
Tollvörugeymslan
Hagnaður
10 milljónir
Um 146 milljóna
kr. bati hjá HB
HAGNAÐUR Tollvörugeymslunn-
ar hf. á sl. ári nam alls um 9,8
milljónum króna. Rekstrartekjur
félagsins voru rúmar 118,5 miHj-
ónir og nemur hagnaðurinn því
tæplega 9% af veltu.
Starfsemi Tollvörugeymslunn-
ar hefur breyst verulega á sl.
árum. Fyrirtækið starfar að þjón-
ustu við innflytjendur á Héðins-
götu. I lok ársins samdi Tollvöru-
geymslan við Zimsen flutning-
smiðlun um að fyrirtækið flytti
starfsemi sína á Héðinsgötu. Jafn-
framt gerði fyrirtækið samning
við Cargolux um afgreiðslu og
mótttöku á flugfragt . Rekstur
vörudreifingarmiðstöðvar hófst í
lok ársins og á árinu var opnaður
fyrsti áfangi að nýju skrifstofu-
hóteli og eru þegar hafnar fram-
kvæmdir á næsta áfanga.
Aðalfundur Tollvörugeymsl-
unnar verður haldinn á Hótel
Borg fimmtudaginn 9. mars nk.
kl. 17.
HAGNAÐUR af rekstri Haraldar
Böðvarssonar hf. á Akranesi nam
103 milljónum króna árið 1994 sam-
anborið við 42,7 milljóna tap 1993,
þannig að afkoman batnaði um
145.7 milljónir á milli ára. Heildar-
velta fyrirtækisins var 2.657 milljón-
ir í fyrra, sem er rétt tæplega 10%
aukning frá 1993 þegar veltan var
2.419 milljónir.
Sturlaugur Sturlaugsson, aðstoð-
arframkvæmdastjóri HB, sagði að
afkomubatann mætti einkum rekja
til meiri hagnaðar í frystingu í landi
og sjófrystingunni. Sturlaugur sagði
að nú væri verið að taka í gagnið
nýjá og fullkomna vinnslulínu frá
Marel hf. í frystihúsi fyrirtækisins
og að búist væri við að afkoman
yrði svipuð á þessu ári og 1994.
Eigið fé 700 milljónir
Eigið fé HB var 700 milljónir í
árslok 1994 og hafði hækkað úr
464.7 milljónum í árslok 1993. Eig-
infjárhlutfali hækkaði úr 16,6% í
25,8%. Arðsemi eigin fjár var rúm
17% á árinu. Innra virði hlutafjár
hækkaði úr 1,45 í árslok 1993 í 1,75
í árslok 1994 og Veltuljárhlutfall
hækkaði úr 0,99 í 1,61 á árinu.
Skuldir lækkuðu um 317 milljónir
árið 1994.
Fyrir utan frystitogarann Höfr-
ung III rekur Haraldur Böðvarsson
hf. tvo ísfisktogara, tvö loðnuskip,
frystihús, fiskimjölsverksmiðju og
fiskverkun. Framleiðslugeta fiski-
mjölsverksmiðjunnar hefur verið
aukin úr um 400 í 600 tonn á sólar-
hring og nýr frystibúnaður hefur
verið settur í Höfrung III, sem eyk-
ur afköst mikið, einkum á úthafs-
karfaveiðum.
Heildaraflamagn allra fimm skipa
HB var tæp 70 þúsund tonn í fyrra,
þar af voru um 50 þúsund tonn
loðna. Hjá fyrirtækinu störfuðu að
meðaltali 300 starfsmenn.
Heildarhagnaður Landsbanka Islands var um 21,6 milljónir króna á síðasta ári
Tæpur 2,1 milljarður
á afskríftarreikning
HAGNAÐUR Landsbanka
íslands var alls 197
milljónir af reglulegri
starfsemi eftir skatta á
sl. ári samanborið við 163 milljónir
árið 1993. Að teknu tilliti til óreglu-
legra liða nam endanlegur hagnaður
21,6 milljónum. Áður en þessi niður-
staða er fengin hafði bankinn lagt
samtals 2.087 milljónir í afskriftar-
reikning útlána. Hér er um að ræða
svipað afskriftarframlag og á árinu
1993 þegar lagðar voru 2.034 millj-
ónir til hliðar. Á árinu 1994 voru
endanlega afskrifaðar kröfur að upp-
hæð 2.492 milljónir. Nam afskriftar-
sjóður útlána alls 4.715 milljónum í
árslok 1994 eða um 5,2% af heildar-
útlánum og veittum ábyrgðum.
Stjómendur bankans telja að hann
sé kominn yfir erfiðasta hjallann í
útlánaafskriftum og þær verði um-
talsvert minni á þessu ári.
Fjármunatekjur námu á sl. ári
alls 8.630 milljónum og fjármagns-
gjöld 4.531 milljón þannig að vaxta-
munur bankans á árinu nam tæp-
lega 4,1 milljarði samanborið við 4
milljarða árið áður. Vaxtamunur
sem hlutfall af vaxtaberandi eignum
var í lok ársins 3,82% eða
nokkuð lægri en hjá öðr-
um bönkum og sparisjóð-
um.
Heildarframlag bank-
ans vegna lífeyrisskuld-
bindinga ársins var 623 milijónir. í
árlok nam sjóður bankans vegna
lífeyrisskuldbindinga 2.916 milljón-
um. Samkvæmt áætlun trygginga-
stærðfræðings vantar um 743 millj-
ónir í sjóðinn og verður sú skuld
gjaldfærð á næstu 3 árum.
Heildareignir bankans námu alls
102,1 milljarði og lækkaði um ná-
lægt 6 milljarða á árinu. Þar af
námu heildarútlán alls um 83,6
milljörðum og minnkuðu um 5,6
milljarða á árinu eða 6,2%. Þessa
minnkun má rekja til þess að banka-
stjórnin ásetti sér að draga saman
efnahag bankans m.a. til að auka
eiginijárhlutfall bankans.
Innlán, og verðbréfaútgáfa bank-
ans voru í árslok 69,1 milljarður og
minnkuðu um nálægt 600 milljónum
eða tæplega 1%. Eiginfjárhlutfallið
samkvæmt svonefndum Bis-reglum
var 9,64% í árslok en þarf að vera
8% að lágmarki.
Þáttaskil á árinu
Björgvin Vilmundarson, formað-
ur bankastjórnar, sagði í ræðu sinni
á ársfundi bankans í gær að á síð-
asta ári hefðu verið lagðar
200 milljónir á mánuði til
afskriftarreiknings fyrstu
fjóra mánuði en síðan
hefði mánaðarlegt fram-
lag lækkað í 150 milljónir
það sem eftir hefði verið ársins.
„Það er samdóma álit bankastjórn-
arinnar sem staðfest hefur verið af
endurskoðendum bankans að á
þessu ári verði nokkur þáttaskil í
starfsemi bankans. Horfur eru á því
að nú sé útlit fyrir minni útlánatöp,
en verið hafa undanfarin ár þótt enn
hafi ekki siglt fyrir 511 sker í því
efni.“
Þá kom fram að á undanförnum
5 árum hefur heildarafskriftarþörf
útlána bankans numið 10,7 milljörð-
um króna. „Tekist hefur að mæta
þessum afskriftum af tekjum bank-
ans, en takmörk eru fyrir því hversu
lengi er hægt að hafa vaxtamun
jafnmikinn og hann hefur verið á
undanförnum árum. Það er því
nauðsynlegt að beita nú meiri
sveigjanleika í vaxandi samkeppni,
bæði með hækkun innlánsvaxta og
lækkun útlánsvaxta.“
Mikið tap Lindar
Stjórnendur Landsbankans voru
að öðru leyti varkárir í yfirlýsingum
um horfur í rekstri bankans á þessu
ári og afskriftarþörf. Ljóst er að
nokkurn hluta af afskriftarframlög-
um á síðasta ári megi rekja til erfið-
leika í rekstri dótturfélags bankans,
eignarleigufyrirtækisins Lindar sem
hætti rekstri. Þá liggur fyrir að allt
hlutafé Landsbankans í fyrirtækinu
að fjárhæð 185 milljónir er glatað.
Slíku afskriftarframlagi verður ekki
til að dreifa í ár.
Samkvæmt upplýsingum
Morgunblaðsins gera bjartsýnustu
spár ráð fyrir að framlög í afskrift-
arreikning á þessu ári geti lækkað
um allt að helming eða í um einn
milljarð króna. Minnkun framlaga
mun þó ekki koma bankanum einum
til góðs því gert er ráð fyrir minnk-
andi vaxtamun á þessu ári. Halldór
Guðbjarnason, bankastjóri Lands-
bankans, kvaðst á blaðamannafund-
inum telja að afskriftarframlagið í
eðlilegu árferði ætti að vera hámark
um 0,5% af útlánaupphæðinni eða
400-500 milljónir. Ef sú hefði verið
raunin á sl. ári hefði bankinn skilað
22-25% arðsemi af eigin fé eftir
skatta.
Tekið verði víkjandi lán
Um næstu áramót eru fyrir-
hugaðar breytingar á reglum um
svoefndan áhættugrunn banka og
sparisjóða sem notaður er við út-
reikninga á eiginfjárhlutfalli. Fram
kom í ræðu Björvins Vilmundarson-
ar að breytingarnar fela
í sér að áhættugrunnur
Landsbankans muni sjálf-
krafa hækka um 5 millj-
arða króna og eiginfjár-
hlutfall lækka af þeim
sökum um 0,5%. Bankinn getur
mætt þessu með þrennum hætti. í
fyrsta lagi getur bankinn haldið
áfram að skera niður útlán og lána
helst aðeins til ríkis og sveitarfélaga
eða gegn tryggingum þessara aðila
og lækka þar með áhættugrunn um
allt að 5 milljarða. í öðru lagi þyrfti
aukinn hagnað sem svaraði til um
100 milljóna króna fyrir hvert 0,1%
sem eiginfjárhlutfall lækkaði. í
þriðja lagi getur hann bætt eiginfj-
árstöðu sína með töku víkandi lána.
„í ljósi vaxandi umsvifa í þjóðfélag-
inu og með aukinni samkeppni á
ijármagnsmarkaði sem leiða mun
til lækkandi vaxtamunar og þjón-
ustugjalda strax á þessu ári er bor-
in von að hægt verði eða að það
teljist æskilegt að draga enn saman
efnahagsreikning bankans. Þá
benda áætlanir til þess að ekki tak-
ist að skila þeim hagnaði sem þyrfti
á þessu ári til að viðhalda eðlilegri
eiginfjárstöðu. Eftir stendur því sú
leið sem síðust var nefnd að tekið
verði víkjandi lán.“
Alltað 1.250
milljóna lán
Björgvin sagði hins vegar að með
stofnun lánadeildar við Trygginga-
sjóð viðskiptabanka og þeim ráðstöf-
unum sem gerðar hefðu verið til að
styrkja eiginfjárstöðu Landsbankans
virtist sá hugsunarháttur ríkjandi
að víkjandi lán séu aðeins tekin í
erfiðleikum banka. Kom fram að
löggjafinn hefði staðfest þennan
skilning í lögum um viðskiptabanka
og sparisjóði. „Að mati
bankastjórnar verður ekki
hjá því komist að fara
fram á endurskoðun þess-
ara ákvæða viðskipta-
bankalaganna. Að öðrum
kosti er hætt við að stærsti banki
landsins geti ekki beitt sér nægjan-
lega á komandi misserum í fjár-
mögnum atvinnulífs og heimila."
Samkvæmt upplýsingum Morgun-
biaðsins telur Landsbankinn sig
þurfa víkjandi lán að fjárhæð allt
að 1.250 milljónir og kemur til
greina að taka slíkt lán erlendis.
Tæpir 2,5
milljardar af
skrifaðir
Útlit fyrír
minnkandi
útlánatöp