Morgunblaðið - 01.11.1995, Blaðsíða 32

Morgunblaðið - 01.11.1995, Blaðsíða 32
82 MIÐVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 1995 MORGUNBLAÐIÐ 1 AÐSENDAR GREINAR ¦ Alkóhólismi, skil- greining og meðferð SKORTUR hefur verið á samræmdri stefnu í allri umfjöllun og meðferða áfengis- og vímuefnamála bæði hérlendis, og annars staðar. Eitt aðalvand- kvæði allrar umfjöll- unar hefur oft verið ágreiningur um skil- greiningu á því hvað er alkóhólismi og hvað ekki. Er alkóhólismi sál- rænn, líkamlegur eða félagslegur sjúkdómur? Eða er alkóhólismi ekki sjúkdómur heldur at- ferlislegt vandamál? Með atferlislegu vanda- máli er átt við að neysl- an sé lært fyrirbæri og því ekki eigin- legur sjúkdómur. Eða er alkóhólismi allt í senn; sálrænn, líkamlegur og félagslegur sjúkdómur? Skilgreining Þessi grein styðst við þá forsendu að alkóhólismi sé sálrænn, líkamleg- ur og félagslegur sjúkdómur allt í Skortur hefur verið á samræmdri stefnu, seg- ir Steinunn Björk Birgisdóttir, í áfengis- og vímuefnamálum. senn. Skilgreining NCADD (Nat- ional Council on Alcoholism and Drug Dependence)/ASAM (Americ- an Society of Addiction Medicine) en hún hljóðar þannig: „Alkóhólismi er frumorsök, ólæknandi sjúkdómur með erfðaþætti, félagssálfræðilega þætti og umhverfisþætti sem hafa áhrif áþróun hans og hvernig hann lýsir s£r. Sjúkdómurinn fer stigvax- andi og leiðir að lokum til dauða. Hann einkennist af áframhaldandi eða tímabundinni minnkandi stjórn yfir drykkjunni. Einstaklingurinn verður upptekinn af alkóhólinu eða eiturlyfinu þrátt fyrir slæmar afleið- ingar, hugsanaferlið skaðast og sést það aðallega á afneitun" (Flavin & Morse, 1991, bls.267). Það sem ofangreind skilgreining felur í sér er eftirfarandi: Frumor- sök: merkir að sjúkdómurinn er veik- indi í sjálfu sér, hann er ekki ein- kenni annars sjúkdóms sem að baki gæti legið. Stigvaxaíidi: Vímuefna- fíkn er sjúkdómur<sem versnar með tímanum og hverfur^kki. Sjúkdóm- Steinunn Björk Birgisdóttir urinn hefur þekkta og fyrirsjáanlega stefnu. Sjúkdómurinn mun halda áfram að versna ef ekki er gripið inn í með faglegri , aðstoð. Ólæknanlegur: merkir að sjúkdómurinn sé ólæknanlegur. Hægt er þó að takast á við hann og halda honum niðri. Einstaklingurinn getur lært að lifa skapandi lífi með því að iðka breytta lífshætti í dag- legu lífi. Banvænn: þýðir að sjúkdómurinn helst óbreyttur yfir tíma, þannig að líkam- legar, tilfinningalegar félagslegar breytingar safnast. og smáaukast með áfram- og saman haldandi neyslu. Alkóhólismi veldur dauða fyrir tíma gegnum ofnotkun, gegnum margslungna líkamlega kvilla sem ná yfir heilann, lifrina, hjartað og mörg önnur líffæri. Alkó- hólismi veldur einnig ótímabærum dauða með því að stuðla að sjálfs- morðum, slysum á heimilum, mótór- hjólaslysum og öðrum ógnvekjandi atburðum. Auðkennileg einkenni: Einstaklingurinn ber með sér ein- kenni sem eru partur sjúkdómsins. Þessi einkenni fela í sér: blackout (varanlegt minnistap), breytt áfeng- is/vímuefna þol, stjórnleysi (getur ekki hætt eða takmarkað neyslu), afneitun, (neitar að viðurkenna að vímuefnanotkunin sé vandamál), yf- irmáta upptekin(n) (neyslan eða efn- ið verður aðalpunktur lífsins), frá- hvarfseinkenni (krampi, sviti, og ofsjónir), skapsveiflur, hegðunar- breytingar, lélegt mataræði og slæmar svefnvenjur. Skaðvænlegar afleiðingar: Afleiðingar eru ýmis vandamál tengd alkóhólinu/vímu- efninu á eftirtöldum sviðum: líkam- leg heilsa (t.d. fráhvarfseinkenni, lifrarveiki, magasár, blóðleysi og taugasjúkdómskvillar); sálfræðileg virkni (t.d. breytt skapferli og hegð- un, rýrð hugarstarfsemi); virkni samskipta (t.d. sambúðarvandamál, misnotkun barna, óvirk félagsleg samskipti); virkni á starfsvettvangi (t.d. námsörðugleikar eða erfiðleikar tengdir vinnu); og lagaleg, efna- hagsleg, eða andleg vandamál. Óþekkt orsök; Sumir virðast hafa líkamlegt ofnæmi fyrir alkóhóli eða vera gæddir erfðafræðilégri tilhneig- ingu til þess að verða háð vímuefn- um. Sumir læra að verða háðir vímu- efnum með því að nota vímuefni til að minnka streitu, takast á við til- finningar eða bara forðast veruleik- ann. Orsökin skiptir ekki máli. Það sem skiptir máli er að hægt er að meðhöndla sjúkdóminn og halda honum niðri. Enginn leitar eftir því að verða háður vímuefnum; sjúk- dómurinn gerist bara. Meðferðin Skilgreiningin felur í sér að um margslunginn og erfiðan sjúkdóm er að ræða. Þar af leiðir að ekki er til ein sérstök leið til að meðhöndla fjölbreyttan og ólíkan hóp alkóhól- ista. Ólíkar stefnur með ólíkar skil- greiningar eru uppi. Ríkjandi stefna hefur verið stefna starfandi f anda AA-samtakanna og 12 spora kerfi þeirra. Hún skilgreinir sjúkdóminn sem líkamlegan og andlegan sjúk- dóm. Fólki beri að taka alfarið burtu vímuefnin, breyta hegðun sinni og leggja líf sitt í hendur æðri máttar. AA-stefnan samræmist læknisfræði- legri stefnu að um líkamlegan sjúk- dóm sé að ræða. Starfandi stofnanir í anda AA-samtakanna hafa 12 spora kerfi þeirra sem fyrirmynd og starfandi ráðgjafar eru gjarnan óvirkir alkóhólistar sem stunda AA- samtökin og lifa samkvæmt 12 spora kerfí þeirra. Ef alkóhólismi er líkamlegur, sál- rænn og félagslegur sjúkdómur, þá má segja að framangreind stefna leggi litla áherslu á sálræna og fé- lagslegan þátt sjúkdómsins. Lækn- ismódelið í samfylgd með AA-mód- elinu hefur Iengi verið ríkjandi í meðferð bæði hérlendis og erlendis. Skjólstæðingar hafa verið lagðir inn á stofnun til afeitrunar í mislangan tíma, sama í hvaða ástandi þeir hafa verið. Hér á ég við að ekki eru allir það illa haldnir að þeir þurfi endilega á innlögn að halda. Læknar hafa séð um afeitrunina og ófaglærðir ráð- gjafar starfandi í anda AA-samtak- anna hafa séð um fræðsluna. Með- ferðin hefur verið fólgin í innlögn sem hefur boðið uppá afeitrun og fræðslu, hjá bæði faglærðu (læknar og hjúkrunarfólk) og ófaglærðu (ráðgjafar) fólki. Breytt meðferðarform ..í dag er þetta að breytast samfar- andi frekari rannsóknum á sviði alkóhólisma. Dagdeildarform stofn- ana og ganga til sjálfstætt starfandi fagfólks (counselors; sálfræðiráð- gjafa og sálfræðinga) hefur verið að ryðja sér til rúms. Erlendis þykir ekkert sjálfsagðara en að leita sér aðstoðar sjálfstætt starfandi fag- fólks með ýmis tímabundin eða lang- vinn vandamál. Dæmi um dagdeild- arform stofnunar í Bandaríkjunum, -þar sem ég starfaði, var boðið uppá morguriprógram, heilsdagsprógram og kvöldprógram í einhverja daga. Síðan var boðið upp á vikulegar grúppur fyrir eftirmeðferð í ákveð- inn fjölda vikna. Þessu til viðbótar var boðið uppá einkaviðtól hjá fag- fólki; Counselor (sálfræðiráðgjafi), sálfræðingi, geðlækni, félagsfræð- ingi eða hjúkrunarfólki, allt eftir þörfum hvers og eins. Counselor (sálfræðiráðgjafi) og sálfræðingur sinntu sálrænu þáttunum, félags- fræðingurinn sinnti félagslegum þáttum tengdum stofnunum samfé- lagsins, geðlæknirinn sinnti þörfum varðandi geðræn vandamál, s.s. þunglyndi sem er algeng eftirköst hjá alkóhólistum og gefa lyf í sam- ræmi við þarfir hvers og eins, hjúkr- unarfólk sinnti þörfum tengdum lík- amlegri heilsu og læknar sáu' um líkamlega sjúkdóma sem voru einnig til staðar. Þarna var þverfagleg kunnátta að verki með það í fyrir- rúmi að þjóna sem best þörfum skjól- stæðinganna. Þessar breytingar, dagdeildar- form stofnana og ganga til sjálf- stætt starfandi fagfólks, bjóða upp á meiri sveigjanleika og fjölbreyti- leika fyrir fjölbreyttan og ólíkan hóp alkóhólista. Þær styðja einnig undir frekari vísindalegar rannsóknir á þessu sviði. Á sama tíma fjölgar sjálfshjálp- arhópum fyrir alkóhólista, reynslu- þekkingin fer út úr meðferðinni og meira inn á svið sjálfshjálparhópa, en meðferðin verður faglegri. Höfundur er sálfræðiráðgjafi og rekur ráðgjafarstofu í áfengis- og fikniefnamálum. Róttækra breytinga þörf á Þróunarsjóði „HLUTVERK Þró- unarsjóðs er að stuðla að aukinni arðsemi í sjávarútvegi. í því skyni kaupir sjóðurinn fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki þeirra og greiðir styrki til úreldingar fiskiskipa til að draga úr afkasta- getu í sjávarútvegi. Jafnframt getur sjóð- urinn stuðlað að skipu- lagsbreytingum í sjáv- arútvegi í samvinnu við lánastofnanir, enda leiði slík endurskipu- lagning til verulegrar hagræðingar. Þá er sjóðnum heimilt að veita ábyrgðir, lán og styrki til að greiða fyrir þátttöku sjávarútvegsfyrirtækja í verkefnum erlendis." Miklar væntingar voru bundnar við starfsemi sjóðsins og m.a. sagði Jón Atli Kristjánsson koma sjóðsins væri mestu tíðindin í ís- lenskum sjávarútvegi eftir útfærslu land- helginnar j 200 sjómíl- ur. Hætt er við að í dag séu margir von- sviknir því sjóðurinn hefur nær einvörðungu lagt rækt við úreldingu fiskiskipa en önnur verkefni sjóðsins hafa nær alveg setið á hak- anum. Eins og fyrr er bent á var Þróunarsjóðnum ætlað stórt hlutverk í að hagræða í fisk- vinnslunni, sérstaklega landvinnslunni. Það hefur ekki verið vanþörf á þessu þár sem land- vinnsla hefur ekki verið samkeppn- isfær og átt undir högg að sækja fyrir vaxandi sjóvinnslu. Þróunar- sjóðurinn átti að vera tæki til að Jón Baldvin Hannibalsson að til- taka á vanda landvinnslunnar og Hugmyndin um Þróun- arsjóð, segir Jón Atli Kristjánsson, þarf að fá pólitíska andlits- lyftingu. bæta samkeppnisstöðu hennar. í ljósi reynslunnar virðast lögin um Þróunarsjóð vera gölluð. Lögin kveða á um kaup sjóðsins á eignum, sem skapa fjölmörg vandamál í stað þess að nota sömu formúlu ög við skipin, þ.e. að beita úreldingar- styrkjum. ~ Lokaorð Þau fyrirtæki sem ætluðu að nýta sér möguleika Þróunarsjóðs til að úrelda eignir og hagræða þannig í rekstri hafa orðið fyrir vonbrigð- um. Hugmyndin um Þróunarsjóð þarf að fá pólitíska andlitslyftingu. Endurskoða þarf lög um sjóðinn og skapa þarf honum tekjur til að sinna því hlutverki sínu að hagræða í fisk- vinnslu á íslandi og vera öflugur þátttakandi í erlendum sjávarút- vegsverkefnum. Höfundur er hagfræðingur. VERÐBRÉFASJÓÐIR VÍB Nóvember 1990
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.