Morgunblaðið - 09.01.1999, Blaðsíða 38

38 LAUGARDAGUR 9. JANÚAR 1999
MORGUNBLAÐIÐ
STOFNAÐ 1913
UTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
Árvakur hf., Reykjavík.
Hallgrímur B. Geirsson
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
MENNINGARHÚS Á
L ANDSB Y GGÐINNI
RÍKISSTJÓRNIN hefur tilkynnt um nýtt átak í menn-
ingarmálum, en ætlunin er að hefja byggingu sérstakra
menningarhúsa á landsbyggðinni. Segja má, að skammt sé
stórra högga á milli, því fyrr í vikunni tilkynnti Björn
Bjarnason, menntamálaráðherra, um byggingu langþráðs
tónlistarhúss í Reykjavík í samvinnu við borgaryfírvöld.
í menningarhúsunum verður sköpuð nútímaleg aðstaða
fyrir fjölbreytt menningarstarf, tónlist, leiklist, listsýningar,
svo og verður tekið tillit til þarfa ferðaþjónustu. Aætlun rík-
isstjórnarinnar gerir ráð fyrir fimm menningarhúsum, á ísa-
fírði, Sauðárkróki, Akureyri, Egilsstöðum og Vestmannaeyj-
um. Davíð Oddsson, forsætisráðherra, sagði, þegar áætlunin
var kynnt í fyrradag, að til greina kæmi að menningarhús
yrðu á fleiri stöðum í framtíðinni.
Menntamálaráðherra bjóst við því, að um það bil áratug
taki að koma menningarhúsunum upp, en það verður sam-
eiginlegt verkefni ríkis, sveitarfélaga og einstaklinga. Sums
staðar þarf að byggja ný hús fyrir starfsemina, en á öðrum
stöðum verða væntanlega nýtt hús, sem þegar eru fyrir
hendi. Vegna mismunandi aðstæðna í byggðarlögunum er
enn óljóst, hver heildarkostnaðurinn við áætlunina verður.
Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um byggingu tónlistarhúss í
höfuðborginni og menningarhúsa á landsbyggðinni lýsir
menningarlegum stórhug og er því fagnaðarefni. Menningar-
húsin munu vafalaust vinna gegn brottflutningi fólks úr hin-
um dreifðu byggðum, enda hafa kannanir sýnt, að aðgengi
fólks að menningarstarfsemi er veigamikill þáttur í ákvörð-
un þess um búsetu. Stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er því
mikilvæg út frá byggðasjónarmiðum jafnt sem menningar-
legum.
AGALEYSI í SKÓLUM
AGALEYSI í íslenzkum skólum ríður ekki við einteym-
ing. Skólastjórnendur standa ráðalausir gagnvart spell-
virkjum, sem sprengja flugelda við og jafnvel inni í skólahús-
næðinu, svo að nemendum og starfsfólki skólanna er lífs-
hætta búin. Hinir seku eru gerðir brottrækir í refsingar-
skyni, en það má ekki vegna þess að þá hefur ekki verið gætt
„andmælaréttar samkvæmt stjórnsýslulögum“.
Slíkt ástand sem þetta er gjörsamlega óviðunandi og eðli-
legt að skólastjórnendur telji sér ógerlegt að stjórna skólum
landsins við slíkar aðstæður. Sé það svo að formsatriði um
andmælarétt komi í veg fyrir að unnt sé að halda uppi aga
verður löggjafinn að bregðast skjótt við. Það er ekki vanza-
laust að nokkrir baldnir nemendur geti spillt starfí skóla og
komið í veg fyrir að nemendur geti stundað nám sitt með
eðlilegum hætti. Agaleysi innan skólanna á ekki að líðast og
nauðsynlegt að skólastjórnendur og nemendur geti sinnt
verkum sínum í friði.
ROTTUR OG LÝS
RÚMLEGA 400 kvartanir bárust Meindýravörnum
Reykjavíkurborgar hvort ár 1997 og 1998 vegna rottu-
gangs í borgarlandinu. Ennfremur stingur lúsafaraldur sér
niður í skólum borgarinnar árlega, og virðast heilbrigðisyfir-
völd ekki ráða við þessa hvimleiðu óværu.
Sérfræðingur borgarinnar í meindýravörnum segir að
fjöldi kvartana vegna rottugangs lýsi fremur ástandi
skolplagna en rottustofnsins. Rottur eru frá Elliðaám allt
vestur á Seltjarnarnes. Dýrin eru í holræsakerfínu og fjölga
sér þar, en koma upp á yfirborðið, þegar bilun verður í hol-
ræsakerfínu.
Töluvert mikið er um lús í grunnskólum borgarinnar og
eru dæmi þess að hún hafí fundizt á öðru hverju barni í sama
tólf ára bekk. Lús kallar á lyfjameðferð hjá viðkomandi og
miklar hreingerningar heima hjá fólki, sem foreldrar verða
að vera samtaka um, ef takast á að uppræta ófögnuðinn.
Það hlýtur að vera meira en litið að, ef ekki er unnt að
uppræta lús og koma í veg fyrir rottugang nú á dögum.
Borgaryfirvöld verða að lagfæra holræsi, þar sem rottu-
gangur er og heilbrigðisyfirvöld verða að bregðast af festu
við lúsafaraldrinum. Þessi hvimleiðu sníkjudýr eiga sér eng-
an tilverurétt í nútíma þjóðfélagi.
Flugleiðir hætta áætlunarfluffl milli Isla
Morgunblaðið/Áslaug Óttarsdóttir
HAUSTLITIR í Lúxemborg.
Kaflaskil í
50 ára samgö
Breyttar markaðsaðstæður valda því að
Flugleiðir hætta í dag áætlunarflugi til
Lúxemborgar. Jóhannes Tómasson drepur
hér á nokkur atriði úr þessum kafla flugsög-
unnar en allt að fjórar ferðir voru farnar
þangað á dag þegar mest var.
SAMSKIPTI íslands og Lúxem-
borgar í flugmálum hófust fyrir
rúmum 46 árum þegar Loft-
leiðir hófu áætlunarflug milli
Lúxemborgar og Bandaríkjanna með
viðkomu á Islandi. Var það í kjölfar
loftferðasamnings landanna. I dag lýk-
ur ákveðnum kafla í þessari flugsam-
skiptasögu þegar Flugleiðir fara síð-
ustu áætlunarferð sína milli Lúxem-
borgar og lslands.
Segja má að flugið tengi þjóðirnar þó
ennþá því hjá fraktflutningaflugfélag-
inu Cargolux starfar enn nokkur fjöldi
Islendinga, en félagið var stofnað árið
1970. Þá stigu Loftleiðir inn í þotuöld-
ina með því að taka í þjónustu sína DC-
8-þotur og urðu að selja CL-44-vélam-
ar, „Monsana“. Markaður fyrir þær var
lítill sem enginn og mál æxluðust
þannig að atvinnulausir flugmenn,
sænskur fjármálajöfur, nokkrir Lúx-
emborgarar og Loftleiðamenn náðu
saman um stofnun félagsins sem leigði
og keypti síðar þessar vélar.
Samskipti á nýjum sviðum
I dag eiga þjóðimar einnig samskipti
á nýjum sviðum, svo sem í fjármálum,
en íslendingar og íslensk fjármálafyr-
irtæki hafa á síðustu misserum tekið
sér bólfestu í þessu 400 þúsund manna
ríki. Er nú nokkuð á sjötta hundrað ís-
lendinga búsett í Lúxemborg og er
stærsti hópurinn ennþá tengdur flug-
inu.
í bókinni Alfreðs saga og Loftleiða
kemur fram sú skoðun Aifreðs Elías-
sonar, eins af frumkvöðlum Loftleiða
og hugmyndasmiðsins að fargjalda-
stefnu félagsins, að þakka megi það
ekki síst Agnari Kofoed-Hansen flug-
málastjóra að teknar voru upp flug-
samgöngur við Lúxemborg: „Það var
einmitt fyrir persónutengsl Agnars við
ráðamenn í Lúxemborg, að það tókst
hið gæfuríka samband tveggja smá-
þjóða í flugmálum," segir m.a. í bók-
inni. Var loftferðasamningur landanna
undirritaður haustið 1952.
Ástæða þess að Loftleiðamenn
horfðu á Lúxemborg á sínum tíma er
margþætt. Félagið stóð utan við IATA,
Alþjóðasamband áætlunarflugfélaga,
ákvað sjálft fargjöld sín og velgdi ýms-
um voldugum flugfélögum þannig und-
ir uggum. Þau reyndu sum hver að
leggja stein í götu Loftleiða og þannig
var félaginu gert erfítt fyrir í barátt-
unni um flugfarþega milli Ameríku og
þeirra áfangastaða í Evrópu sem þau
flugu til. I Lúxemborg var hins vegar
lítið um að vera í fluginu þrátt fyrir
ágætan flugvöll og þar var fagnað því
fí-amtaki að hefja þaðan reglulegar
ferðir yfír hafið.
Loftleiðamenn bentu í auglýsingum
sínum á að Lúxemborg væri hlið
Bandaríkjanna að Evrópu og að landið
væri á krossgötum Evrópu. Hugmynd
Loftleiðamanna var að benda á hversu
vel Lúxemborg lá við allri Evrópu, það-
an mætti halda til allra átta og því upp-
lagt að bytja og enda Evrópuferðina
þar. Fljótlega fór félagið líka að annast
rútuferðir í tengslum við flugferðirnar
milli Lúxemborgar og nokkurra borga
í Þýskalandi og til Belgíu um tíma.
Hefur þessum ferðum verið haldið
áfram allt til þessa dags.
Ein ferð á viku í fyrstu
Fyrsta vél Loftleiða fór til Lúxem-
borgar 22. maí 1955 og var farin ein
ferð vikulega það sumar og næstu tvö á
eftir. Frá hausti 1957 til vors 1959 lá
Lúxemborgarflugið niðri en þá kynnti
félagið ný og enn lægri fargjöld. Upp
frá því varð leiðin milli Lúxemborgar
og New York lífæð Loftleiða. Á þessum
árum voru aðrir áfangastaðir Loftleiða
í Evrópu Stafangur, Osló, Helsinki,
Hamborg, Gautaborg, Kaupmanna-
höfn, Glasgow, London og Amsterdam.
Árið 1959 flaug félagið alls níu ferðir
vikulega á sumrin en fímm að vetrinum
en 1963 voru þær orðnar tólf á sumri
og átta að vetri. Þegar þotuöldin gekk í
garð hjá félaginu árið 1970 voru ferð-
irnar orðnar 22 á viku og þegar mest
var um að vera í Lúxemborg mátti
jafnvel sjá fjórar Flugleiðaþotur á vell-
inum í einu á annasömum sumardegi.
Fyrstu árin var flogið til Lúxem-
borgar á DC-4-flugvéIum, „Fjörkun-
um“, en árið 1959 taka „Sexumar“ við,
DC-6-vélai- sem tóku fleiri farþega og
voru nauðsynlegar orðnar til að auka
mætti hagkvæmni og bjóða enn lægri
fargjöld. Fimm árum síðar koma
„Monsarnir" til skjalanna og þoka
„Sexurnar" smám saman fyrir þeim á
næstu árum. Nafnið var afbökun úr
enska heitinu monster, enda þóttu þær
nánast eins og skrímsli að stærð. Vél-
amar hétu Canadair CL 44, voru líka

U.
:8S®ÍS§||@%Í;3«t!
iv
jSjSSs&.'L ■
VIÐ komuna til Lúxemborgar í fyrsta
Alfreð Elíasson, síðan Kristján Guðl.
Magnússon og Sigurður Helgason, síð
stjóri, Kristinn Olsen flugstjóri og In:
ÞEGAR mest var um að vera gátu \
einu í Lúxemborg. Þessi mynd er tí
réðu rfkjum í Ai