Morgunblaðið - 09.01.1999, Síða 43

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
LAUGARDAGUR 9. JANIJAR 1999 43
Sólborgarmálið
- örfá orð í belg
ÉG GET ekki með
nokkru móti neitað mér
um að benda á einn til-
tekinn hlut í sambandi
við umræðurnar um hið
svokallaða Sólborgar-
mál, sem staðið hafa að
undanförnu.
Gildar ástæður ollu
því að ég sá ekki alla
myndina Dómsdag,
sem sýnd var í Sjón-
varpinu á annan dag
jóla, en ég held að ég
hafi lesið flest eða allt
sem skrifað hefur verið
um myndina síðan. Þar
hef ég ekki séð að
neinn hafi minnzt sérstaklega á
eitt atriði í þessu máli, en sé svo,
bið ég þann hinn sama velvirðing-
ar, - það hefur þá skotizt framhjá
mér. Nú, og svo væri það þá ekki
heldur nein goðgá, þótt tveir menn
vektu athygli á sömu staðreynd-
inni.
Mér hefur skilizt, að myndin láti
sterklega að því liggja, að prestur-
inn á Svalbarði hafi verið hinn
raunverulegi faðir barns Sólborg-
ar, en fengið bróður hennar til
þess að gangast við faðerninu og
bera bamið síðan út. Það er hér,
sem mig langar að biðja lesendur
að staldra aðeins við og hugsa sig
um.
Hugsum okkur fyrirmann í ís-
lenzkri sveit seint á nítjándu öld
(til dæmis prest eða einn af stór-
bændum sveitarinnar). Honum
verður það á að gera unga stúlku í
sveitinni ólétta, á sínum bæ eða
einhverjum öðrum. En hann vill
ekki gangast við verknaði sínum
og þarf því að fá einhvern annan til
þess fyrir sig. Hvern myndi hann
biðja slíkrar bónar? Alveg áreiðan-
lega ekki bróður stúlkunnar. Allra
sízt hann. Nei, hann myndi koma
að máli við einhvern glaðlátan
strák á einhverjum bænum, - ein-
hvern sem var dálítið upp á kven-
höndina og því líklegur til slíkra
„afreka“. Og ef þetta tókst nú -
sem það hefur víst oftast gert, og
trúlega miklu oftar
en nokkur maður veit
- ja, þá hafði svo sem
ekki neinn voðalegur
stóratburður orðið.
Ibúum sveitarinnar
hafði að vísu fjölgað
um einn, og það orð
lá kannski á, eða var
hvíslað í laumi, að lík-
lega væri þessi nýi
þegn skakkt feðrað-
ur, einkum ef af-
kvæmið þótti ekki
líkjast sínum skráða
föður, þegar fram í
sótti. En menn
kipptu sér yfirleitt
ekki svo mjög upp við slíkt. Og
hinn eiginlegi faðir auðvitað í fel-
um.
En hafi fyrirmaðurinn - prest-
urinn, stórbóndinn eða hver sem
hann nú var - aftur á móti verið
svo vitlaus að biðja bróður
stúlkunnar að gangast við barninu,
Eitt er að gangast
við barni, segir Valgeir
Sigurðsson, annað að
játa á sig sifjaspell,
sem maður hefur
ekki drýgt.
þá er heldur betur komið annað
hljóð í strokkinn. Þá er tiltölulega
meinlaust bamsfaðernismál allt í
einu orðið að stóru sakamáli. Hér
eru þá komin sifjaspell, sem verða
alveg áreiðanlega kærð. Þetta kall-
ar á réttarhald, vitnaleiðslur, um-
tal. Málið er orðið vinsælasta um-
ræðuefni sveitarinnar og marg-
faldar líkur til þess að upp komist
um hinn raunverulega föður.
Myndi nokkur lifandi maður kalla
yfir sig slíka áhættu, gersamlega
að óþörfu? Auðvitað ekki. Það var
nú öldungis ekki neinn hörgull á
strákum í íslenzkri sveit á nítjándu
Valgeir Sigurðsson
Viltu læra um lífið?
Námskeið um kristna trú
Námskeið í Reykjavík:
Konur eru konum bestar. Kennari: Petrína Mjöll Jóhannesdóttir, guð-
fræðingur.
Karlmennskan. Kennarar: Dr. Sigurður Ámi Þórðarson og Hróbjartur Áma-
son, guðfræðingur.
Laxness: Kennari: Dr. Gunnar Kristjánsson, prófastur.
Sorg og áfóll í hópi nemenda. Kennarar: Dr. Gunnar Finnbogason, lektor
og sr. Guðný Hallgrímsdóttir, fræðslufulltrúi.
Að starfa í sóknamefnd. Kennarar frá Biskupsstofu.
Bænaiðja. Kennari: Sr. Halldór S. Gröndal.
Böl og þjáning í Jobsbók. Kennari: Sr. Sigfinnur Þorleifsson, sjúkrahús-
prestur.
Spíritisminn. Kennarar: Dr. Pétur Pétursson og dr. Sigurður Ámi Þórðar-
son, verkefnisstjóri.
í fótspor pílagríma. Kennarar: Dr. Hjalti Hugason og Ragnheiður Sverr-
isdóttir, djákni.
Námskeið í Skálholti:
Kvennaguðfræði. Kennari: Sr. Auður Eir Vilhjálmsdóttir, sóknarprestur.
íkonar. Kennarar: Kristín Gunnlaugsdóttir, myndlistarmaður og sr. Krist-
ján Valur Ingólfsson, rektor.
Karlar í ábyrgðarstöðum. Kennarar: Sr. Öm Bárður Jónsson, dr. Halldór
Kr. Júlíusson, sálfræðingur auk heimamanna í Skálholti.
Námskeiðin em öllum opin. Námskeiðsgjald er kr. 2.500.
Nánari upplýsingar í síma 535 1500 eða 8006550.
Netfang frd@kirkjan.is. Vefsíða: http://kirkjan.is
Leikmannaskóli kirkjunnar, Biskupsstofu, Laugavegi 31, Reykjavík
öld til þess að.gangast við einum
lausaleikskrakka, ef á þurfti að
halda, þegar þetta tveir til þrír
vinnumenn voru á hverjum bæ og
allir ókvæntir. Engin ástæða fyrir
mann, sem þurfti að fá staðgengil
fyrir sig í faðernismáli, að biðja
eina manninn í allri sveitinni, sem
alls ekki mátti blandast í málið, -
sjálfan bróður barnsmóðurinnar.
Og í annan stað: Myndi nokkur
maður hafa verið svo lítilsigldur að
ljúga á sig slíkum glæp? Eitt er nú
að gangast við barni, sem maður
veit að maður á ekkert í, annað að
játa á sig sifjaspell, sem maður
hefur ekki drýgt, en myndi kosta
dóm og fangelsisvist, auk brenni-
merkingar í almenningsálitinu, ef
upp kæmist. Og það kæmist upp.
Það getur engin stúlka gengið með
barn og alið það - hvað þá borið
það út eins og í tilviki Sólborgar -
án þess að EINHVER komist að
hinu rétta. Og þjóð veit þá þríi'
vita.
Nei. Þessi kenning, að maður fái
bróður barnsmóður sinnar til þess
að gangast við barni hennar, hún
er satt að segja svo bandvitlaus og
óeðlileg, að það er ekki einu sinni
hægt að reiðast henni, þótt ein-
hver kynni að vilja bregðast
þannig við. Og sem lykill að lista-
verki eða innlegg til aukins skiln-
ings á því er þetta vitaskuld alger-
lega ónothæft og ekkert annað en
móðgun við hugsandi fólk að bjóða
því upp á slíkan málflutning.
Hér hefur aðeins verið minnzt á
einn þátt þessa verks - og hann
reyndar ekki smáan - en ég ætlaði
aldrei að blanda mér inn í þær um-
ræður sem staðið hafa um önnur
efnisatriði myndarinnar.
Auðvitað er algengt að höfundar
sæki sér yrkisefni í fortíðina. Sé
það gert af smekkvísi og nærfærni
er ekkert við því að segja. Ég tala
nú ekki um, ef það skilar auk þess
listrænum árangri. En bæði
skapendur og ekki síður njótendur
slíkra verka mættu að skaðlausu
festa sér í minni orð, sem meistari
Þórbergur skrifaði eitt sinn á hér-
vistardögum sínum, og löngu áður
en hann fluttist til æðri vitundar-
sviða. Hann sagði, að menn yrðu
nú að læra að gera greinarmun á
hugmyndaflugi skapandi lista-
manna og venjulegri lygahneigð.
Höfundur er rithöfundur.
Til varnar
viðskiptabönnum
Á UNDANFÖRNUM
vikum hefur margt mis-
skynsamlegt verið rætt
og ritað um viðskipta-
bann Sameinuðu þjóð-
anna gegn írak og um
viðskiptabönn yfirleitt.
Þeir menn sem hafa far-
ið fremstir í flokki í and-
stöðu við viðskiptabann-
ið á írak og úthrópað ís-
lensk stjórnvöld sem
barnamorðingja voru í
fararbroddi í áralangri
baráttu fyrir alþjóðlegu
viðskiptabanni gegn
Suður-Afríku. Ekki hef-
ur annað frést en að þeir
séu enn stoltir af fram-
göngu sinni í því máli og telji, rétti-
lega, að viðskiptabanmð hafi gegnt
lykilhlutverki í afnámi aðskilnaðar-
stefnunnar þar í landi. Þeir hafa ekki
heldur andmælt viðskiptabanni á
Búrma eða viðskiptabanni gegn
Sambandsríki Júgóslavíu, - Serbíu
Ekkí gleyma því, segir
Arni Páll Arnason, að
—?---------------------------
Island er skyldugt sam-
kvæmt stofnskránni til
að taka þátt í sameigin-
legum aðgerðum gegn
þeim ríkjum, sem ógna
heimsfriði að áliti
öryggisráðsins.
og Svartfjallalandi. Misvíðtækt við-
skiptabann gegn Júgóslavíu hefur
staðið frá árinu 1992 og leitt af sér
ýmsa þolraun fyrir borgara þess
ríkjasambands, fátækt og niðurlæg-
ingu. Það hefur hins vegar óumdeil-
anlega hindrað stjórnvöld í Belgrað í
enn verri illvirkjum gegn nágrönn-
um og eigin borgurum en þó hefur
orðið raunin á. Engum blandast hug-
ur um að án viðskiptabannsins hefði
aldrei náðst sá viðkvæmi friðm- sem
nú er í Bosníu-Hersegóvínu og
styðst við alþjóðlega aðstoð og þung-
vopnað friðargæslulið.
Viðskiptabönn eru
meingallað þvingunar-
úrræði, sem getur
vissulega bitnað illa á
þeim sem síst skyldi.
Þau eru hins vegar
annað tveggja úrræða
sem samfélag þjóðanna
hefur, samkvæmt
stofnskrá Sameinuðu
þjóðanna, til að knýja
þau ríki sem brjóta
gegn samþykktum Sa-
meinuðu þjóðanna til
að láta af óhlýðni sinni,
og eru í flestum tOvik-
um illskárri en hitt úr-
ræðið, sem er beiting
vopnavalds. Óþarft er
hins vegar að rifja það upp að út-
hrópendur þeir sem hæst hefur látið
í að undanförnu hafa iðulega lagst
gegn valdbeitingu til lausnar deilu-
málum á alþjóðavettvangi og voru tO
dæmis flestir á móti því að Samein-
uðu þjóðirnar heimOuðu valdbeitingu
gegn Irak í Persaflóasti'íðinu.
Þrátt fyrir áratugalangan ágrein-
ing hér á landi um marga þætti utan-
ríkismála hefur verið almenn sam-
staða um virðingu fyrir stofnskrá Sa-
meinuðu þjóðanna og þeim réttind-
um hópa og þjóða sem hún stendur
vörð um. Mikilvægt er að sú sam-
staða haldi og að ásókn í stundarvin-
sældir valdi því ekki að alvöru
stjórnmálamenn skorist þar úr leik.
Þeir mega ekki gleyma því að Island
er skyldugt samkvæmt stofnski'ánni
til að taka þátt í sameiginlegum að-
gerðum gegn þeim ríkjum, sem ógna
heimsfriði að áliti öryggisráðsins.
Þeir menn sem að undanförnu
hafa fordæmt íslensk stjórnvöld fyr-
ir viðskiptabann á Irak af siðferði-
legum ástæðum skulda íslensku
þjóðinni skýringu á því hvers vegna
viðskiptabönn eru bara stundum sið-
ferðilega óviðunandi. Ef þeh' eru
hins vegar komnh' á þá skoðun að
þau séu alltaf siðferðilega óviðunandi
ber þeim skylda til að segja hvaða
ráðum eigi þá að beita ofbeldis-
stjórnh' sem fótumtroða lýðréttindi
eigin borgara og efna til árása á
grannríki. Felst hjálpræði þeirra þá í
því að biðja fórnarlömbin að kyssa á
vöndinn?
Höfundur er Jöguiaður.
Árni Páll Árnason
ER I FULLUM GANGI
Vertu veJ hvi UA
ur a ny)u ari
mRúmteppasett
iRúmteppi
*Sjótivarpssófar
*Kommóður
• VcerSarvoðir
mHandklœði
*Dýtiuh1ifar
*Löh - Pifulök o.fl.
.1040%
AFSLATTUR
Opiðfm kl. 10 -17
Mörbiinii 4 • 108 RcyLjavílc
?ími: 533 3500 • Fax: 533 3510 • www.marc
Við styðjum við bakið á þér!
¥ i&SlÍÍBJJl
Lane