Morgunblaðið - 04.08.1999, Blaðsíða 68

Morgunblaðið - 04.08.1999, Blaðsíða 68
68 MIÐVIKUDAGUR 4. ÁGÚST 1999 MORGUNBLAÐIÐ FOLK I FRETTUM Forvitnilegar bækur Georges Perec w ort 1 THE MEMORV OF CHILDHOOD ¦ : a major atldition to tHc Pcicv' rauon ín Riij^is.!i" Eitthvað sem ekki er sagt W, Or the Memory of Child- hood, sjálfsævisöguleg skáid- saga eftir Georges Perec í þýð- ingu Davids Bellos. Collins Har- vill gaf út 1988.164 síður. Keypt í Máli og menningu. FRANSKI rithöfundurinn Ge- orges Perec var sérlundaður og lék sér að hinu ómögulega, til að mynda að skrifa skáldsögu þar sem ekki var að finna bókstafinn e, en hann setti sér að skrifa verk í sem flestum stílum og stílbrigð- um og komst býsna langt með það áður en hann féll frá langt fyrir aldur fram 1982. Perec fæddist í París 1936. Foreldrar hans voru gyðingar en faðir hans fórst í hernaði 1940 og móðir hans lenti í klóm nasista 1943 og endaði ævina í Auschwitz. Drengnum var komið undan til Grenoble og ólst upp hjá frændfólki. Sú bók Perecs sem hér er gerð að umtalsefni, W, er að hluta sjálfsævisöguleg, en þó óvenjuleg ævisaga sem fléttar saman óljósu ævintýri og ólýsanlegum harm- leik, en bækur Perecs byggjast oft á einhverju sem ekki er sagt og jafnvel ekki gefið í skyn. W hefst þar sem segir frá ónefndum manni sem er að reyna að rekja minningaþráðinn aftur til uppruna síns, til eyjarinnar W. Kaflar sem segja frá leit hans og síðan eynni sem hann leitar að, skiptast á við kafla þar sem Per- ec rekur brot úr æsku sinni. Áður en langt um líður er sagan farin að segja frá Gaspard Winkler, daufdumbum pilti sem verður skipreika undan Góðrarvonar- höfða. Ungum manni, sem heitir líka Gaspard Winkler, er fahð að leita hans og kemst á snoðir um eyjuna W. Framan af virðist sem þar sé íþróttahugsjónin í háveg- um, en annað á eftir að koma á daginn og smám saman verður þessi sakleysislega saga sem fléttast saman við æskuminning- ar Perecs að ógnvekjandi harm- leik, íþróttahugsjónin að ólýsan- legri martröð. Á kápu bókarinnar er mynd frá Rue Vilin í París, götunni þar sem Perec ólst upp og var þaðan merkilegt útsýni yfir París. í heimsókn til Parísar fyrir nokkr- um árum leitaði ég uppi Rue Vil- in og komst að því að af þeirri götu er ekkert eftir nema lítill stúfur; hitt hefur verið lagt undir almenningsgarð, sem Perec hefði sjálfsagt þótt viðeigandi. Árni Matthíasson Ævi og störf Williams Shakespeares ÁHRIFAVALDAR í LÍFI LEIKRITASKÁLDS Ævi margra leikritaskálda fyrri alda er sem óskrifað blað fyrir nú- tímafólki þótt þau hafí samið mörg merkustu og vinsælustu verk sem sett eru á fjalirnar enn þann dag í dag. En að baki goðsögninni er sönn saga sem margir hafa freistað að draga fram í dagsljósið. HANN fann hvorki lækningu við plágum sem herjuðu á mannkynið né bjargaði því frá fátækt og þrældómi. Engu að síður kusu hlustendur BBC út- varpsstöðvarinnar leikrita- skáldið William Shakespeare göfugasta fulltrúa þess árþús- unds sem senn rennur sitt skeið á enda. Ævisagnaritarinn Park Honan safnaði saman ýmsum upplýsingum um ævi, störf, ná- granna og heimabæ skáldsins og gaf út bókina Shakespeare - A Life. Honan aflaði sér heim- ilda víða og með því að skoða gögn um bæinn Stratford-upon- Avon þar sem skáldið ólst upp komst hann meðal annars að því að hjónaband hans, nítján ára gamals, og Önnu Hathaway, sem var sjö árum eldri, þótti ekki óvenjulegl á 16. öld í þeim landshluta. Áhrif heimahaganna í rannsókninm studdist Hon- an meðal annars við skjöl og aðrar heimildir um það um- hverfi sem Shakespeare ólst upp í í Stratford. Með því móti tókst honum að finna raunveru- legar heimildir fyrir mörgu því sem kemur fram í leikritum hans. Honan færir meðal ann- ars rök fyrir því að áin Avon hafi haft mikil áhrif á Shakespeare á unga aldri sem voru áhrifum Thames fljót.sins seinna meir mun yfirsterkari. Móðir hans, Mary, var stdr- kostleg kona og ævi hennar og fjölskyldan hafði eflaust tölu- verð áhrif á skáldið. En verk hans voru ekki alltaf byggð á eigin reynslu heldur virðist sem hann hafi átt auðvelt með að ímynda sér fjarlægar slóðir og forna menn en á þeim tíma var erfiðleikum bundið að ferðast. Nefna má sérstaklega hvað honum tekst vel að lýsa því þeg- ar elskendur horfa hvor á ann- an við undirleik sjávarfallanna í 54. sonnettunni án þess að hafa nokkru sinni augum litið svo til- komumikil sjávarföll í Lancas- hire. Leikhúsið og Iífið Ljóst er að líl' skáldsins hafði mikil áhrif á leikritin og öll verk hans. Árin sem Shakespe- are dvaldi í London reynir Hon- an hins vegar ekki að tengja í jafn miklum mæli við starfið, vegna þess að honum virðist samkvæmt heimildum sínuin að stórborgarlífið hafi haft minni áhrif á hug hans en flestir t.elja. Honan kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu í bókinni að aðgangur að virtu leikhúslífi London þessa tíma hafi verið grýttur og erfiður og því ekki á allra færi en Shakespeare bjó vel að því að hafa verið í skóla sem stjórnað var af manni, fæddum í höfuðborginni. Fræðimenn hafa lengi reynt ÞESSI mynd af William Shakespe- are var á titilblaði heildarútgáfu leik- rita hans frá árinu 1626, tíu árum eft- ir að hann Iést. Forvitnilegar bækur aflj ||:; W H i ¦*á t ^^¦fl i LaJP / JB 1 ii |i Kfff ¦A f weSt il Él 1 W ***'• '^í i'Lw -''^H Ljótur heimur Hotel Sarajevo Skáldsaga. Höf- undur: Jack Kersh. 240 bls. Turtle Point Press, New York, 1997. Ey- mundsson. 1.795 krónur. f KVIKMYNDINNI Ástfanginn Shakespeare leikur Joseph Fiennes er í ritkreppu þar til hann verður ástfanginn. að fylla í eyður lífshlaups Shakespeares í von um að finna áhrifavald megnugri en hugs- anir hans, frjdtt ímyndunarafl og tilfinningar. Honan aðhyllist helst þá kenningu að unglings- árin hafi verið helstu mótunar- ár Shakespeares, þá var hann leikari, tónlistarmaður og að- stoðarkennari í rómversk-kaþ- ólskum skóla. I riti Meredith Skura, Shakespeare the Actor er þessu einnig haldið fram og að þörfin fyrir að gleðja aðra og leiklist- aráhugi hans hafi orðið til þess að hann fór sjálfur að skrifa leikrit. Þó hafi strangt uppeldi og ákveðnar leiðbeiningar í heimavistarskólanum sem hann gekk í orsakað það snúna orða- lag og smámunasemi sem Hon- an telur greinanlegt í fyrstu verkum hans. Var Shakespeare ástfanginn? Margir halda því fram að rit- höfundar „semji" í raun ekki verk sín heldur skrifi um líf sitt og með því að lesa leikrit Shakespeares sé mögulegt að skoða I íf hans og kynnast hon- um persónulega. Kvikmynda- handrit Toms Stoppards og Marc Norman af „Shakespeare in Love" eða Ástfanginn Shakespeare, er fékk Oskarsverðlaun sem besta myndin fyrr á þessu ári, notfær- ir sér að nokkru leyti þessa goð- sögn. í handritinu er gengið út frá því að Shakespeare hafi lif- að og hrærst í verkum sínum, varla átt líf utan leikhússins og fengið innblástur sinn þaðan. Handritið er að litlu leyti byggt á heimildum heldur Iíkt og mörg leikrita Shakespeares sjálfs er ofin sannfærandi saga um persónur og atburði þess tíma. Honan efast hins vegar um að leikhúsið hafi verið jafn stór hluti af hversdagslegu lífi skáldsins og ráða má af mynd- inni Ástfanginn Shakespeare. Hann vill jafnvel ganga svo langt að færa afmælisdag Shakespeares til 22. apríl í stað þess 23. eins og flestir tejja. Iioniim finnst draunverulegt og of ijóðrænt að Shakespeare hafi látist á degi heilags Georgs líkt og Júiíus Cesar á afmælisdegi símim. Fleiri fræðimenn hafa velt þessu fyrir sér og margir eru sammála um að dagur heilags Georgs sé hvorki fæð- ingar- né dánardagur hans, því það var aldrei skráð og því ágiskun ein. Enginn veit nákvæmlega hvað orsakaði dauða Shakespe- ares en sagan hermir að hann hafi fengið háan hita eftir að hafa sýkst af völdum óhreins drykkjarvatns. Honan telur að taugaveiki hafi dregið hann til dauða er hann hafði drukkið daunillt lækjarvatnið sem rann frá heimili hans í Stratford út í spegilslétta Avon ána í bænum Stratford á hans bernskuslóð- um, þar sem hann eyddi síðustu árum ævi sinnar. ALMA er fjórtán ára. Hún hefur aldrei skihð stríðið. En hún er óbeinn þátt- takandi í því - hún er fórnar- lamb. Hún hef- ur hreiðrað um sig, ásamt jafn- öldrum sínum, í yfirgefnu hót- eli; Hótel Sara- jevo. Hún býr til sögur í hug- anum til að stytta sér stundir. Hún leikur sér með dúkkuna sína. skáldið sem Henni var einu sinni nauðgað. Hún saknar í raun einskis nema þess að geta farið í sturtu. Og fær ekki lengur ís eða pitsu, bara kartöflur eða köld hrísgrjón. Og hún hefur þurft að grafa vinkonu sína í holu í garðinum. Hótelið er athvarf - vin í eyði- mörk - en um leið fangelsi og kirkjugarður. Hótelbúarnir eru saklaus börn í fyrstu en herðast við hremmingarnar. Fólk breyt- ist í stríði. Hláturinn hættir og jafnvel gráturinn Mka. Lífið öðl- ast nýja merkingu þegar berjast þarf fyrir því. Það fær Alma að reyna. Saga hennar er þroska- saga. Hún er bara barn í fyrstu en fullorðnast alltof fljótt. Heim- ur hennar hrynur hvað eftir ann- að og hún verður að finna leið til að brotna ekki saman. Kannski er best að hugsa ekki neitt. Og sakna einskis. Sagan er átakanleg, en hlaðin æskuþrótti og draumum. Hún lýsir ljótum og andstyggilegum veruleika en er þó full af fegurð sem ætti að vera erfitt að koma auga á í miðju stríði. Þetta er áhrifamikil bók sem kennir okkur margt um lífið. Það skiptir engu hvar stríðið er, eða um hvað er barist - stríð er alltaf stríð. Og bitnar á þeim sem ekki eiga það skilið. Ölmu dreymir um að geta klappað saman lófunum og þá væri stríðið búið, rétt eins og hver annar leikur. Eg vildi bara að hún gæti það. Silja Björk Baldursdóttir
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.