Morgunblaðið - 21.08.1999, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 21.08.1999, Blaðsíða 30
30 LAUGARDAGUR 21. ÁGÚST 1999 MORGUNBLADIÐ Þær leynast víða nátt- úruperlurnar á ---_,--------------------------------- Islandi og hér fjallar Bjarni E. Guðleifsson stuttlega um eina, fagr- an reit sem margir sjá af hringveginum en of fáir skoða í ró og næði. Um er að ræða svæðið umhverfis Hraun í Oxnadal þar sem skáld- ið og náttúrufræðingur- inn Jónas Hallgrímsson fæddist árið 1807. Nú er rætt um að stofna þarna til friðlands til að vernda svæðið og auð- velda mönnum að njóta þeirrar fögru náttúru sem þarna er. , Horft til suðausturs af Drangafjalli rétt suiinaii við Hraundranga. Hraunsvatn og Vatnsdalur nær, Þverbrekkuvatn og Oxnadalur fjær, en Þverbrekkuhnjúkur aðskilur dalina. Ljósmynd/B.E.G. Umhverfis Hraun í ¦ i • • Oxnadal ¦KMl ¦ •¦""..: '"'-.•'- ¦ .¦¦ ¦ -. ¦-. •© .. __ *• -_ -»'* - ~V ;,-.-"•'-"¦¦:''. ¦"" . ¦-. ;^P . * ¦ -'- *ft < • - .-_¦¦*? Horft til vesturs af þjóðvegi að vetrarlagi yfir Hraunsstapa að Drangafjalli. Ljósmynd/B.E.G. Greinarhöfundur f haustlitafeg- urð í Hraunsstöpum. ÞEGAR hringvegurinn er ekinn frá Akureyri í átt til Reykjavík- ur er fyrst far- ið inn Þela- mörk í Hörg- 'árdal, en þegar ekið er yfír Bægisána er komið í Óxnadalinn, sem í raun er hliðardalur Hörgárdals. Fjöllin aust- an Öxnadals eru venjuleg íslensk fjöll með fallegum afdölum, dalskorum, giljum með lækjum og fossum. Þau eru sums staðar litskreytt ljósum líp- arítflekkjum. Vestan dalsins er hins vegar óvenjuleg fjallasýn. Nyrst er lágur kollóttur háls og dregur hver hluti hans nafn af þeim bæjum sem undir honum standa, en margir þeirra eru nú komnir í eyði. Sunnar tekur við afar áberandi fjall með eggjum og athyglisverðum tindum, og ber einn þeirra af, Hraundrangi, en fjallið allt nefnist Drangafjall. Fyrrnefndur háls og Drangafjall að- greina Öxnadal og Hörgárdal. Rétt er að vekja athygli á því að rangt er að tala um „Hraundrangana" í fleir- tólu, hann er bara einn. Enda þótt drangarnir séu fleiri eru þei ónefndir nema Drangakista, kistulaga kletta- stapi sunnan við Hraundranga og norðan hans eru minni drangar sem stundum eru nefndir Drangakarl og Drangakerling. Á móts við Hraun- drangann hafa fallið berghlaup úr fjöllunum beggja megin dalsins og myndað mikla þyrpingu hóla, sem „hálfan dalinn fylla". Berghlaupshól- ar eru á þessum slóðum nefndir hraun (rótskylt orðinu hrun). Öxna- dalur er langur dalur og nær langt fram fyrir Bakkasel og Öxnadals- heiði. Margir bæir Öxnadals eru kornnir í eyði og víða sjást bara tóft- arbrot. Hefðbundnum búskap er þó nýhætt á þeim tveimur bæjum sem tengjast Hraunvatnssvæðinu, Hrauni utar og Hálsi framar, og standa byggingar á þeim báðum og er þeim I. Ljósmynd/J.T. Á leið fram Vatnsdal austan við Hraunsvatn. Drangafjall með Dranga- kistu, Hraundranga og Halllok. Undir fjallshlíðinni eru Drangabollar en við enda vatnsins sér í Hraunsstapa. Horft til norðausturs úr Kiðlingsdal. Hraunsvatn á miðri mynd og Hraunsstapar og Einbúi norðan þess. Drangafjall í vinstri jaðri. Hægra megin vatnsins sér í hlíðar Þverbrekkuhnjúks en fjær er landa- fjall handan Oxnadals. , vel haldið við og þær notaðar til sum- ardvalar en tún nýtt til slægna. Vatnsdalur Svolítið framan við hólana blasir við þverhnýpt og tignarlegt fjall, sem minnir á tinda Alpafjalla og skiptir það dalnum í tvennt. Óxnadalur ligg- ur áfram austan við þetta formfagra fjall sem nefnist Þverbrekkuhnjúkur, en vestan hans er lítil dalskora sem nefnist Vatnsdalur, og er undirlendi hans talsvert hærra en láglendi Öxnadals. Vatnsdalur er afdalur Öxnadals og er hann kenndur við Hraunsvatn, en í því drukknaði Hall- grímur faðir Jónasar árið 1816, þegar Jónas var 9 ára. Það gerðist þannig að Hallgrímur var þar við silungs- veiðar ásamt tveimur bændasonum. Þeir veiddu í net og notuðu bátkænu til að leggja netið og var Hallgrímur í kænunni með öðrum manninum. Hallgrímur lagði netið út og annar bóndasonur réri en hinn var á strönd- inni við hinn enda netsins. Kænunni hvolfdi og komst róðramaður nauðug- lega í land en Hallgrímur kom upp með netinu og hafði flækst í því. Þá kunnu menn ekki lífgunartilraunir og skáldið og náttúrufræðingurinn, son- ur hans, yrkir löngu seinna: „Man eg þó missi/minn í heimi/fyrstan og sárastan/er mér faðir hvarf." Það er einkum þrennt sem gefur þessi svæði gildi til útivistar. I fyrsta lagi er það umgerð fjallanna, í öðru lagi ævintýraheimur hólanna og í þriðja lagi Hraunsvatnið og sögu- tengslin við Jónas Hallgrímsson. (Jónas er orðinn alþjóðlegt viðfangs- efni því nú er búið að þýða flest ljóðin hans á ensku og geta menn vísað út- lendingum á vefslóðina http://www.- library.wisc.edu/etext/Jonas/.) Þetta er upplagt svæði til gönguferða, bæði léttra og erfiðra. Verða hér helstu leiðir kynntar, en auðvitað geta menn farið vítt og breitt um svæðið. Sviga- númer í millifyrirsögnum vísa til númera á meðfylgjandi korti. Hraunsvatn og Hraunsstapar Til að komast að svæðinu þurfa menn að komast vestur yfir Öxna- dalsá, en brú er að bænum Hrauni og önnur að Hálsi. Þægilegast er að leggja upp frá bænum Hálsi (240 m yfir sjó), sem er framar en Hraun. Stefnan er tekin upp að Hraunsvatni (500 m), og er þá gengið upp slóð á melunum norðan við bæjarlækinn og norðan girðingar sem liggur þarna uppeftir. Hliðarspor er að skreppa suður við Þverbrekkuvatni, litlu vatni spölkorn sunnan við bæjarlækinn. Það tekur innan við klukkutíma að komast að norðurenda Hraunsvatns þar sem Hraunsáin rennur úr vatn- inu, og þarna er hægt að njóta lífsins. Talsvert er af smáfiski í vatninu (og líka í Þverbrekkuvatni). Við norður- enda vatnsins má sjá leifar af tilraun Rafveitu Akureyrar árið 1934 til að stífla ána við raforkuframleiðslu (bóndinn í Hálsi gerði einnig mis- heppnaða tilraun til að stífla Þver- brekkuvatn árið 1961). Hraunsvatn er talsvert stórt, um 500 m breitt, 1.500 m langt og 50-60 m djúpt, og hefur myndast þegar berghlaupið úr Drangafjalli stífiaði affall Vatnsdals- ins. Hraunsá er að því leyti sérkenni- leg að hún rennur aðeins skamman spöl ofanjarðar en hverfur þá ofan í grjótið og kemur oftast ekki aftur í ljós fyrr en rétt áður en hún fellur í Öxnadalsá. í miklum vatnavöxtum er áin þó uppi, og gat hún þá verið far- artálmi. Gengu sagnir um það að í henni væri hrökkáll, skrímsli sem skar á hásinar hesta og manna. Kann þetta að eiga þá skýringu að í ánni var af eðlilegum ástæðum mikið af lítt sorfnu og hvössu grjóti sem gat
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.