Morgunblaðið - 08.01.2000, Page 52

52 LAUGARDAGUR 8. JANÚAR 2000
-------------------------
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
+ Hildur Guðný
Ásvaldsdóttir
var fædd á Breiðu-
mýri í Reykdæla-
hreppi 29. júlí 1929.
Hún lést á Heilbrigð-
isstofnuninni á Húsa-
vík að kvöldi nýárs-
dags síðastliðins.
Foreldrar hennar
voru Sigríður Jóns-
dóttir, f. 15. apríl
1903, d. 5. apríl 1992,
j. og Ásvaldur Þor-
bergsson, f. 11. októ-
ber 1898, d. 18. ágúst
1949, búendur á
Okrum í Reykdælahrcppi. Hildur
var fjórða í hópi níu systkina. Hin
eru Sigurveig, f. 4. ágúst 1925, d.
23. júlí 1982; Hrólfur, f. 14. desem-
ber 1926, d. 5. desember 1982;
Jörgen, f. 30. janúar 1928, d. 3.
október 1945; Asta, f. 12. október
1930; Þormóður, f. 6. mars 1932;
Þuríður, f. 18. júlí 1933; Ingjaldur,
f. 4. október 1940; Þorbergur, f.
25. mars 1946.
Eiginmaður Hildar er Böðvar
Jónsson, bóndi á Gautlöndum, f.
þar 1. júlí 1925. Foreldrar hans
„voru Jón Gauti Pétursson, bóndi
og oddviti á Gautlöndum, f. 17.
desember 1889, d. 27. september
1972, og kona hans
Anna Jakobsdóttir, f.
11. desember 1891, d.
10. febrúar 1934. Syn-
ir þeirra hjóna eru: 1)
Ásgeir, læknir á Húsa-
vík, f. 11. júh' 1954,
kvæntur Ólöfu Ástu
Ólafsdóttir, lektor í
ljósmóðurfræði við
Háskóla Islands, f. 19.
desember 1955.
Þeirra börn eru: Hild-
ur Guðný, f. 17. janúar
1980, Ólafur Torfí, f.
16. febrúar 1981, og
Ásgerður Ólöf, f. 6.
ágúst 1994. 2) Jóhann, bóndi á
Gautlöndum, f. 2. október 1957,
kvæntur Ingigerði Arnljótsdóttur,
bankastarfsmanni hjá Sparisjóði
Suður-Þingeyinga, f. 27. febrúar
1959. Þeirra börn eru: Jóhanna
Björg, f. 13. september 1985, Am-
ljót Anna, f. 3. mars 1991, og Frið-
jón, f. 1. júní 1992. 3) Jón Gauti,
húsvörður í Hafralækjarskóla og
Ydölum í Aðaldal, f. 5. desember
1958, kvæntur Þórdísi Jónsdóttur
sem rekur bændagistingu í Þing-
húsinu, Hraunbæ í Aðaldal. Þeirra
böm em: Böðvar, f. 10. janúar
1988, og Sigríður, f. 11. mars 1993.
4) Sigurður Guðni, bóndi á Gaut-
löndum, f. 27. október 1966,
kvæntur Margréti Hólm Valsdótt-
ur, sparisjóðsstjóra Sparisjóðs
Suður-Þingeyinga, f. 10. júní 1967.
Þeirra böra em Ragnhildur Hólm,
f. 13. febrúar 1988, og Valur Hólm,
f. 27. janúar 1996. 5) Björn, vél-
smiður hjá Vaka-DNG Akureyri, f.
10. febrúar 1974.
Hildur Guðný ólst að mestu upp
á Auðnum í Laxárdal hjá afa sín-
um og ömmu og móðursystur,
Guðnýju. Hún gekk í farskóla
Reykdælahrepps og vann í kaupa-
vinnu víða um sveitir. Nám stund-
aði hún í Húsmæðraskólanum á
Laugum árið 1950-1951. Hildur
vann um tíma í mötuneytinu í
Laugaskóla og síðar í Menntaskól-
anum á Akureyri. Til Gautlanda í
Mývatnssveit réð hún sig vorið
1953 og gerðist húsfreyja þar
haustið 1954. Hildur tók virkan
þátt í félagsstarfi í Mývatnssveit.
Hún var formaður og í stjórn
Kvenfélags Mývatnssveitar um
árabil og starfaði mikið í ung-
mennafélaginu Mývetningi. Hún
söng í kvennakómum Lissý og
einnig í kirkjukór Skútustaða-
kirkju á meðan heilsan leyfði. Síð-
ustu sjö árin var hún sjúklingur á
Heilbrigðisstofnuninni á Húsavík
þar sem annast var um hana af
hlýju og alúð og er það innilega
þakkað.
Útför Hildar Guðnýjar fer fram
frá Skútustaðakirkju í Mývatns-
sveit í dag og hefst athöfnin klukk-
an 14.
,*
HILDUR GUÐNY
ÁSVALDSDÓTTIR
Það er sumar árið 1973: Hildur
Guðný kemur út á tröppur og tekur á
móti elsta syni sínum og 17 ára vin-
konu hans. Skyldi hún vera tilvon-
andi tengdadóttir? Hún hafði reynd-
ar frétt af vinkonunni og um leið
rakið saman ættir þeirra í 5. lið. Til
vonar og vara býr hún um hana í
gestaherberginu á kvistinum, en
finnst það ekki tiltökumál þegar
3Wmið er ekki notað.
Hildur var húsíreyja á stóru
sveitabýli, þar sem mikið er um
gestakomur og mörg börn í sveit.
Ekki er alltaf vitað hversu margir
verða í mat. Það er viðamikið og flók-
ið starf að stjórna svona heimili. Fyr-
ir utan matargerð, þvotta og þrif
þarf t.d. að panta varahluti í rúss-
nesku vélina, taka við skilaboðum til
Böðvars, muna og finna alla skapaða
hluti og minna drengina á.
Myndir af Hildi hrannast upp.
Hún stendur fyrir framan eldavél-
ina, höndlar stóra hangikjötspotta
og tekur á sama tíma þátt í umræð-
unum sem eiga sér stað við eldhús-
borðið. Ef rifja á upp ættartengsl,
jásur og liðna atburði er leitað til
Hildar. Hún er að skjótast út í rauða
volvóinn upp í Skútustaði eða á kven-
félagsfund. Það er verið að safna fyr-
ir svæfingavél á sjúkrahúsið. Hún
gæti líka verið að fara á skemmtin-
efndarfund vegna þorrablóts eða á
leikæfingu hjá ungmennafélaginu.
Hildur er að baka til heimilisins eða
hún situr við saumavélina að gera við
föt. Næst er hún farin að klippa
nágranna sína. Eldhúsið stóra og
hlýja orðið að hárgreiðslustofu.
Síðan er hún að steikja lummur
með kvöldkaffinu, því synimir eru
heima og margt um manninn við eld-
húsborðið eins og oft áður.
Henni fellur ekki verk úr hendi en
^amt er eins og hún hafi ekkert að
gera og hafi tíma fyrir allt og alla.
Nærvera hennar er sterk og það er
gott að vera hjá henni. Stóísk ró, gott
skap og léttleiki einkenna hennar
far. Henni finnst gaman að syngja og
hún hefur þessa fallegu sópranrödd.
Það geislar af henni í kirkjukómum
eða fjöldasöngnum á samkomum
Mývetninga. Hildur er listræn í sér -
sagar út myndir og ramma til jóla-
gjafa með sonunum, málar blóm á
' ~f|Övt
•1 u

J®* Nýj*
U tMHOÚhreinsunin
sími 533 3634, gsm 89*7 3634
► Allan sólarhringinn.
vindlakassa og prjónar út munstraða
fingravettlinga með átta blaða rós-
um. Hún er náttúmbam, hefur yndi
af gróðri og reynir af veikum mætti
að rækta blómagarð undir suður-
veggnum. Þama í Gautlandaheiðinni
tæpum 300 metrum yfir sjávarmáli,
efst í Laxárdal, þar sem bernsku-
slóðirnar eru og vom henni alltaf
hugleiknar.
Hildi varð ágengt með að rækta
garðinn eins og með flest sem hún
tók sér fyrir hendur. Það var því
skelfilegt fyrir hana að uppgötva
strax á sextugsaldri að hún átti erfið-
ara og erfiðara með að sinna sínu
mikilvæga hlutverki og að skipulags-
hæfnin og minnið var að þverra.
„Það er eitthvað að mér í heilanum,"
sagði hún. Hún hafði rétt fyrir sér og
nú hefur hún lokið þrautagöngu eftir
veikindi í rúman áratug og sjö ára
sjúkrahúslegu. Lengst gat hún notið
þess að hlusta á tónlist, rifja upp
skemmtiferðir með vinum, fara með
vísur og syngja með sinni fallegu
röddu. Smátt og smátt missti hún
samband við umheiminn, líf hennar
fjaraði út.
Jú, vinkonan varð tengdadóttir,
enda hafði það mikil áhrif að finna
hið fallega samband sem var með
þeim Asgeiri. Seinna varð Hildur
amman sem kenndi bamabömunum
þulur og söng með þeim. Þau minn-
ast hennar með ást og virðingu. Það
geri ég líka. Hildur kom alltaf út á
móti okkur þegar við renndum í hlað
og faðmaði okkur að sér. Hún gerir
það ekki lengur, en ég veit að hún er
á góðum stað vakandi yfir okkur.
Kannski farin að sinna félagsmálum,
syngjandi í skemmtiferð á nýjum
slóðum. Blessuð sé minning Hildar
Guðnýjar tengdamóður minnar.
Ólöf Ásta Ólafsdóttir.
Mágkona mín, Hildur Guðný Ás-
valdsdóttir, lést að kvöldi fyrsta jan-
úar síðastliðins á Sjúkrahúsi Húsa-
víkur. Hún var fædd 23. júlí 1929 á
Breiðumýri í Reykjadal í S-Þingeyj-
arsýslu. Hún var fjórða barn for-
eldra sinna, fremur ungra. Þegar svo
fimmta barnið bættist við rúmu ári
síðar ákváðu foreldrar hennar að fá
henni fóstur um stundarsakir hjá
móðurömmu hennar Hildi Bene-
diktsdóttur og móðursystur Guðnýju
Jónsdóttur, er bjuggu á bæ Hildar á
Auðnum í Laxárdal, S-Þing. Fóstrið
á Auðnum varð lengra en ásett var í
upphafi og Hildur Guðný ólst þar
upp til fullorðinsára. Foreldrar
hennar voru aldrei sáttir við þessa
niðurstöðu, síst faðirinn, segir systir
Hildar. En hvort tveggja var, að
fósturarmamir héldu fast um bamið
og e.t.v. hafa efnasmáir foreldrar níu
bama átt erfitt með streitu gegn um-
önnun þess þar sem fast var eftir
henni sótt. Hildur Guðný ólst því upp
sem einbirni á Auðnum við mikið dá-
læti, sem nærði eðlisgæði hennar en
spillti þeim ekki. Hún hafði góð
tengsl við foreldra sína og systkini
en dálítið takmörkuð, amman réð
því, segir systir Hildar. Systurdóttir
hennar kveðst hafa þráspurt hana
um samskiptin við foreldra og systk-
ini og hún hafi viðurkennt sáran
söknuð eftir þeim og gleðinni í
bamahópnum stóra. En hún kvart-
aði ekki. Kvartanir og sjálfsvorkunn
vora ekki „stíll“ Hildar mágkonu
minnar. Hildur Guðný gekk í „far-
skóla“ - barnaskóla þeirrar tíðar -
heima í Laxárdal. Skólatími hvers
árs um sig var ekki langur en nýttist
ótrúlega vel til námsins. Hún fór
ekki í Laugaskóla eins og flest systk-
ini hennar. Systir hennar segist ekki
vita hvers vegna. Hún er þó minnug
þess að Laxdælingar sóttu ekki fast
skólavist á Laugum, þ.á m. jafnaldr-
ar Hildar, og telur að það kunni að
hafa haft sín áhrif. Auðnaheimilið
var fræða- og menntasetur á fornum
merg, með mikinn og góðan bóka-
kost. Þessa naut Hildur Guðný í rík-
um mæli og bar þess merki hvar sem
hún fór. Hún var einn vetur í
Kvennaskólanum á Laugum í
Reykjadal og var afar ánægð með þá
skólavist. Hún hefði eflaust kosið
lengri og meiri menntun en flestir
unglingar kreppuáranna áttu ekki
margra kosta völ. En Hildur var
auðug af þeirri innri mennt andans,
sem hvorki verður lærð né keypt, og
hennar höfum við notið, sem kynnt-
umst henni og nutum samvista við
hana. Hildur Guðný frá Auðnum var
sannur Laxdælingur eins og mágur
minn Ragnar H. Ragnar frá Ljóts-
stöðum. Með þeim ríkti sérstæð
samkennd um dalinn þeirra, fegurð
hans og frið, fjölbreyttan gróður
hans og strengleika árinnar. Þessi
samkennd var ekki mærð með orð-
um eða upphrópunum. Hún lá í loft-
inu eins og mjúkur þjóðlegur streng-
ur alþjóðlegrar vitundar.
Hildur Guðný giftist Böðvari
Jónssyni á Gautlöndum, bróður mín-
um, haustið 1954. Hún flutti samtím-
is í Gautlönd og tók þar við búsfor-
ráðum. Það var mikið hlutverk og
erfitt, ég hef alltaf gert mér grein
fyrir því. Heimilið var stórt og á
ýmsan hátt margbrotið. Þar vora tíð
fundahöld af ýmsu tagi og tilefni, þar
var gestkvæmt og erilsamt. Þetta
var okkar lífsstíll, sem þar áttum
heima. Hildur gekk inn í hann og
kunni honum vel þótt mikið reyndi á
hana, áreiðanlega um of á stundum.
Við eram býsna mörg, bæði lífs og
liðin nú, sem hugsuðum alltaf „heim“
í Gautlönd. Þetta breyttist ekki við
komu Hildar þangað, síður en svo.
Leiðin „heim í Gautlönd" lá til henn-
ar. Heimilisfaðmur hennar stóð okk-
ur öllum opinn, vinum og vanda-
mönnum, skyldum og óskyldum og
ekki síst þeim, er þurftu á sálarstyrk
að halda. Ég veit ekki til að neinn
færi bónleiður af hennar fundi Ég
hygg að slík heimili séu að verða ein-
stök og hverfandi - því miður. Við,
sem alltaf komum „heim“ til Hildar á
Gautlöndum, voram og eram henni
óendanlega þakklát bæði lífs og lið-
inni.
Atgervi Hildar var fjölþætt og
áhugaefnin eftir því. Og henni var
margt til lista lagt. í uppeldinu á
Auðnum fræddist hún um forna siði
og háttu kynslóðanna og gildi þeirra
og varð m.a. sérlega ættfróð. Hún
var með afbrigðum tónnæm eins og
fleiri ættingjar hennar. Sá hæfileiki
nýttist henni fagurlega í söng og
leik. Hún var söngelsk og hafði háa
sópranrödd - eiginlega óperurödd
fannst mér - og hefði hún verið ung í
dag þykir mér líklegt að leið hennar
hefði legið til söngnáms. Hún hafði
ríka hneigð til leiklistar og naut sín
vel í okkar leikglöðu Mývatnssveit.
Hildur var ákaflega ljóðelsk, las ljóð,
lærði þau og söng þau. Og hún var
hagmælt þótt ekki hefði hún hátt um
það fremur en annað viðkomandi
henni sjálfri. Sá eiginleiki kom sér
einkar vel í öllum þeim skemmti-
nefndum sem hún lagði lið sitt við og
þær vora margar. Þótt Hildur væri
alin upp sem einbimi var hún félags-
vera af guðs náð. Aðlögunarhæfni
hennar gerði henni unnt að samrým-
ast hverju því sem að henni bar, kon-
um og körlum, ungum og öldnum,
bæði í félagslífi Mývatnssveitar svo
og heimilishaldi og háttum eins og
áður er vikið að. Strax á fyrsta vetri
veru sinnar í Mývatnssveit gekk
Hildur í ungmennafélagið Mývetn-
ing og vann því mikið og vel meðan
heilsa hennar leyfði. Hún var þá
kjörin heiðursfélagi þess. Hún var
kvenfélagskona af bestu gerð og trú
öllu sem því fylgir og sívirkur þátt-
takandi í slysavamafélaginu Hring í
Mývatnssveit, m.a. í stjóm þess.
Hildur söng í kirkjukór Skútustaða-
kirkju frá því að hún flutti í Mý-
vatnssveit og einnig í Lizzýarkórn-
um eftir að hann var stofnaður þar til
sjúkdómur svipti hana getu til söngs
og allri heilsu. Hildur á Gautlöndum
lét sér ekki títt um stjórnmál. En
þegar Vigdís Finnbogadóttir bauð
sig fram til forseta Islands lá hún
ekki á liði sínu og stuðningi við það
góða málefni.
Það má spyrja hvernig Hildur
fékk sinnt öllum sínum félagsstörf-
um og skyldum þeirra jafnframt því
að annast stórt og annasamt heimili
og fimm syni. Margt bar til þess.
Glöð jafnvæg lund og sterk skapgerð
Hildar, hún vann sér verk sín létt og
íþyngdi hvorki sjálfri sér né öðram
með fyrirframáhyggjum. Hún var
heldur ekki ein um sínar heimilis-
annir. Systur hennar tvær vora
kaupakonur á Gautlöndum nokkur
sumur til skiptis. Elsta systir hennar
giftist Sigurgeir Péturssyni, frænda
mínum á Gautlöndum. Hún reyndist
systur sinni og fjölskyldu hennar æt-
íð hinn vænsti haukur í horni. Á
sumrin voru jafnan unglingsstúlkur
hjá Hildi, oftast fjölskyldufrænkur
en einnig óskyldar og fór afar vel á
með þeim og Hildi. En kyrrlátur
stólpi þessa fjölmenna og glaðværa
heimilis var Jóhanna okkar, sem
kom að sunnan í sumarvinnu til for-
eldra minna árið sem þau giftu sig og
fór ekki aftur. Hún annaðist okkur
systkinin eftir lát móður okkar og nú
syni Böðvars og Hildar, er sóttu til
hennar kærleika og frið eins og við
hin. Það þurfti ekki að hafa áhyggjur
af börnum er hún var nær. Fjöl-
skyldan elskaði hana og nánast tign-
aði. Þegar hár aldur og sjúkleiki
tóku að sækja að Jóhönnu annaðist
Hildur hana eins vel og við systkinin
gátum best kostið - og er þá mikið
sagt.
Því var raunar eins farið um föður
okkar, sem var í heimili með þeim
Hildi og Böðvari svo og Þorstein Sig-
urgeirsson heimilismann og vin okk-
ar systkinanna. Hildur annaðist þá
með kærleika og næmi, sem ekki er
öllum gefið. Faðir okkar fékk að
kveðja líf sitt án teljandi hrörnunar
og Þorsteinn lifir Hildi. Umönnun
hennar við þá og Jóhönnu er okkur
systkinunum tilefni til eilífs þakk-
lætis.
Ég vænti þess, að lesendur þess-
arar minningargreinar megi finna
þess stað í orðum mínum hér að
framan, að Hildur á Gautlöndum var
mikil ræktunar- og fegranarsál, ekki
aðeins blóma sinna margra og fag-
urra heldur einnig umhverfis síns í
mannlífinu. Ég minnist þess ekki að
hafa heyrt hana nota ófögur orð um
eitt eða neitt, hvorki störf, óhöpp eða
aðra tilfallandi atburði og þá ekki
heldur við fólk eða um það. Ég
heyrði hana aldrei fara með lastmæli
um menn. Henni var sýnna um að
víkja málum til betri vegar. Hildur
bar með sér þá kurteisi, er kemur að
innan og lærist ekki af öðram. Hún
kom eins fram við alla, gætti þess að
stíga ekki á annarra strá, forðaðist
að veita nokkram miska, henni var
tamara að leggja til líknarhönd. Ég
fæ hvorki skilið né meðtekið þá ráð-
stöfun að nánast krossfesta fólk eins
og Hildi - og ég hef fleiri dæmi í
huga - mannvini, sem ástunda að
bæta og fegra lífið í kringum sig. Ég
er að svipast um eftir réttlæti al-
mættisins. Ég sé það hvergi.
Það era orðin æði mörg ár síðan
Hildur á Gautlöndum kenndi þess
sjúkdóms er nú hefur lagt hana að
velli eftir margra ára kvöl og svipti
hana sjón og sjálfstæðum persónu-
leika. É.t.v. má rekja fyrstu drög til
ársins 1986 er Hildur fékk einstak-
lega kvalafullt höfuðverkjakast sem
leið þó frá án merkjanlegra eftir-
kasta. En einu til tveim áram síðar
fór að bera á sjóntruflunum, sem
augnlæknar réðu ekki við, og 1989
fékk hún þann úrskurð, að blætt
hefði inn á heilann og skömmu síðar
kom dómurinn, að sjúkleiki hennar
nefndist alzheimer og væri ólækn-
andi. Þetta var þungur dómur fyrir
sextuga konu með ærin verkefni á
höndum og alla aðstandendur henn-
ar. Ég veit ekki til að Hildur hafi
sagt æðraorð, þá fremur en endra-
nær. Hún var fyrst heima en síðan
15. apríl 1993 hefur hún legið á
Sjúkrahúsi Húsavíkur við góða um-
önnun. Ég blessa starfsfólk sjúkra-
hússins hátt og í hljóði fyrir hana.
Nú er Hildur á Gautlöndum laus við
sitt þunga ok. Friður sé með henni
og ég segi guði sé þökk - ég get ekki
annað - þrátt fyrir söknuð. Fjöl-
skylda Hildar, aðrir aðstandendur
og vinir hafa saknað hennar sárt í tíu
löng ár. Dauðinn einn gat gert þann
söknuð eðlilegan.
Það er mikil gæfa að eiga konu
eins og Hildi Guðnýju Ásvaldsdóttur
að eiginkonu, móður, vini eða vernd-
ara. Otímabær missir hennar er hlið-
stæð ógæfa og mikil þolraun. Þá er
e.t.v. nokkurs vert að minnast orða
Byrons skálds: „Hlutskipti allra
manna er að missa, mest um vert er
þó að hafa átt.“
Ásgerður Jónsdóttir.
Nú þegar amma hefur fengið
hvfldina minnist ég hennar með
hlýju. Ég minnist þeirra góðu stunda
þegar við fjölskyldan komum til
Gautlanda og hún tók á móti okkur
með þéttu faðmlagi. Það var svo gott
að faðma hana. Þau afi voru ævin-
lega komin út á tröppur þegar þau
sáu bíl okkar nálgast. Inni beið okk-
ar heitur og ljúffengur matur sem
hún hafði eldað.
Ég man hve gaman það var að
sitja í kjöltu hennar og syngja með
henni. Hún hafði gefið mér Vísna-
bókina og saman sungum við Óli úr
bókinni með henni þegar að hátta-
tíma kom. Hún söng svo vel og
kenndi okkur marga fallega söngva.
Eitt sinn var það að hún var að lesa
fyrir okkur sögu og í þessari sögu
varð dauðsfall. Amma fór þá að segja
okkur frá því að hver maður mætti
sínum ævilokum. Við urðum hrædd
og fóram að gráta, en þá sagði amma
nokkuð sem ég mun alltaf muna.
Hún sagði að dauðinn væri ekki svo
slæmur, því þá væri maður hjá Guði
og liti niður til barna sinna.
Ég veit að hún sagði satt og að nú
er hún farin þangað sem henni líður
vel. Ég vil minnast hennar með eftir-
farandi kvæði.
Eg man það betur en margt í gær,
þá morgunsólin migvakti skær
og tvö við stóðum í túni: