Eimreiðin


Eimreiðin - 01.05.1911, Page 78

Eimreiðin - 01.05.1911, Page 78
i54 fornar sævarmenjar og skeljabakka á Norburlandi, einkum viö Húnaiióa og tókst honum fyrir nokkrum árum að flnna jDar víða lítinn sævar- kuðung (Purpura lapillus) fyrir ofan fjörumál, sem nú á ekki heima í sjónum við Norðurland, og sýndi með því, að loftslag á Islandi hefir skömmu eftir ísöldu verið nokkru heitara nyrðra en nú. Guðm. Bárðar- son hefir síðan haldið rannsóknum þessum áfram og hefir samið nýja ritgjörð um fornar sævarmenjar „Mærker eftir Klima og Niveaufor- andringer ved Húnafiói i Nord-Island“ (Yid. Meddel. fra naturh. Foren. i Kbhavn 1910, bls. 35—79). Höf. lýsir þar fornum sævarmenjum fram með Hrútafirði og Húnaflóa að suövestan og hæð þeirra yfir sævarborð; hann fann á ýmsum stöðum mó undir sævarmenjum og dregur af því þá ályktun, að sjór hafi tvisvar gengið á land, fyrst um enda ístíöar og svo á þeim tíma er Purpura-kuðungurinn lifði í Húnaflóa. I fyrra skift- ið náði sjórinn 40—50 metrum hærra en nú, í seinna skiftið aðeins 4 metrum hærra, og á því tímabili lögðust sævarmenjarnar ofan ájarðveg og mó. Skeljarnar sýna, að sævarhitinn í Húnaflóa var, þegar hafið stóð hæst í seinna skiftið, nokkuð meiri en nú, viðlíka mikill eins og hann er nú við vesturströndu Islands; svo kólnaði aftur og sædýralífið fékk á sig kuldablæ þann, sem nú er á því nyrðra. I þessum sömu héruðum sést það á mómýrum, eins og víða á útkjálkum, að þar hafa rétt eftir ísöldu verið allmiklir birkiskógár, þó þar sé nú með öllu skóglaust. lJaö væri óskandi, að Guðmundur Bárðarson gæti haldið áfram rannsóknum sínurn víðar fram með strandiengju Islands, því þá fengist eflaust margur nýr fróðleikur um loftslagsbreytingar eftir ísöldu og um afstöðu lands og sjóar á fyrri tímum. Porkell Porkelsson kennari kefir tvisvar ferðast um ísland 1904 og 1906 á kostnað Carlsbergsjóðsins, til þess að rannsaka hveragufur, loft- tegundir, eðlí þeirra og efnasamsetningu, geislamagn (radíoaktivitet) o. fl. A fyrri ferðinni fanst, að hveralofttegundirnar voru geislamagn- aðar, en radíum fanst þó ekki; þá fundust einnig í hveralofti hin fágætu efni argon og helíum. Nú liggur fyrir stór ritgjörð um rannsóknir og árangur seinni ferðarinnar 1906: „The hot springs of Iceland11 (Viden- skabernes Selskabs Skrifter 7. Eække. Naturvid.-math. Afd. VIII. 4. Kbhavn 1019, 86 bls. 4°). Þar er fyrst lýsing á hverahópum þeim, sem höf. hefir rannsakað; þar er lýst brennisteinshverum við Mývatn, í Kerlingar- fjöllum og í Hengli, ennfremur vatnshverum við Reyki í Skagafirði, á Hveravöllum, hjá Graíárbakka í Hreppum, í Laugarási hjá Skálholti og Olfushverum; í lýsingum þessum er ýms fróðleikur um hverina og breyt- ingar þær, sem á þeim hafa orðið. Pá er í öðrum kafla nákvæmlega skýrt frá rannsóknum á geislamagni, aðferðum lýst við söfnun loftteg- unda og verkfærum o. s. frv. í þriðja kafla er skýrt fra árangri mæl- inga og efnarannsókna í hinum ýmsu hverum; þar eru einnig ýmis- legar hugleiðingar um orsakir hveragosa. Hitgjörðin öll er þýðingar- mikil viðbót við vísindalega þekkingu á íslenzkum hverum, en þar er enn fyrir höndum afarmikið verkefni til rannsókna í framtíðinni. Ritinu fylöa 18 ágætar ljósmyndir á 13 myndaspjöldum. Þorv. Thoroddsen.

x

Eimreiðin

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.