Morgunblaðið - 03.05.2001, Blaðsíða 36

LISTIR
36 FIMMTUDAGUR 3. MAÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
REYNSLA síðari ára hefur sýnt
að ekki er nóg að byggja tónlist-
arsal því skipuleggja þarf starfsemi
er myndar eins konar grunn að tón-
leikahaldi svo sem átti sér stað með
Gerðuberg, Hafnarborg, Salinn og
nú er lagt út í af forráðamönnum
Ýmis með því að ráða Gerrit Schuil
sem listrænan stjórnanda. Á kynn-
ingartónleikum Ýmis 1. maí sl. var
kynnt dagskráin undir heitinu
Sunnudags „Matinèe“, frá haust-
dögum næstkomandi og eru ráð-
gerðir 13 sunnudagstónleikar, söng-
tónleikar, einleikstónleikar og
kammertónleikar.
Þessi starfsemi hófst með hátíð-
artónleikum 1. maí þar sem Rann-
veig Fríða Bragadóttir, Guðný Guð-
mundsdóttir og Gerrit Schuil fluttu
rómantíska ljóðatótónlist eftir
Schubert, Brahms, Mahler, Wolf og
Grieg. Þetta voru sannkallaðir há-
tíðartónleikar þar sem í frábærum
flutningi voru flutt listaverk frá
rómantíska tímanum og voru svo
nefnd Mignon-ljóð eftir Goethe eins
konar tema tónleikanna.
Tónleikarnir hófust á fjórum
Mignon-ljóðum eftir Schubert og
með þeim var gefinn tónninn varð-
andi frábæran flutning og af þess-
um fjórum lögum er Nur wer die
Sehnsucht kennt ef til vill eftir-
minnilegast og víst að Schubert
þekkti vel til þeirra tilfinninga sem
túlkuð eru í ljóðinu. Flutningurinn
var allt frá því fínlegasta og til mik-
illa tilfinningaátaka með verktaki
snilldar listamanna.
Lágfiðluljóðin, op. 91, eftir
Brahms voru næsta viðfangsefni en
þar stillir Brahms saman lágfiðlu,
við hina hefðbundnu skipan ljóða-
söngs, söngrödd og píanói, ekki til
undirleiks, heldur sem fullgildan
flytjanda tónhugmyndanna. Bæði
ljóðin voru glæsilega flutt en seinna
lagið, Geistliches Wiegenlied, er
meistaraverk þar sem Brahms not-
ar þekkt þjóðlag sem forspil og
millispil er var frábærlega flutt af
Guðnýju og Gerrit auk þess að
flétta einstaka tónhugmyndum
þjóðlagsins við sitt eigið tónferli
sem er með því fallegasta sem til er
í bókmenntum ljóðasöngsins. Þarna
fóru flytjendur á kostum þótt sam-
leikur hljóðfæranna hafi á köflum
verið einum of hljómmikill í seinna
laginu ef þess er gætt að um vöggu-
vísu er að ræða.
Eitt af því áhrifamesta á þessum
tónleikum var flutningurinn á Lied-
er eines fahrenden Gesellen eftir
Mahler og voru þessi söngvar, sem
eru upphafalega samdir fyrir söng-
rödd og píanó, fluttir af slíku list-
fengi að vart verður til annars jafn-
að og mun þessi flutningur verða
þeim er heyrðu ógleymanlegur,
bæði er varðar söngtúlkun Rann-
veigar Fríðu og glitrandi og geisl-
andi pínóleikinn hjá Gerrit.
Af Mignon Lieder eftir Wolf var
minnisstæðastur flutningurinn á
tveimur síðustu lögunum, So lasst
mich scheinen, sem er göldrótt lag,
og Kennst du das Land sem er
stórbrotin tónsmíð andstæðna og
voldugra tilþrifa. Lagaflokkurinn
Huldan eftir Grieg er meistaraverk
og tókst flytjendum að skerpa ein-
staklega glæsilega séreinkenni
hvers lags og átti píanóleikarinn
mikinn þátt í þeirri sérkennilegu
litun á hljóðumhverfi laganna sem
einkenndi allan flutninginn, t.d. í
fyrsta laginu Det syng, þriðja Blå-
bær, sjötta Killindsans og lokalag-
inu Ved gjætle-bekken. Túlkun
Rannveigar Fríðu reis hæst í Møte
en þetta sem hér er tiltekið er að-
eins það sem er minnisstæðast í
einstaklega glæsilegum flutningi.
Tónleikarnir í heild voru tónlist-
arviðburður sem vekur þá von að
sú nýja skipan á starfsemi Ýmis,
sem hér er boðuð, viti á gott því
það er sama hversu vel er húsað,
það er listin sjálf sem skiptir máli
eins og sannaðist á tónleikum
Rannveigar Fríðu Bragadóttur,
Guðnýjar Guðmundsdóttur og
Gerrit Schuil sl. þriðjudag.
Hús og list
TÓNLIST
T ó n l i s t a r h ú s i ð Ý m i r
Rannveig Fríða Bragadóttir,
Guðný Guðmundsdóttir og
Gerrit Schuil fluttu ljóðasöngva
eftir Schubert, Brahms, Mahler,
Wolf og Grieg. Þriðjudagurinn 1.
maí 2001.
LJÓÐATÓNLEIKAR
Jón Ásgeirsson
HRAFNKELL Sigurðsson opnar
sýningu á verkum sínum í galleríi
i8, Klapparstíg 33, í dag, fimmtu-
dag, kl. 17.
Hrafnkell Sigurðsson (f. 1963)
hefur endurskoðað landslagshefð-
ina í íslenskri myndlist, t.d. í ljós-
myndum af snjóruðningi í bæjar-
umhverfi.
Nýjustu verk Hrafnkels eru
ljósmyndir af tjöldum í íslensku
vetrarumhverfi og eru það þau
verk sem sýnd verða nú. i8 hefur
kynnt verk hans á listakaup-
stefnum víða í Evrópu. Þetta er
önnur sýning Hrafnkels í i8 en sú
fyrri var 1996.
Í tilefni af sýningunni nú gefur
i8 út sýningarskrá þar sem m.a.
má finna eftirfarandi texta um
verk Hrafnkels:
„Á ljósmyndum Hrafnkels verð-
ur aldrei vart við neinar manna-
ferðir og hann upplýsir ekkert
um það hvers vegna tjöldin eru
eiginlega þarna. Þó mynda þessir
skyndifundir tjaldsins og lands-
lagsins furðuleg, en ákaflega
heillandi, tengsl við þetta tiltekna
land, og það sem það táknar, við
þessa fósturjörð og allt það sem
hún felur í sér.“
Sýningin er í samvinnu við Lit-
róf og stendur til 16. júní nk.
i8 er opið þriðjudaga til laug-
ardaga frá kl. 13-17.
Ein ljósmynda Hrafnkels Sigurðssonar.
Ljósmyndir af tjöldum
„ÞAÐ VAR yndislegt að geta haldið
upp á áfangann á þennan hátt, í þess-
um sal og að viðstöddum gömlum og
góðum vinum,“ segir sellóleikarinn
Gunnar Kvaran en á dögunum hélt
hann tónleika í Glyptotekinu í Kaup-
mannahöfn í tilefni þess að 30 ár eru
liðin frá því að hann útskrifaðist frá
Tónlistarakademíunni í Kaup-
mannahöfn og hóf tónlistarferil sinn.
Á þriðja hundrað manns sóttu tón-
leikana, sem haldnir voru í hátíðarsal
Glyptoteksins, og lék Gunnar um-
kringdur fornum styttum sem stofn-
andi Carlsberg-verksmiðjanna safn-
aði. Lék Gunnar svítu nr. 1 eftir J.S.
Bach, þrjú íslensk þjóðlög í útsetn-
ingu Hafliða Hallgrímssonar, fant-
asíu eftir Robert Schumann, dúó fyr-
ir fiðlu og selló eftir Jón Norðdal og
lauk tónleikunum með sónötu fyrir
selló og píanó eftr Frederic Chopin.
Meðleikarar Gunnars voru eigin-
kona hans, Guðný Guðmundsdóttir
fiðluleikari, og danski píanóleikarinn
Bodil Krogh. Segir hann það hafa
verið sérstaklega ánægjulegt að
leika dúó Jóns með eiginkonu sinni
við þetta tækifæri. Með Bodil Kragh
hefur hann leikið í nokkur ár. „Hún
bauð mér fyrir skömmu að leika á
tvennum tónleikum á Jótlandi. Þeg-
ar Helgi Ágústsson sendiherra hafði
veður af komu minni og 30 ára af-
mælinu brá hann við skjótt og bauð
mér að halda tónleika hér í Kaup-
mannahöfn. Ég er honum óskaplega
þakklátur, það var mér mikils virði
að leika hér að viðstöddum vinum og
það í næstu byggingu við tónlistar-
akademíuna,“ segir Gunnar en hann
lék á tónleikum í Holsterbro og Ár-
ósum vikunni áður.
Gunnar bjó í Danmörku í 16 ár en
þangað fluttist hann árið 1964 til að
hefja nám í sellóleik hjá Erling
Bløndal Bengtsyni. Ekki voru sömu
verk á efnisskránni nú og fyrir 30 ár-
um og segist Gunnar hafa valið ís-
lensk verk til að koma þeim á fram-
færi og hann hafi mikið dálæti á þeim
verkum sem hann flutti.
Tónleikar Gunnars eru ekki þeir
einu sem íslenska sendiráðið í Kaup-
mannahöfn stendur fyrir en Helgi
Ágústsson hefur haft í nógu að snú-
ast við undirbúning menningarvið-
burða. Í júní nk. í tengslum við
þjóðhátíðardaginn kemur Hamra-
hlíðarkórinn og syngur undir stjórn
Þorgerðar Ingólfsdóttur í Tívolí, í
Jónshúsi og í Nakskov, fæðingarbæ
Engel Lund söngkonu. Á næsta ári
eru fyrirhugaðir tónleikar, einnig í
Tívolí, með söngvurunum Kristni
Sigmundssyni og Gunnari Guð-
björnssyni. Þá má að síðustu nefna
að fyrir tilstilli sendiráðsins verður í
haust opnuð sýning á verkum ís-
lenska gull- og silfursmiðsins Tínu
Guðbrandsdóttur Jerzorski í List-
iðnaðarsafninu í Kaupmannahöfn.
Gunnar Kvaran
í Glyptotekinu
Morgunblaðið/Urður Gunnarsdóttir
Gunnar Kvaran leikur í hátíðarsal Glyptoteksins.
ÞETTA leikrit Becketts, á frum-
málinu Rockaby, var samið á ensku
fyrir bresku leikkonuna Billie
Whitelaw árið 1981. Það hefur áður
verið flutt hér á landi, María Elling-
sen lék eina hlutverkið í verkinu í
leikstjórn Þorsteins Vilhjálmssonar
í Iðnó í nóvember 1998 og var leik-
ritið þá nefnt í þýðingu Vögguvísa.
Form verksins – persóna situr og
hlustar á upptöku á eigin rödd – má
rekja allt aftur til þess að Beckett
fór að velta fyrir sér möguleikum í
sambandi við hljóðupptöku á rödd
sem mótvægi við nærveru og/eða
rödd leikarans á sviðinu, en af-
sprengi þeirra vangaveltna var
verkið Síðasta hljóðritun Krapps
(Krapp’s Last Tape) frá árinu 1958.
Annars er óhjákvæmilegt að velta
fyrir sér af hverju Svefnþula var
valin til flutnings í útvarp; nærtæk-
ara hefði verið að flytja eitthvert út-
varpsleikrita leikskáldsins. Spennan
í verkinu byggist á
andstæðunum sem
skapast þegar leikari á
leiksviði – að mestu
leyti þögull – hlustar á
upptöku af rödd sinni;
andstæðum sem eðli
málsins samkvæmt
verða að engu við
flutning í útvarp.
Beckett var mjög
viðkvæmur fyrir því
hvernig farið var með
verk hans og gekk svo
langt að banna upp-
setningar sem voru
honum á móti skapi.
Hann samdi nákvæm-
ar leiðbeiningar til
leikstjóra og leikara um hvernig
flytja ætti verkin og lét fylgja verk-
unum í prentuðum útgáfum. Inga
Bjarnason leikstjóri kýs að fara eig-
in leiðir við hljóðritun Svefnþulu; sá
hluti athugasemdanna sem lýsir
leikaranum, staðsetningu hans, bún-
ingi og ruggustólnum er lesinn upp
af Hallmari Sigurðssyni, en athuga-
semdum sem eiga ekki við um flutn-
ing í útvarp sem varða lýsingu og
stellingu leikarans í stólnum er
sleppt. Inga kýs að fara ekki eftir
fyrirmælum höfundar um hvenær
stólnum er ruggað og hvenær ekki;
að vissar setningar séu fluttar sam-
tímis af báðum röddum; lengd
þagna o.s.frv. Áherslur hennar eru
áhugaverðar og gefa vissulega aðra
sýn á verkið. Aftur á móti er hægt
að deila um að hve miklu leyti er
verið að flytja verk
Becketts – hér er vægi
textans miklu minna
en í hefðbundnum
verkum, aðrir þættir,
sem Beckett gerir
grein fyrir í athuga-
semdum sínum, eru
líka mjög mikilvægir
hlutar af hugsmíð
hans. Hinn hnitmiðaði
texti sómir sér annars
vel í vandaðri þýðingu
Árna Ibsen.
Margrét Ólafsdóttir,
sem á hálfrar aldar
leikafmæli um þessar
mundir, fer með eina
hlutverkið í þessum
stundarfjórðungslanga leikþætti.
Textinn verður í munni hennar að
safaríkri, angurværri þulu sem túlk-
ar tilfinningar persónu sem harmar
tengslaleysið í tilverunni; hún hefur
þráð að eiga sálufélag við einhvern
annan en ruggar sér núna (í hinsta
sinn?) í svefn, sefjar sjálfa sig til
óminnis með sífelldum endurtekn-
ingum sem tvinnast saman í óð um
einmanaleikann. Hér kemur aldur
og reynsla leikkonunnar í góðar
þarfir, undirritaður sér alltaf per-
sónur Becketts fyrir sér sem gamalt
fólk, slitið af erfiði áranna, sem lífið
hefur kennt að ekki er eftir neinu að
slægjast – rétt eins og höfundurinn
virtist sífellt á óræðum gamalsaldri,
rúnum ristur frá örófi alda.
Tregróf í ruggustól
LEIKLIST
Ú t v a r p s l e i k h ú s i ð
Höfundur: Samuel Beckett. Þýðing:
Árni Ibsen. Leikstjóri: Inga Bjarna-
son. Kynning: Hallmar Sigurðsson.
Hljóðvinnsla: Hjörtur Svavarsson.
Leikari: Margrét Ólafsdóttir.
Frumflutt laugardaginn 28. apríl;
endurtekið fimmtudaginn 3. maí.
SVEFNÞULA
Sveinn Haraldsson
Margrét
Ólafsdóttir
MYNDLISTARSÝNING leikskól-
anna í Garðabæ verður opnuð á
Garðatorgi í dag, fimmtudag, kl.
10. Við opnunina syngja elstu
börnin í leikskólunum undir stjórn
Ernu Aradóttur, leikskólastjóra á
Bæjarbóli, við undirleik Jóhanns
Baldvinssonar organista.
Á sýningunni verða verk eftir
börn á öllum leikskólum í Garða-
bæ. Sýningin er liður í dagskrá
vegna 25 ára afmælis Garðabæjar
á þessu ári. Af því tilefni hafa
börnin unnið myndverk sem tengj-
ast bænum sínum og verða þau
meðal þess sem sjá má á sýning-
unni. Sögu leikskóla Garðabæjar
verða jafnframt gerð skil í máli og
myndum.
Sýningin verður opin til 6. maí.
Börn sýna á
Garðatorgi
TÓNLEIKAR nemenda hljóðfæra-
deildar Tónlistarskólans á Akranesi
verða í dag, fimmtudag, 7., 17. og
23. maí, kl. 28. Þá verða tónleikar
söngdeildar 9. maí kl. 20. Á laug-
ardaga verða tónleikar á vegum
skólans í safnaðarheimilinu Vina-
minni kl. 16. Þar koma fram Sig-
urbjörn Bernharðsson fiðluleikari
og Anna Guðný Guðmundsdóttir
píanóleikari. Leikin verða verk eftir
Bach, Beethoven, Bartók og
Brahms.
Skólatónleikar
á Akranesi
AUKASÝNING á leikritinu Já,
hamingjan sem sýnt hefur verið á
Litla sviði Þjóðleikhússins í vetur
verður nú á laugardag, kl. 20.30.
Leikritið er eftir Kristján Þórð
Hrafnsson og hefur verið sýnt alls
25 sinnum, þar af þrisvar í leikför
til Ísafjarðar.
Með hlutverkin fara Pálmi
Gestsson og Baldur Trausti
Hreinsson.
Aukasýning á
Já, hamingjunni
♦ ♦ ♦
♦ ♦ ♦