Morgunblaðið - 22.11.2001, Side 6

FRÉTTIR
6 FIMMTUDAGUR 22. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
DAVÍÐ Oddsson forsætisráðherra
segir að þrátt fyrir samdrátt í efna-
hagslífinu megi ekki gleyma því að
allar efnahagsforsendur séu í lagi.
Davíð segist hafa trú á að gengi krón-
unnar muni fara hækkandi. Mikil
framlegð í sjávarútvegi og öðrum út-
flutningsgreinum muni fyrr eða síðar
skila sér í hækkandi gengi.
Á fundi forystumanna Alþýðusam-
bands Íslands á þriðjudag voru
stjórnvöld gagnrýnd fyrir aðgerðar-
leysi í verðlagsmálum. Grétar Þor-
steinsson, forseti ASÍ, sagði að verð-
bólguforsendur kjarasamninga væru
brostnar og ekkert nema uppsögn
samninga blasti við. Hann gagnrýndi
einnig ríkisstjórnina fyrir skort á
samráði við verkalýðshreyfinguna.
Kaupmáttur hefur ekki rýrnað
Davíð sagði að stjórnvöld hefðu átt
fundi með verkalýðsforystunni um
þessi mál. „Síðast þegar við áttum
fund saman var höfuðáhersla lögð á
lækkun vaxta. Vextir hafa verið lækk-
aðir síðan um 0,8%. Þótt margir hafi
reyndar getað hugsað sér að vextir
lækkuðu meira er þetta samt jákvætt
skref. Það er ljóst að vaxtabreytingar
á næstunni ráðast mest af því hvort
það verða stillur og kyrrð í efnahags-
málum. Verðbólga á síðustu 12 mán-
uðum er rúm 8%, en ef litið er til
skemmri tíma er hún 5–6% og stefnir
í að hjaðna meira á næsta ári. Það má
gera ráð fyrir að eftir eitt og hálft ár
til tvö ár verði verðbólga komin að
þeim mörkum sem menn hafa sett sér
sem er 2–3%.
Það er mjög þýðingarmikið að sá
ferill ruglist ekki og ég hef fulla trú á
því að hann haldi. Ég er því bjartsýnn
á að menn muni sjá hag sínum best
borgið með því að feta ekki hina
gömlu slóð sem menn fóru áður. Það
verða hins vegar verkalýðsfélögin
sjálf að ákveða.“
Davíð sagði að þegar menn væru að
tala um hugsanlega uppsögn kjara-
samninga mætti draga þá ályktun að
kaupmáttur væri að rýrna, en enn
sem komið væri stæðu menn ekki
frammi fyrir þeirri staðreynd. „Kaup-
máttur en ennþá sá hæsti sem menn
hafa nokkru sinni þekkt í sögunni. At-
vinnuleysi er með því minnsta sem
menn hafa haft. Það hlýtur að vera
mikils virði fyrir verkalýðshreyf-
inguna,“ sagði Davíð.
Framlegð í sjávarútvegi
er að aukast gríðarlega
Davíð sagði að það hefði komið
fram hjá forystu verkalýðshreyfing-
arinnar að hún hefði miklar áhyggjur
af gengissigi krónunnar og afleiðing-
um þess á verðlag.
„Vandamálið er það að gengið hef-
ur sigið meira en nokkur telur vera
frambærilegar skýringar á, a.m.k. á
efnahagurinn ekki að leiða til þess.
Það er alveg ljóst að framlegð í sjáv-
arútvegi og í útflutningsatvinnugrein-
um er að aukast gríðarlega. Fyrr eða
síðar mun það skila sér í mjög hækk-
andi gengi. Það gæti meira að segja
þurft að gæta þess að gengið hækkaði
ekki of ört.
Það er ekki vafi í mínum huga að þó
að þessi óróleiki sé núna og hinn svo-
kallaði markaður sé svona undarlega
stemmdur núna,
kannski vegna inn-
kaupa sem tengjast jól-
unum, muni gengið
hækka þegar frá líður.“
Fyrr í haust þegar
gengi krónunnar féll
sem hraðast og dollar-
inn var kominn rétt upp
fyrir 100 krónur sagði
Davíð að engar efna-
hagslegar forsendur
væri fyrir þessu gengi.
Davíð var spurður hvort
þetta hefði ekki verið
rangt mat í ljósi þess að
gengið hefði haldið
áfram að falla og doll-
arinn stæði núna í 109
krónum.
„Ég hygg að það sem var sagt þá
hafi verið rétt. Um það var enginn
ágreiningur milli þeirra stofnana sem
um þessi mál véla.
Það tekur hins vegar tíma fyrir
menn að átta sig á að gengisbreyting-
arnar og hátt raunverð á okkar helstu
afurðum skila miklu inn nú þegar í
efnahagslífið.
Að vísu er það svo að
helstu erfiðleikarnir hér
hafa verið þeir að út-
lánakerfið þandist allt
of hratt út og menn not-
færðu sér hið nýfengna
frelsi af dálítið óhóflegri
gleði. Nú eru menn að
forðast lántökur og
reyna að borga niður
eldri lántökur. Fyrir-
tækin eru að reyna að
nota innkominn gjald-
eyri til að borga niður
skuldir vegna þess að
bankarnir geta ekki
fjármagnað þær lengur
með venjulegum hætti
með lántökum. Þetta er
allt saman í raun jákvætt, en það þýð-
ir hins vegar að þessir peningar skila
sér ekki inn á þessu augnabliki til að
hækka gengið eins og þegar frá líð-
ur.“
Ekki gripið til
efnahagsaðgerða
Ýmsir hafa orðið til að benda á að
þörf sé á meira aðhaldi í rekstri rík-
isins. Davíð var spurður hvort hann
tæki undir að þörf væri á meira að-
haldi í fjárlögum.
„Menn hafa beðið um það og knúið
á um það að dregið sé úr þenslu. Það
er verið að gera það, en það þýðir aft-
ur á móti að tekjur ríkisins minnka.
Menn verða auðvitað að átta sig á að
þeir geta ekki sett ólíkar óskir í sömu
körfuna og fengið þær allar uppfyllt-
ar. Ég tel að þrátt fyrir samdrátt geti
menn skilað ríkissjóði með viðunandi
afgangi. Það er alveg nýtt í okkar
efnahagsumhverfi að slíkt sé hægt.
Ástæðan er ekki síst vegna þeirrar
fyrirhyggju sem stjórnvöld hafa sýnt
á síðustu árum í að greiða niður
skuldir. Vaxtabyrði hefur lækkað
mikið þó að menn þurfi að veita aukna
fjármuni til að borga vexti vegna þess
að gengið hefur lækkað. Vaxtastabb-
inn hefur hins vegar lækkað gríðar-
lega og kostnaðurinn að sama skapi.
Ríkið hefur því búið sig vel undir allar
sveiflur af þessu tagi.
Efnahagsforsendurnar eru allar í
lagi og menn þurfa að átta sig á því og
skilja það. Kaupmáttur hefur verið að
aukast, atvinnuleysi hefur minnkað
og staða útflutningsgreina fer mjög
ört batnandi. Afkoma og umhverfi út-
flutningsgreinanna er afar gott um
þessar mundir. Ef þetta heldur þann-
ig áfram efast ég ekkert um að gengið
styrkist.“
Verkalýðsforystan hefur talað um
aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í
efnahagsmálum. Davíð var spurður
hvort það væri von á einhverjum sér-
stökum aðgerðum í efnahagsmálum.
„Það er ekki fyrirhugað að hlaupa
eftir einhverjum gamaldags aðgerð-
um eða reddingum eins og tíðkuðust í
gamla daga. Ég hygg að Alþýðusam-
bandið sé ekki heldur að biðja um það.
Við munum eiga góða fundi með for-
ystu þess í framhaldinu. Þeir eru að
ræða málin við sína félagsmenn og
hafa allar forsendur til þess að meta
það best að kaupmáttur hefur ekki
rýrnað í landinu.“
Davíð Oddsson forsætisráðherra segir að allar efnahagsforsendur séu í lagi
Aukin framlegð í
sjávarútvegi skilar
sér í hærra gengi
Davíð
Oddsson
Davíð Oddsson forsætisráðherra segir að aukin framlegð í útflutn-
ingsatvinnugreinum muni fyrr eða síðar skila sér í hækkandi gengi
krónunnar. Hann segir í samtali við Egil Ólafsson að kaupmáttur
hafi enn ekki rýrnað þrátt fyrir meiri verðbólgu en búist var við.
egol@mbl.is
HALLDÓR Ásgrímsson, utanríkis-
ráðherra og formaður Framsóknar-
flokksins, segist geta tekið undir með
forystu ASÍ um að forsendur í efna-
hagsmálum hafi breyst frá því að
kjarasamningar voru gerðir á al-
mennum vinnumarkaði. Hann segir
lausnina hins vegar ekki fólgna í því
að segja upp launalið kjarasamning-
anna og mikilvægt sé að
stjórnvöld og aðilar
vinnumarkaðarins eigi
með sér gott samráð í
öllum aðgerðum. Upp-
sögn kjarasamninga og
deilur á vinnumarkaði
geti ekki orðið til ann-
ars en að draga máttinn
úr efnahagslífinu og
skapa hættu á óstöðug-
leika.
„Það er vissulega
óvissa fyrir hendi í efna-
hagsmálunum. Sam-
dráttur er mikill í hag-
kerfinu og það er allt
útlit fyrir að hagvöxtur
verði enginn á næsta
ári. Það er ljóst að hryðjuverkin í
Bandaríkjunum hafa haft mjög alvar-
legar afleiðingar á efnahagskerfið í
heiminum og forsendur hafa breyst. Í
forsendum kjarasamninga var gert
ráð fyrir áframhaldandi hagvexti. Því
miður hefur ekki enn tekist að taka
endanlegar ákvarðanir um fram-
kvæmdir í virkjana- og stóriðjumál-
um, sem koma til með að breyta mjög
miklu um forsendur efnahagslífsins á
næstu árum. Ég hef trú á að það tak-
ist og þess vegna eigi þessi mynd eftir
að breytast,“ segir Halldór.
Utanríkisráðherra
segist ekki vera sam-
mála þeirri skoðun mið-
stjórnar ASÍ að fyrir-
hugaðar aðgerðir
stjórnvalda í skattamál-
um hafi neikvæð áhrif á
efnahagslífið. Það hafi
þegar komið í ljós að
fyrirtæki, sem annars
hefðu jafnvel flutt starf-
semi sína í burtu, hafi
hugsað sig um og tekið
aðrar ákvarðanir.
„Mér er kunnugt um
fyrirtæki sem hafa
áform um að fylgja í
kjölfarið þannig að ég
er sannfærður um að
þessar aðgerðir verða til að auka
tekjur þjóðarbúsins og styrkja hag-
kerfið, en ekki til að draga úr því
máttinn.“
Ríkisvaldið þarf að sýna aðgát
Halldór segist hins vegar vera sam-
mála miðstjórn ASÍ um að nauðsyn-
legt sé fyrir aðila vinnumarkaðarins
og ríkisvaldið að ræða saman við
þessar aðstæður. Forsendur kjara-
samninga hafi breyst og verðbólga sé
of mikil.
„Það er alveg ljóst að uppsögn
kjarasamninga og deilur á vinnu-
markaði geta ekki orðið til annars en
að draga máttinn úr efnahagslífinu og
skapa hættu á óstöðugleika. Við þess-
ar aðstæður verða menn að sýna sam-
stöðu. Ríkisvaldið verður að sýna fulla
aðgát og halda útgjöldum innan
marka. Við verðum jafnframt að verja
velferðarkerfið, sem er hagsmunamál
launþega og alls almennings, og við
þurfum að standa við ákvarðanir um
sölu ríkisfyrirtækja sem markaður-
inn hefur gengið út frá,“ segir Hall-
dór.
Aðspurður segist Halldór ekki geta
tekið undir þá gagnrýni ASÍ á stjórn-
völd að þau hafi verið aðgerðalaus í
verðlagsmálum. Hann minnir á að
frjáls samkeppni sé í landinu og kom-
ið hafi verið á verðlagseftirliti til sam-
ræmis við samkeppnislönd Íslands.
„Ég tel hins vegar sjálfsagt að
styðja betur við bakið á launþega-
hreyfingunni og Neytendasamtökun-
um til að fylgjast betur með verðlagi
og veita þar meira aðhald. Full þörf er
á því. Mér finnst eðlilegt að ríkisvald-
ið og aðilar vinnumarkaðarins ræði
um þetta. Við viljum mikið á okkur
leggja til að viðhalda þeirri þjóðarsátt
sem hér hefur verið. Ég efast ekkert
um vilja aðila vinnumarkaðarins til
þess. Við þurfum að leita sameigin-
legra leiða og skiptast á skoðunum.
Við gerum það ekki best í gegnum
fjölmiðla heldur með því að eiga sam-
töl okkar á milli,“ segir Halldór Ás-
grímsson.
Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra um gagnrýni ASÍ á stöðu efnahagsmála
Lausnin er ekki fólgin í
uppsögn kjarasamninga
Halldór
Ásgrímsson
Halldór Ásgrímsson telur í samtali við
Björn Jóhann Björnsson að uppsögn kjara-
samninga dragi máttinn úr efnahagslífinu.
bjb@mbl.is
ÖKUMAÐUR slapp lítið
meiddur eftir að hafa misst
stjórn á bifreið sinni á Borg-
arfjarðarbraut skammt frá
bænum Hesti í Borgarfirði í
gær með þeim afleiðingum að
hún fór út af veginum og valt á
hliðina.
Að sögn lögreglunnar í Borg-
arnesi er talið að ökumaðurinn
hafi misst stjórn á bifreiðinni
vegna hálku. Bíllinn skemmdist
töluvert og þurfti að draga
hann í burtu.
Fór út af
vegna
hálku