Morgunblaðið - 22.11.2001, Blaðsíða 28

LISTIR
28 FIMMTUDAGUR 22. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Á SINFÓNÍUTÓNLEIKUM í
kvöld verða flutt tvö verk eftir
þýska tónskáldið Johannes
Brahms undir stjórn þýska hljóm-
sveitarstjórans Gregors Bühl.
Fluttur verður píanókonsert nr. 2 í
B-dúr, ópus 83, en að loknu hlé
leikur hljómsveitin Sinfóníu nr. 2 í
D-dúr, ópus 73.
Franski píanóleikarinn Philippe
Bianconi er kominn hingað til
lands til að leika píanókonsertinn
með Sinfóníuhljómsveitinni. Hann
segir það tímabil tónbók-
menntanna sem hann er hvað
hrifnastur af einmitt vera þýsku
rómantíkina. „Ég spila mikið af
Scubert, Schuman og Brahms. Pí-
anókonsertar Brahms eru jafn-
framt í sérstöku uppáhaldi hjá
mér, og ef ég væri beðinn að nefna
þann besta, yrði Píanókonsert nr.
2 fyrir valinu,“ segir Bianconi og
ljómar af innlifun þegar hann lýsir
verkinu nánar. „Það er hreint út
sagt dásamlegt verk. Mjög stórt,
enda einn af fáum píanókonsertum
sem er í fjórum hlutum. Tónsmíðin
er jafnframt svo ríkuleg að líkja
má þætti hljómsveitarinnar við
sinfóníu. Píanóhlutinn er einnig
mjög umfangsmikill og um leið
mjög erfiður,“ segir Bianconi og
hlær nú við.
Hann bendir á að það hafi tekið
hann fjölda ára að ná fullnægjandi
tökum á verkinu. „Ég hef alla tíð
verið mjög vel kunnugur verkinu
en það tók mig mörg ár að ná
flutningi sem ég var sáttur við.
Það er fyrst á síðari árum að mér
finnst ég fyllilega hafa náð tökum
á verkinu. Annar píanókonsert
Brahms er þannig eitt af þessum
verkum sem tekur heila ævi að
fullkomna. En ég hlakka mjög
mikið til að flytja verkið með Sin-
fóníuhljómsveitinni í kvöld, enda
felst dásamleg upplifun í því að
verða hluti af hljómheimi þess.“
Eftir hlé segist Bianconi ætla að
koma sér þægilega fyrir úti í sal
og hlýða á flutning Sinfóníu nr. 2.
„Allar fjórar sinfóníur Brahms
hafa sinn ólíka persónuleika. Önn-
ur sinfónían er alveg einstök, hún
hefur yfir sér ferskan andblæ en
er um leið mjög krefjandi fyrir
hljómsveit og stjórnanda. Að-
spurður segir Bianconi leiðir
þeirra Georgs Bühls ekki hafa leg-
ið saman áður, en samvinnan í Há-
skólabíói hafi strax orðið mjög
góð.
Bianconi segist leggja mikla
áherslu á að hlýða á tónlist og
sækja tónleika eftir því sem tíminn
leyfir. Hann er jafnframt mikill
óperuunnandi, og segir hann það
að hlusta á tónlist mikilvægan
hluta af tilveru sinni sem tónlistar-
manns. Tíðar flugferðir milli tón-
leikastaða segist hann jafnframt
nýta til lesturs og segir hann lest-
ur þýskra bókmennta til dæmis
hafa veitt sér aukna innsýn inn í
hina þýsku listhefð.
Bianconi er búsettur í París og
leikur reglulega á tónleikum víðs
vegar um Evrópu og í Bandaríkj-
unum þar sem hann nýtur mikillar
virðingar. Hann hefur leikið með
fjölmörgum virtum hljómsveitum
og hljómsveitarstjórum, og unnið
með tónlistarmönnum á borð við
Gary Hoffman og þýska baritóninn
Hermann Prey.
Bianconi segir það ákaflega
ánægjulegt að fá tækifæri til að
leika á nýjum stöðum, milli þess
sem hann kemur á staði sem hann
þekkir vel. Píanóleikarinn átti sína
fyrstu æfingu með Sinfóníunni í
gær og segir hann sveitina leika
sérlega vel. „Ég varð yfir mig hrif-
inn af gæðum hljómsins og sam-
spilsins, og hinir ólíku einleiks-
hlutar voru fagurlega fluttir. Í
hljómsveitinni eru margir mjög
færir hljóðfæraleikarar, ég varð
virkilega hrifinn,“ segir Bianconi.
Hann viðurkennir að hann hafi
hlakkað mikið til tónleikanna með
Sinfóníuhljómsveitinni, sérstak-
lega þar sem hann fái tækifæri til
að leika sitt uppáhaldsverk. „Pí-
anókonsertinn er almennt ekki
fluttur mjög oft. Síðast gafst mér
tækifæri til að flytja verkið í Chic-
ago í sumar, og verð ég að segja
að hamingjutilfinningin hreinlega
hríslaðist um mig,“ segir Bianconi
að lokum.
„Hamingjutil-
finningin hrísl-
ast um mig“
Franski píanóleikarinn Philippe Bianconi er
kominn hingað til lands til að leika sitt
uppáhaldsverk, Píanókonsert nr. 2 eftir
Brahms, með Sinfóníuhljómsveit Íslands.
Hann sagði Heiðu Jóhannsdóttur frá
ástríðu sinni fyrir verkinu.
Morgunblaðið/Þorkell
Franski píanóleikarinn Philippe Bianconi mun flytja Píanókonsert nr. 2
eftir Johannes Brahms með Sinfóníuhljómsveit Íslands í kvöld.
heida@mbl.is
EINS og svo margir aðrir íslensk-
ir höfundar hóf Kristján Þórður
Hrafnsson feril sinn sem ljóðskáld.
Hann hefur gefið út
þrjú ljóðasöfn: Í öðrum
skilningi (1989); Húsin
og göturnar (1993); og
Jóhann vill öllum í hús-
inu vel og fleiri sonnett-
ur (1997). Kristján
Þórður er ötull ljóð-
flytjandi og hefur
margoft komið fram og
lesið úr ljóðum sínum.
Kristján Þórður hef-
ur á síðustu fimm árum
rutt sér rúms sem einn
fremsti og mikilvirkasti
leikritaþýðandi á ís-
lenska tungu. Fjölmörg
verk sem hann þýddi úr
frönsku eða ensku hafa
verið sett á svið. Meðal
annarra má nefna Abel Snorko eftir
Éric-Emmanuel Schmitt, en Gestur-
inn eftir sama höfund verður leikinn
eftir áramótin í Borgarleikhúsinu í
þýðingu Kristjáns Þórðar; Vilji
Emmu eftir David Hare, Frankie og
Johnny eftir Terrence McNally, Fífl
í hófi eftir Francis Veber og Abigail
heldur partí eftir Mike Leigh. Krist-
ján Þórður hefur eitthvað fengist
líka við ljóðaþýðingar, m.a. þýtt ljóð
eftir Paul Verlaine.
Tvö leikrit eftir Kristján Þórð hafa
verið leikin á sviðum atvinnuleik-
húsa hér í borg: Leitum að ungri
stúlku 1999 í Hádegisleikhúsi Leik-
félags Íslands í Iðnó og Já, hamingj-
an, sem frumsýnt var á Litla sviði
Þjóðleikhússins í byrjun þessa árs.
Þessi löngun, þessi sára löngun er
fyrsta útvarpsleikrit höfundar.
Kristján Þórður segir í viðtali við
Hallmar Sigurðsson, sem flutt er á
eftir leikritinu, að hann hafi mikinn
áhuga á því að tjá hið innra líf per-
sónanna – láta sem persónan sé að
hugsa upphátt – þar sem mikil
dramatík sé fólgin í því sem gerist
innra með persónunum, í átökum við
hana sjálfa, hennar tilfinningar og
hennar langanir.
Þetta er mjög ákveðinn útgangs-
punktur og satt er það
að vangaveltur höfund-
ar, eins og þær koma
fram í verkinu, eru
allrar athygli verðar.
Vandinn er fólginn í
formi verksins. Flutn-
ingurinn er byggður
upp á að leikararnir
tveir skiptast á að
flytja einræður sem
túlka eiga hugarflug
það sem orsakast af því
að persónurnar virða
hvor aðra fyrir sér í
stórmarkaði án þess
nokkurn tíma að talast
við. Úr þessu verður
nýstárleg tilraun sem
mistekst.
Verkið er gersneytt allri dramatík
og í þau innri átök sem höfundur vís-
ar til í viðtalinu eru víðs fjarri. Text-
inn er yfirleitt fluttur með mun
minni tilfinningu en meðal upplestur
á útvarpssögu. Merkingin fer for-
görðum vegna þess að formið orsak-
ar það að flutningsmátinn verður
einhæfur. Það er varla við leikarana
að sakast, bæði Brynhildur og Valur
Freyr lesa fallega upp, en það er eins
og leikstjórinn, Karl Ágúst Úlfsson,
hafi nær enga tilraun gert til að
gæða textann lífi. Það er afar erfitt
að halda athyglinni við þessa síbylju
í þó ekki væri nema hálftíma – gald-
ur leiklistarinnar er hér víðs fjarri.
Hugsað upphátt
LEIKLIST
Útvarpsleikhúsið
Höfundur: Kristján Þórður Hrafnsson.
Leikstjóri: Karl Ágúst Úlfsson. Hljóð-
vinnsla: Grétar Ævarsson. Brynhildur
Guðjónsdóttir og Valur Freyr Einarsson.
Frumflutt sunnudag 18. nóvember; end-
urtekið fimmtudagskvöld 22. nóvember.
ÞESSI LÖNGUN, ÞESSI SÁRA LÖNGUN
Kristján Þórður
Hrafnsson
Sveinn Haraldsson
„HVORKI bið ég gulls né gæfu“
nefnist dagskrá sem Ungmennafélag-
ið Dagrenning í Lundarreykjadal og
Snorrastofa í
Reykholti standa
að í félagsheim-
ilinu Brautar-
tungu annað
kvöld, föstudags-
kvöld, kl. 20.30.
Dagskráin er í til-
efni aldarafmælis
Magnúsar Ás-
geirssonar,
skálds og þýð-
anda. Hann fædd-
ist á Reykjum í Lundarreykjadal 9.
nóvember 1901 og lést hinn 30. júlí
1955.
Kynnir kvöldsins er Magnús Sig-
urðsson á Gilsbakka. Erindin flytja
Ástráður Eysteinsson, prófessor við
Háskóla Íslands, og Sölvi Björn Sig-
urðsson bókmenntafræðingur, en
hann er þessa dagana að gefa út úrval
með verkum Magnúsar. Söngatriði
eru í höndum Spaðafjarkans, kvart-
etts úr Borgarfjarðardölum, og Krist-
jönu Stefánsdóttur djasssöngkonu,
sem flytja munu lög við ljóð, sem
Magnús hefur þýtt. Þá munu félagar
úr leikdeild Ungmennafélagsins Dag-
renningar lesa upp ljóð Magnúsar
auk þess að leiklesa kafla úr Fást eftir
Goethe í þýðingu Magnúsar.
Magnús Ásgeirsson var einn snjall-
asti ljóðaþýðandi landsins á sínum
tíma og hafði mikil áhrif á upprenn-
andi ljóðskáld um miðbik síðustu ald-
ar. Á afkastamikilli en stuttri ævi náði
hann að þýða fjölda ljóða, skáldsagna
og leikrita.
Aðgangur er ókeypis.
Dagskrá
tileinkuð
Magnúsi
Ásgeirssyni
Magnús
Ásgeirsson
EKKI alls fyrir löngu las ég í
einhverju hinna svokölluðu „glans-
tímarita“ að aldrei hefði kynlíf
skipt svo miklu máli fyrir mann-
kynið sem nú á dögum. Þetta þótti
mér býsna merkileg speki, en vera
má að greinarhöfundur hafi átt við
að umræða um þennan þýðingar-
mikla þátt mannlífs og menningar
hafi aldrei verið jafn opinská og
fyrirferðarmikil og einmitt nú.
Í bókinni Mannkynið og mun-
úðin rekur skoski fræðimaðurinn
og rithöfundurinn Reay Tannahill
sögu kynlífs og hugmynda fólks
um það allt frá árdögum mann-
kynsins og fram á okkar daga. Hún
byrjar á forsögulegum tíma og lýs-
ir því hvernig kynlíf og kynlífs-
aðferðir áttu þátt í því að maðurinn
skildist frá frændum sínum öpun-
um, en síðan segir frá þróun mála
á öllum öldum, í öllum heimshlut-
um, áhrifum hinna ýmsu trúar- og
heimspekikerfa á viðhorf fólks til
kynlífs, stöðu þess í bókmenntum
og listum, hvernig iðkun þess
breyttist eftir breytilegri stöðu
kynja og stétta í hinum ýmsu sam-
félögum og menningarheimum
o.s.frv. Ekkert er undan dregið og
Tannahill fjallar af jafnmiklu hisp-
ursleysi um það sem kalla má
„venjulegt“ kynlíf í hjónasæng (ef
það er þá orðið nokkuð venjulegra
en annað), vændi, samkynhneigð
og ýmsar afbrigðilegar hvatir og
hegðun.
Því má sjálfsagt halda fram með
miklum rökum að enginn einn þátt-
ur mannlegra athafna hafi ráðið
jafn miklu um framvindu sögunnar
og kynlífið, og er þá
ekki átt við undir-
stöðuhlutverk þess í
tilvist okkar allra. Það
hefur átt þátt í risi og
hnignun heimsvelda –
stundum jafnvel ráðið
úrslitum – margir svo-
kallaðir merkisatburð-
ir sögunnar hafa orðið
fyrir áhrif þess. Líf
fjölmargra einstak-
linga hefur á öllum
öldum mótast að veru-
legu leyti af kynlífi,
skáldum og listamönn-
um hefur það orðið
óþrjótandi uppspretta
og yrkisefni og ávallt
hefur það sett mark sitt á mann-
lífið, hvar sem er í heiminum. Við-
horf þjóða og stofnana til þess hafa
verið afar breytileg, allt frá frjáls-
lyndi kínverskra taóista til gyðing-
legrar þröngsýni (sem kristin
kirkja tók að verulegu leyti í arf),
siðavendni og kreddufestu púrítana
og hræsnisfulls tepruskapar ensku
mið- og hástéttarinnar á Viktor-
íutímanum. Líku máli gegnir um
alla umfjöllun og umræðu um kyn-
líf í aldanna rás. Hún var stundum
opinská, nánast heimspekileg, t.d.
hjá taóistum í Kína, Grikkjum og
Rómverjum hinum fornu, stundum
undir rós, ekki síst á evrópskum
miðöldum, og stundum hefur hún
einkennst af sóðaskap og auglýs-
ingamennsku, ekki síst á síðustu
tímum.
Öll er frásögnin í þessari bók
framúrskarandi læsileg og
skemmtileg. Eins og heimildaskrá
ber með sér, hefur höfundur kann-
að mikinn fjölda heimilda, fornra
og nýrra frá öllum heimshornum,
og henni tekst á aðdáunarverðan
hátt að sameina góða fræði-
mennsku og lifandi frásögn og
byggir þar vitaskuld á yfirgrips-
mikilli þekkingu. Menningarsögu-
leg umfjöllun um þýðingu, merk-
ingu og stöðu
kynlífsins er ávallt í
fyrirrúmi, en inn á
milli gefur að lesa
bráðsmellnar lýsingar
á kynlífsiðkun fólks,
allt frá stórfjölskyld-
um Austurlanda, til
gjálífis hástéttar-
manna í Róm,
kvennabúra Tyrkja-
soldáns og vændis-
húsaheimsókna evr-
ópskra peninga- og
hefðarmanna á síðari
tímum. Aldrei verður
þó frásögnin soraleg
á nokkurn hátt og
hvergi ætti hún að
geta sært jafnvel viðkvæmustu sál-
ir.
Kristinn R. Ólafsson hefur þýtt
bókina á íslensku og tekist ljóm-
andi vel. Ég hef að vísu ekki lesið
enska textann og kann því ekki að
dæma af samanburði, en íslenski
textinn er allur ágætlega gerður og
læsilegur og á köflum nýtur hressi-
legt málfar Kristins sín vel. Hann
hefur greinilega lagt mikla vinnu
og elju í þýðinguna og augljóslega
orðið að smíða ný orð yfir eitt og
annað. Þau eru flest vel heppnuð
og gagnsæ, þótt mér þyki að vísu
fulllangt gengið aðþýða landsheitið
Wales með „Veils“. Þetta kann þó
að vera smekksatriði og sömuleiðis
nokkrir þættir í stafsetningu Krist-
ins, sem ég kann ekki við.
Allur frágangur þessarar bókar
er með ágætum og ég vil nota
þetta tækifæri til að þakka útgef-
anda fyrir að koma henni á fram-
færi. Útgáfa meiriháttar erlendra
fræðirita á íslensku er því miður
alltof sjaldgæf og því hljótum við
að taka ritum sem þessu fagnandi.
Ég efast ekki um að allir sem
áhuga hafa á almennri menning-
arsögu muni hafa bæði gagn og
gaman af þessari bók.
Margbrotin kynlífssaga
Kristinn R.
Ólafsson
Jón Þ. Þór
BÆKUR
Mannkynið og munúðin –
Kynlífssaga
Eftir Reay Tannahill. Kristinn R. Ólafsson
þýddi. Bókaútgáfan Hólar, Akureyri
2001.327 bls.
SAGNFRÆÐI