Morgunblaðið - 22.11.2001, Blaðsíða 14

FRÉTTIR
14 FIMMTUDAGUR 22. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
 ÓSKAR Þór Adolfsson varði
doktorsritgerð í næringarfræði við
Tufts-háskóla í Boston 3. maí sl. Tit-
ill ritgerðarinnar, sem er á sviði
ónæmis- og næringarfræði öldrunar,
er „Mechanism of
Vitamin E-
induced En-
hancement of T
Cell Function in
Old Mice“. And-
mælendur Ósk-
ars voru dr. Sim-
in N. Meydani,
dr. K. Eric Paul-
son og dr. Brig-
itte T. Huber.
Ritgerðin fjallar um erting-
arviðbrögð T-frumna ónæmiskerfis
aldraðra og viðbrögð T-frumna í
öldruðum við náttúrulegu formi E
vítamíns. Áður hefur verið sýnt fram
á að E vítamín, eitt mikilvægasta
fituleysanlega andoxunarefnið í lík-
amanum, getur verulega bætt
ónæmisviðbrögð hjá öldruðum. Þeg-
ar T-frumur eru ertar með kross-
bundnu and-CD3 og uppleystu and-
CD28 mótefnum bregðast þær við
með örri frumuskiptingu og mikilli
framleiðslu á interleukin-2-
vaxtarþætti ásamt öðrum int-
erleukin og interferon-vaxtarþáttum
og boðefnum. Þessi viðbrögð T-
frumna gera ónæmiskerfinu kleift
að berjast gegn sýkingum og áhrif-
um þeirra á líkamann. Virkni T-
frumna er sá hluti ónæmisviðbragða
sem hvað mest verður fyrir nei-
kvæðum áhrifum öldrunar. Þessi
aldurshnignun á stóran þátt í auk-
inni sýkingarhættu aldraðra ásamt
hægari bata borið saman við yngra
fólk. Við rannsóknirnar var notast
við hreinar T-frumur einangraðar úr
milta sem síðan var skipt upp í ann-
arsvegar hægvirkar eða „naive“ T-
frumur sem hafa ekki áður komist í
kynni við svokallaða mótefnisvaka,
og hinsvegar fljótvirkar eða „me-
mory“ T-frumur sem hafa áður verið
virkjaðar af mótefnisvökum.
Rannsóknin leiddi í ljós að það eru
naive en ekki memory T-frumur sem
verða fyrir barðinu á öldrun með
minni virkni, svo sem frumuskipt-
ingu og framleiðslu á interleukin-2-
vaxtarþætti. Áhrifa öldrunar á int-
erleukin-2-framleiðslu varð einungis
vart við framleiðslu á interleukin-2-
prótíni en ekki við framleiðslu á int-
erleukin-2-mRNA. Þegar T-frumum
frá öldruðum var gefið E-vítamín,
varð aukning í ertingarviðbrögðum
sem leiddi til aukinnar frumuskipt-
ingar og aukinnar framleiðslu á int-
erleukin-2-prótíni. Þessara við-
bragða við E-vítamíni varð einungis
vart hjá naive T-frumum en ekki hjá
memory T-frumum. Önnur efni sem
T-frumur framleiða við ertingu og
sýndu mikilvæg einkenni öldrunar í
þessari rannsókn voru int-
erleukin-10 og gamma-interferon.
Niðurstöðurnar benda til þess að
náttúrulegt E-vítamín, tekið sem
bætiefni, auki ónæmisviðbrögð hjá
öldruðum með því að auka fram-
leiðslu á T-frumu vaxtarþættinum
interleukin-2. Þessi aukna fram-
leiðsla á interleukin-2 er komin til
vegna aukinnar framleiðslu á int-
erleukin-2 prótíni hjá naive T-
frumum. Auk þessa sýna niðurstöð-
urnar að virkni E-vítamíns sem
bætiefni í ónæmiskerfi aldraðra er
ekki almenn heldur bundin
ákveðnum tegundum T-frumna og
vaxtarþáttum sem þær framleiða.
Óskar fæddist 23. desember 1966 í
Vestmannaeyjum, sonur Erlu Ósk-
arsdóttur verslunarkonu og Adolfs
Ásgrímssonar rafmagnstæknifræð-
ings. Óskar lauk stúdentsprófi frá
Fjölbrautaskóla Vesturlands 1986
og MS í næringarfræði frá Alabama-
háskóla 1995. Hann starfar nú við
rannsóknir í ónæmis- og erfðafræði
hjá Genetics Institute í Cambridge,
Massachusetts. Eiginkona Óskars
er Stephanie Debayle. Synir þeirra
eru; Ýmir André fjögurra ára, Elvar
Sölvi tveggja ára og Ingvi Snær
tveggja ára.
Doktor í
næringar-
fræði
Óskar Þór
Adolfsson
INSJALLAH - á slóðum Araba, heit-
ir ný bók sem Jóhanna Kristjóns-
dóttir, blaðamaður og rithöfundur,
er að senda frá sér. Þar greinir hún
annars vegar frá glímu sinni við
nám í arabísku og hins vegar frá
kynnum sínum af fólki og samfélagi
eftir dvöl í Egyptalandi, Sýrlandi og
Jemen. Einnig er í bókinni fjöldi
mynda frá þessum löndum.
„Ég skrifa þessa bók vegna þess
að mér fannst það hlyti að vera for-
vitnilegt að segja frá því sem sum-
um finnst kannski skrýtið að taka
sig upp á besta aldri og fara að læra
arabísku,“ segir Jóhanna í samtali
við Morgunblaðið. Hún hafði um
árabil fjallað um málefni landanna
fyrir botni Miðjarðarhafsins og
kvaðst hafa fengið ágætt svigrúm
sem blaðamaður á Morgunblaðinu
til að fá að sinna þessari sérhæfingu
sinni.
Taldi sig færa
í flestan sjó
„Ég taldi mig vera færa í flestan
sjó að hreiðra um mig, fyrst í
Egyptalandi, síðar Sýrlandi og loks
í Jemen, en það var svo allt annað
að koma þarna sem nemandi og
þurfa að takast á við hversdagslífið.
Mig langaði til að skrifa um þessa
reynslu og um leið veita innsýn í líf
fólksins í þessum löndum því mér
finnst svo miklar ranghugmyndir á
sveimi um þau.
Það er eins og margir hafi beyg
af þessum löndum og
finnist þau jafnvel
hættuleg en það er
mjög fjarri því. Þetta
er einstaklega fjöl-
breytt og gestrisið og
ljúft fólk, eins og það
er alls staðar þegar
menn kynnast því,“
segir hún og taldi frá-
sögnina eiga erindi til
Íslendinga en hún
hófst handa við skrifin
á síðasta ári. Hún seg-
ist hafa skrifað bókina
að mestu síðari hluta
vetrar og sl. sumar.
Í bókinni er jafn-
framt fjallað um sögu
og menningu arabaþjóða, frásögur
af ferðum um löndin og vikið er að
pólitíkinni. „Ég reyni að flétta það
eðlilega inn í frásögnina eftir því
sem tilefni gefast og
forðast fyrirlestra-
form eftir megni.
Þarna kemur fjöldi
manna við sögu og
þannig reyni ég að
draga upp mynd af
mannlífinu og fólkinu
sem er bara venjulegt
fólk en ekki grimmt
og hættulegt eða með
hugann við að drepa
Vesturlandamenn eins
og margir halda.“
Jóhanna segir líka
marga forvitna um
hvernig það sé að vera
kona á þessum slóð-
um. „Það er af-
skaplega auðvelt og maður nýtur
ívið meiri virðingar en ef þú færir
þangað,“ segir hún við fyrrverandi
samstarfsmann sinn, blaðamann af
karlkyni. „Aröbum er kurteisi eðl-
islæg og virðing við konur en þeim
er boðið það í Kóraninum svo þeir
fara bæði eftir því sem þar segir og
þeim finnst sjálfum viðeigandi.“
Þá segist hún hafa fundið að
Aröbum hafi þótt mjög vænt um að
hún vildi læra mál þeirra. „Sér-
staklega Sýrlendingum. Þeim þykir
svo vænt um fólk, sérstaklega frá
Vesturlöndum, ef það vill vera hjá
þeim og reyna að setja sig inn í
menningarheim þeirra og þeim
þykir varið í það.“
BA-ritgerð í vetur
Jóhanna dvaldi fyrst um hríð í
Egyptalandi og síðan hálft annað ár
í Sýrlandi og síðastliðinn vetur var
hún í Jemen. Hún stundaði há-
skólanám í arabísku í þessum lönd-
um og vinnur nú að BA-ritgerð sem
fjallar um stöðu konunnar, verkefni
sem hún segir að endist sér með
öðru í vetur og vel það. En hvernig
er að læra arabísku og er hún kom-
in vel inní málið?
„Ég á enn dálítið bágt með að tala
nema klassíska arabísku. Í klass-
ískri arabísku er sami grunnur og
sama ritmál í löndunum en síðan
hefur hvert land sína mállýsku og
þá vandast málið,“ segir Jóhanna að
lokum og segir arabískuna geta
nýst sér á ýmsan hátt fyrir utan að
með því geti hún nálgast betur hug-
arheim þessara þjóða sem höfði
mjög sterkt til hennar.
Jóhanna Kristjónsdóttir skrifar um fólk í löndum Araba og nám í arabísku
Langar að
veita innsýn
í líf fólksins
Jóhanna
Kristjónsdóttir
EKKI er víst að margir tengi Egils
sögu Skallagrímssonar við eina
helstu framleiðsluvöru vinnustofu
SÍBS að Múlalundi. Hins vegar eru
Egla bréfabindin, sem framleidd
hafa verið í Múlalundi í 25 ár, nefnd í
höfuðuð á Eglu, Egils sögu. Starfs-
fólk Múlalundar framleiðir vel á ann-
að hundrað þúsund slíkar möppur ár-
lega, en að auki er fjöldinn allur af
annars konar vörum framleiddur
þar, s.s. myndaalbúm, dagatöl, um-
slög, borðmottur svo fátt eitt sé
nefnt. Þá er ótalinn innflutningur
Múlalundar á ýmsum vörum, til
skrifstofu- og einkanota.
Vinnustofa SÍBS í Múlalundi hefur
verið rekin síðan 1959 og starfar þar
fólk úr flestum sviðum þjóðfélagsins,
sem á það sameiginlegt að búa við
skerta starfsgetu, tímabundna eða
varanlega. Að sögn Helga Krist-
óferssonar, markaðs- og gæðastjóra
Múlalundar, er markmiðið með starf-
seminni að skapa sem flestum vinnu.
„Við tökum inn starfsfólk í gegnum
Reykjavíkurborg og biðlistinn eftir
vinnuplássi hér er langur, eða um 50
manns, en við reynum að saxa á hann
eftir fremsta megni,“ segir Helgi.
„Við reynum að skapa starfsfólki
okkar góða vinnuaðstöðu og stuðlum
jafnframt að því að fólk sem er að ná
sér eftir áfall sem getur verið af
margvíslegum toga, komist út á
vinnumarkaðinn á ný. Fólk starfar
hjá okkur frá 3 allt upp í 12 mánuði
og eru um 20 fastráðnir starfsmenn
og jafnmargir lausráðnir. Sumum
dugar að vera hér í 3 mánuði t.d. eftir
spítaladvöl, á meðan þeir eru að kom-
ast í vinnuform, en aðrir eru lengur
eftir atvikum.“ Segja má að nýr
starfsmaður komi til starfa á Múl-
andi fjórða hvern dag og er leiðbein-
endum vinnustofunnar, fjórum tals-
ins, falið að finna út hvaða störf henti
hverjum og einum.
„Starfsemin hér skilar því að oft
kemst fólk aftur út á vinnumarkað-
inn og það veitir okkur mikla ánægju.
Hins vegar er líka algengt að fólk sé
ekki fært um að fara út á vinnumark-
aðinn. Það er því er mjög erfitt að
þurfa láta það fara héðan að starfs-
tíma loknum vegna þess að sam-
viskusemi þess og dugnaði er við-
brugðið.“ Unnið er frá 8 til 16.30
virka daga og sem fyrr segir eru
Egla bréfabindin aðalframleiðsluvar-
an. „Einnig höfum við boðið upp á
nýjungar að undanförnu, m.a. sér-
prentaðar möppur. Við getum merkt
þær eftir óskum hvers og eins og
bjóðum enn fremur upp á heildarfrá-
gang á ráðstefnugögnum með því að
framleiða sérmerktar möppur, raða
inn í þær viðeigandi gögnum, prenta
á barmmerki nöfn ráðstefnugesta og
raða inn í barmmerkin og skila öllum
pakkanum tilbúnum fyrir ráðstefn-
una. Þetta hafa fyrirtæki verið að
nýta sér í auknum mæli að undan-
förnu og það hefur gefist vel.“
Gildi vinnunnar mikið
Karl E. Vernharðsson er einn
starfsmanna Múlalundar, en starfs-
geta hans er skert vegna þunglyndis.
Hann hafði verið nokkrar vikur á bið-
lista er hann fékk vinnupláss á Múla-
lundi og lýsir gildi vinnunnar sem
mikilvægum þætti í lífinu. „Vinnan
verður að föstum punkti í tilverunni
þar sem maður nýtur félagsskapar-
ins við aðra,“ segir Karl, en hann hef-
ur verið tæpt ár við vinnu á Múla-
lundi og þykir vandvirkur í störfum
sínum. „Ég hef komið að flestu því
sem framleitt er hér og upp á síðkast-
ið hef ég beint kröftum mínum að
framleiðslu á sérprentuðum möpp-
um. Vinnuandinn hérna er sérlega
góður og yfirmennirnir eru sérlega
indælir.“ En hvað tekur við að lokn-
um starfstíma á Múlalundi? „Ég er
lærður myndlistarmaður og hef þá
menntun í bakhöndinni en ég vona að
ég fái að vera hér sem lengst.“
20 fastir starfsmenn vinna að jafnaði á Múlalundi við framleiðslu og eru
um 50 manns á biðlista eftir starfi á vinnustofunni.
Morgunblaðið/Sverrir
Sýnishorn af sérprentuðum
möppum Múlalundar.
Fjölbreytt starfsemi Múlalundar, vinnustofu SÍBS
Bréfabindi framleidd
í aldarfjórðung
SAMKEPPNISRÁÐ hefur ákveðið
að fella úr gildi hámarksökutaxta
fyrir sendibifreiðar frá og með 1.
janúar nk. sem hingað til hefur verið
samþykktur af Samkeppnisstofnun
og gefinn út af Trausta, félagi sendi-
bifreiðastjóra. Í niðurstöðum sam-
keppnisráðs segir m.a. að ekki sé
lengur nauðsyn á afskiptum sam-
keppnisyfirvalda af umræddum töxt-
um þar sem ekki séu lengur fyrir
hendi þær aðstæður sem til þessa
hafa komið í veg fyrir virka sam-
keppni á markaðnum fyrir þjónustu
sendibifreiða.
Forsaga málsins er sú að Trausti,
félag sendibifreiðastjóra, hefur um
margra ára skeið gefið út hámarks-
ökutaxta fyrir sína félagsmenn.
Verðbreytingar á ökutöxtunum hafa
verið háðar samþykki samkeppnisyf-
irvalda, áður verðlagsyfirvalda.
„Ástæður þess að ökutaxtarnir voru
ekki felldir undan ákvörðunum yfir-
valda þegar verðlagsákvæði voru að
mestu afnumin á níunda áratugnum
og snemma á þeim tíunda má rekja
til þess lagaumhverfis sem sendibif-
reiðaakstur hefur búið við. Í lögum
nr. 61/1995 um leigubifreiðar sem
tóku til fólksbifreiða, sendibifreiða
og vörubifreiða sem notaðar eru til
leiguaksturs og reglugerð nr. 121/
1990, voru ákvæði sem tóku m.a. til
svæðisbundinna takmarkana á fjölda
bifreiða og skyldu bifreiðastjóra til
að hafa afgreiðslu á bifreiðastöð sem
viðurkennd hafði verið af sveitar-
stjórn. Hinn 1. september sl. breytt-
ist lagaumhverfi sendibifreiða þann-
ig að lög um leigubifreiðar taka ekki
lengur til þeirra heldur falla sendi-
bifreiðar nú undir lög nr. 73/2001 um
fólksflutninga, vöruflutninga og efn-
isflutninga á landi.“
Afskipti ekki nauðsynleg
Í niðurstöðum samkeppnisráðs er
ítrekað að hinar opinberu sam-
keppnishindranir sem gerðu það
nauðsynlegt að samkeppnisyfirvöld
hefðu afskipti af ökutöxtum sendi-
bifreiðastjóra hefðu nú verið af-
numdar. „Því er ekki lengur nauðsyn
á afskiptum samkeppnisyfirvalda af
umræddum töxtum."
Hámarks-
ökutaxti
felldur
úr gildi