Morgunblaðið - 22.11.2001, Blaðsíða 38

UMRÆÐAN
38 FIMMTUDAGUR 22. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
R
aufarhöfn á mánu-
dagskvöldi snemma
í september. For-
seti Íslands er í
heimsókn og af því
tilefni stendur yfir fjölskyldu-
samkoma í félagsheimilinu Hnit-
björgum.
Drengur, á að giska níu ára,
vindur sér að ljósmyndara
Morgunblaðsins og biður hann
um að taka mynd af sér. Ljós-
myndarinn neitar af einhverjum
ástæðum, nennir því sennilega
ekki, en segist hugsanlega gera
það einhvern tíma seinna.
„Við eigum ekki eftir að sjást
aftur,“ segir sá stutti þá, en ljós-
myndarinn reynir að sannfæra
hann um að vel geti farið svo,
þegar piltur
verði orðinn
eitthvað
stærri.
Dreng-
urinn lítur þá
hvasst upp til
mannsins með myndavélina, viss
í sinni sök, og segir: „Nei, þá
verður þú dauður!“
Varla þarf að taka fram að
mynd var umsvifalaust tekin af
Raufarhafnarbúanum unga.
Ekki liggur ljóst fyrir hvort
piltinum fannst ljósmyndarinn
þegar kominn langleiðina á graf-
arbakkann. Líklega, en vonandi
ekki, enda get ég staðfest að
hann lítur alveg ljómandi vel út,
rétt hálffimmtugur maðurinn.
Ummæli drengsins leiða hug-
ann að því hvenær við teljumst
orðin gömul, ég og þú. Er það
kannski þegar börnin komast á
þá skoðun? Þau eru að minnsta
kosti einlæg og segja skoðun
sína hreint út. Er ef til vill hægt
að lesa það út úr kennitölunni?
Eða skiptir líkamlegt ástand
meginmáli? Jafnvel andlegt?
Við þessum spurningum er
varla til einhlítt svar.
„Ég á enga samleið með þessu
gamla fólki,“ sagði amma konu
minnar jafnan, næstum áttræð,
hvött til að hitta jafnaldra sína í
Félagi aldraðra, grípa þar í spil
eða spjalla.
Ég var óskaplega þroskaður,
hélt ég, á menntaskólaárunum
og við öll sem þar vorum. Drukk-
um mikið brennivín, sumir ortu
ljóð, aðrir skrifuðu lærðar grein-
ar um hægri svínin og herinn.
Svo las ég í Sunday Times um
daginn að samkvæmt nýrri rann-
sókn næði fólk ekki fullum
þroska fyrr en hálffertugt. Hvað
er að tarna? hugsaði ég með
mér. Ég er sem sagt ekki nema
nýverið orðinn fullþroskaður.
Við vorum ung og óþroskuð á
menntaskólaárunum eftir allt
saman. Tel það líka eftir á að
hyggja og finnst ég lítið eldri í
dag þó 20 ára stúdentsafmælið
sé handan við hornið. Aðeins ögn
reyndari.
Hvað er þroski annars? „Það
að vera þroskaður eða þróaður,
hafa góða andlega og líkamlega
eiginleika,“ stendur í Orðabók
Menningarsjóðs. Einnig þetta:
„vöxtur, þróun, framför.“ Sömu-
leiðis: „Dugnaður, atorka.“
Þetta kemur allt heim og sam-
an. Í menntaskóla var ég ekki
sérlega vel á mig kominn, hvorki
andlega né líkamlega. Óx lítið,
þróaðist ekkert og tók ekki
framförum. Var líka latur og
áorkaði litlu, a.m.k. ef eitthvað
er að marka einkunnirnar.
Og þegar ég hugsa til baka var
það um svipað leyti og ég varð 35
ára sem ég fann hve andlegt og
líkamlegt atgervi jókst. Þá tók
ég líka vaxtarkipp og fannst
mörgum kominn tími til. Þróað-
ist gríðarlega til hugar og handa
á skömmum tíma; tók einfald-
lega geysilegum framförum á
öllum sviðum. Þyki frá og með
þessum tímamótum hamhleypa
til vinnu og hef áorkað ein-
hverjum ósköpum síðan.
Það er svo skrýtið hve ald-
urinn er afstæður.
Komiði nú til pabba gamla,
segi ég stundum við dætur mín-
ar og þær bregðast jafnan
ókvæða við: „Þú ert ekkert gam-
all.“ Ég þykist skynja að kon-
unni minni hlýnar þá alltaf um
hjartarætur, enda aðeins ári
yngri.
Þeir virtust býsna aldraðir
sumir íslenskukennararnir í
menntaskólanum í den tid, eins
og ég hef reyndar sagt ein-
hverjum þeirra. Með allt þetta
mikla hár og allt þetta mikla
skegg. Þvílík gamalmenni!
(Skyldu köflóttu skyrturnar enn
vera til?) Voru reyndar yngri þá
en ég er í dag, held ég örugglega
– og hið merkilega er að viðkom-
andi eru varla degi eldri nú en
þá, í mínum augum. Í útliti,
altso. Bara ögn reyndari.
Það skal viðurkennt að þrátt
fyrir allt hlakka ég óskaplega
mikið til þess að eldast (meira).
Ég man þá gleðistund þegar
fyrsta gráa hárið fannst í hausn-
um á mér; man það eins og gerst
hafi í gær. Enda var það í gær.
Og nú er ég að hugsa um að láta
lita það allt grátt; hef komist að
því að mun meiri virðing er borin
fyrir gráhærðum körlum en öðr-
um. Við þykjum miklu virðu-
legri, þessir gráhærðu.
Ég er þó ekki endilega viss um
að pabbi sá á sama máli. Hann
segir a.m.k. stundum að ekki sé
eitt grátt hár í hausnum á sér.
Sem er að vísu alveg rétt; þau
eru miklu fleiri.
Þegar vel er að gáð harm-
onera ýmis falleg orð við gráa
hárið; reynsla, víðsýni, þroski,
virðing. Ekki satt? Menn þykja
jafnvel óskapleg kyntröll. Spyrj-
ið bara Sean Connery.
Og þegar aldurinn færist sjá-
anlega yfir verður bókstaflega
allt leyfilegt; maður þarf ekki að
halda aftur af sérviskunni á
nokkurn hátt. Getur klæðst eins
og kjáni, lagt upp á gangstétt
(og safnað sektarmiðunum
áhyggjulaust í hanskahólfið eins
og afi gerði árum saman), jafnvel
ekið löturhægt á vinstri akrein
ef manni dettur í hug. Bara
muna helst að setja upp hattinn.
Afi átti það til að brjóta súkk-
ulaðistykki í sjoppum áður en
hann borgaði til að komast að
raun um að það væri ekki orðið
ónýtt. Barn hefði aldrei komist
upp með það.
Ég hef meira að segja heyrt
því fleygt að gamalt fólk sé hvatt
til að fá sér í staupinu á kvöldin.
Aldur og
þroski
Þegar aldurinn færist yfir er allt leyfilegt;
ekki þarf að halda aftur af sérviskunni
á nokkurn hátt. Maður getur klæðst eins
og kjáni, lagt upp á gangstétt, jafnvel
ekið löturhægt á vinstri akrein.
VIÐHORF
Eftir Skapta
Hallgrímsson
skapti@mbl.is
NÚ VITA flestir að
krafa tónlistarskóla-
kennara felst í því að
við viljum að launakjör
okkar verði leiðrétt til
samræmis við laun
annarra kennara.
Viðsemjendur eru
að bjóða nýútskrifuð-
um tónlistarkennur-
um 147.524 kr. eða
lægri laun en ég fékk
sem nýútskrifaður
tónlistarkennari í
Bretlandi fyrir 10 ár-
um. En Bretland er
fimm sætum neðar en
Ísland á lista Samein-
uðu þjóðanna yfir þróun lífsgæða
(The United Nations Human
Development Index) sem er alþjóð-
lega viðurkenndur mælikvarði á
framvindu þjóðanna m.a. út frá að-
gengi að menntun og meðaltekjum í
löndunum. Ekki bjóst ég við að fara
aftur á bak í launum með því að flytja
hingað!
Byrjunarlaun framhaldsskóla-
kennara (við höfum lengst af haldist í
hendur hvað laun varðar) eru nú
175.420 kr., sem sagt 20% tónlistar-
skólakennurum í óhag. Kennslu-
skylda á bak við þessi laun eru 576
klst. á ári hjá þeim, en 702 klst. hjá
okkur, aftur um 20% munur tónlist-
arskólakennurum í óhag. Einhver
mundi segja að 20% lægri laun fyrir
20% meiri kennsluskylda þýddi 40%
lægri laun!
Sú röksemdarfærsla sem heyrst
hefur frá launanefnd sveitarfélaga að
ekki sé hægt að bjóða tónlistarkenn-
urum sömu laun og öðrum kennurum
þar sem störf þeirra séu ekki sam-
bærileg er rétt að nokkru leyti.
Í fyrsta lagi kennum við oft einum
nemanda í einu. Í einkakennslustund
myndast yfirleitt náið samband sem
gerir nemandanum kleift að tjá sig
um og jafnvel vinna úr persónulegum
vandamálum sem hafa áhrif á líðan
hans og frammistöðuna við hljóð-
færaleikinn. Nemendur fá óskipta at-
hygli kennarans sem þeir hafa oft
mikla þörf fyrir og þeir ungu fá m.a.
að þroskast í samskiptum við hina
fullorðnu. Við hlustum því ekki að-
eins eftir röngum nótum. Hverja
kennslustund þarf að sníða að þörf-
um einstaklingsins sem
gerir kröfur til mikils
sveigjanleika og fjöl-
breytni. Það gefur nem-
andanum líka meiri
möguleika til árangurs
langt umfram það sem
mögulegt væri í hóp-
kennslu. Í öðru lagi ein-
skorðast kennsla okkar
ekki við ákveðinn aldurs-
hóp. Á einum og sama
deginum gætum við vel
þurft að kenna fimm ára
barni og allt upp í ellilíf-
eyrisþega. Við þurfum
því að sjá fyrir, skilja og
bregðast við sérþörfum
mismunandi aldurshópa og ólíkra
kynslóða. Í þriðja lagi spannar sú
vinna sem við leysum af hendi á
venjulegum vinnudegi allt frá alger-
um byrjenda, sem þekkir varla mun-
inn á hægri og vinstri til mjög langt
kominna nemenda; t.d. áttundastigs-
nemenda sem eru að læra tónlist á
háskólastigi. Í stuttu máli mætti
segja að tónlistarkennari þyrfti að
hafa sambærilega kennsluhæfileika
og leikskóla-, grunnskóla-, fram-
halds- og háskólakennarar varðandi
þekkingu á því efni sem við kennum,
kennsluaðferðum og kennslufræði.
Einnig kenna flest okkar meira en
eitt fag. Til dæmis á fleiri en eitt
hljóðfæri auk bekkjarkennslu í t.d.
tónfræði eða tónlistarsögu etc.
Stjórna hljómsveitum, kórum og ann-
ars konar hópum (33% minnar vinnu
við Tónlistarskóla Seyðisfjarðar felst
í kennslu hópa með 5–40 nemendur).
Að þessu leyti mætti halda því fram
að kröfurnar sem starfið gerir til okk-
ar séu fjölbreyttari og meiri.
Samt tökumst við stöðugt á við
sömu verkefnin og aðrir kennarar.
Uppeldis- og menntunarfræðileg
málefni eins og einelti, fordómar
vegna kyns, trúar eða uppruna og
misnotkunar hvers konar, agamál,
markmiðssetningu og sérþarfir nem-
enda. Við tökum þátt í þverfaglegum
samstarfsverkefnum, skipuleggjum
skólaferðir, höldum foreldradaga/
fundi, kennarafundi, prófum nem-
endur og förum yfir heimaverkefni.
Fyrir mér virðist eini raunverulegi
munurinn á okkur og öðrum kenn-
urum felast í nítjándu aldar viðhorf-
um þeirra illa upplýstu einstaklinga
sem enn trúa því að fagið tónlist þar
sem hljóðfæraleikur er kjarni sé ekk-
ert meira en skraut. Framtíð tónlist-
arlífs á Íslandi er að veði. Ef þeir sem
við höfum valið til að stjórna sveit-
arfélögum okkar gera sér grein fyrir
mikilvægi þróunar menningar í land-
inu eins og þeim er jú tamt að halda á
lofti á hátíðarstundu, ættu þeir að
standa með okkur og láta peningana
tala og sanngirnina ráða án nokkurra
undanbragða. Það viðhorf sem felst í
því að flokka eigi það sem kennt er og
að eitt fag hafi meiri menntunarlegt
gildi en annað verður að víkja. Allar
námsgreinar hafi sitt hlutverk og að
læra og hvernig við lærum er ekki
síðar mikilvægt en hvað við lærum.
En í þróuðu samfélagi verðum við að
sjá fyrir þörfum okkar allra og gera
einstaklingunum kleift að velja það
tjáningarform sem þeim hentar. Sem
nemandi hentaði tónlistinn mér best
og voru tónlistarkennarar þeir sem
höfðu mest áhrif á mig. Kannski hefði
ég átt að taka frekari mark á stærð-
fræðikennaranum mínum. Einu sinni
sagði hann mér: „Ef þú ætlar að
verða tónlistarmaður þá þarft þú að
standast stærðfræðiprófin þín.“
Hefði ég tileinkað mér betri tök á
reiknilistinni hefði ég kannski getað
reiknað út fyrr að „launadæmið“ mitt
gengur bara alls ekki upp!
Maria Gaskell
Kjarabarátta
Hefði ég tileinkað
mér betri tök á reikni-
listinni, segir Maria
Gaskell, hefði ég
kannski getað reiknað
út fyrr að ,,launadæmið“
mitt gengur bara
alls ekki upp!
Höfundur er tónlistarkennari á
Seyðisfirði og fulltrúi I.S.M.E.
(Alþjóðasamtaka fyrir tónlistar-
menntun) á Íslandi.
Tónlistarskólakennar-
ar eru kennarar líka
ALLAR fjölskyldur
þurfa að takast á við
breytingar og margar
fjölskyldur standa ein-
hvern tímann frammi
fyrir erfiðum viðfangs-
efnum eða vanda sem
reynir mikið á þolrifin
og erfitt virðist að finna
lausn á. Flestar fjöl-
skyldur reyna í lengstu
lög að finna lausnir á
eigin spýtur, sem
stundum tekst en oft
ekki. Stundum er
ástæðan einfaldlega sú
sem kemur fram í því
ágæta máltæki: Betur
sjá augu en auga. Með
öðrum orðum; það getur verið gagn-
legt að leita ráða hjá öðrum, ekki síst
þeim sem geta litið hlutlaust á málin
og hafa til að bera þekkingu og
reynslu af því að skilgreina slík við-
fangsefni og afmarka þá þætti sem
hægt er að byggja lausnir á. Þetta á
ekki síst við í málefnum barna og
unglinga.
Velferð barna og unglinga getur
oltið á því að tafarlaust sé brugðist
við ef vandi steðjar að þeim. Þess
vegna er mikilvægt að foreldrar,
kennarar og aðrir sem börnin verða
að geta reitt sig á, bregðist fljótt við
ýmsum vísbendingum um vanda
þeirra. Tíminn sem vinnst við að
koma börnunum sem fyrst til aðstoð-
ar er dýrmætur og getur oft ráðið
úrslitum um það hvernig tekst að
hjálpa þeim og hve árangursrík sú
hjálp er.
Fjölskyldumiðstöð hefur verið
starfrækt í Reykjavík frá árinu 1997
og hefur aðsetur í Heilsuverndar-
stöðinni við Barónsstíg. Að henni
standa Reykjavíkurdeild Rauða
kross Íslands, Félagsþjónustan í
Reykjavík, félagsmálaráðuneytið og
heilbrigðis- og tryggingamálaráðu-
neytið. Auk þess styrkir Forvarna-
sjóður starfsemi miðstöðvarinnar.
Þjónusta Fjölskyldumiðstöðvar er
einkum ætluð fjölskyldum sem eiga
lögheimili í Reykjavík og er þeim að
kostnaðarlausu.
Markmiðið með starfrækslu Fjöl-
skyldumiðstöðvarinnar er að aðstoða
og styðja fjölskyldur sem eiga í ýms-
um vanda. Meðal þess vanda sem
fjölskyldur leita með til Fjölskyldu-
miðstöðvar eru: Hegðunarvandi, erf-
iðleikar í skóla, missætti í fjölskyldu,
Árni
Einarsson
Velferð
Markmiðið með starf-
rækslu Fjölskyldu-
miðstöðvarinnar, segja
Árni Einarsson og Erla
J. Þórðardóttir, er að
aðstoða og styðja fjöl-
skyldur sem eiga í ýms-
um vanda.
Erla J.
Þórðardóttir
Fjölskyldumiðstöðin
við Barónsstíg