Morgunblaðið - 20.09.2003, Blaðsíða 36

MINNINGAR
36 LAUGARDAGUR 20. SEPTEMBER 2003 MORGUNBLAÐIÐ
✝ Aðalbjörg Jó-hanna Berg-
mundsdóttir var
fædd á Strönd í Vest-
mannaeyjum 27. des.
1919. Hún lést á
Hraunbúðum, dval-
arheimili aldraðra í
Vestmannaeyjum, 8.
sept. síðastliðinn.
Foreldrar hennar
voru Elín Helga
Björnsdóttir (1888–
1963) frá Miðbæ í
Norðfirði og Berg-
mundur Arnbjörns-
son (1884–1952), sjó-
maður og verkamaður frá
Presthúsum, síðar Hvíld, í Vest-
mannaeyjum. Aðalbjörg var sjötta
barn þeirra af átta. Eldri voru
Laufey (1911–1996), húsmóðir í
Vestmannaeyjum og síðar Reykja-
vík, Hildur, f. 1912; lést á fyrsta
ári, Helga (1913–1952), húsmóðir á
Patreksfirði, Björn (1914–1981),
sjómaður og verkamaður í Vest-
mannaeyjum, Elísabet Sigþrúður
(1916–1981), húsmóðir á Norð-
firði; og yngri eru systurnar Guð-
björg (f. 1922), húsmóðir í Vest-
mannaeyjum, síðar í Hafnarfirði,
og Ása (f. 1926), húsmóðir í Vest-
mannaeyjum.
Hinn 19. apríl 1941 giftist Aðal-
björg fyrri manni sínum, Bernód-
usi Þorkelssyni frá Sandprýði í
Vestmannaeyjum, vélstjóra og síð-
ar skipstjóra. Hann var fæddur 3.
júní 1920 en lést í Reykjavík 11.
hans og Martínu Bernódusson,
læknis í Flensborg, eru María Lára
og Aðalbjörg Jóhanna. 9) Þuríður,
starfskona í Kaupmannahöfn, f.
13. nóv. 1954, gift Gísla Erlings-
syni trésmið. Synir þeirra eru
Magnús og Jón Helgi.
Síðari maður Aðalbjargar var
Magnús S. Magnússon frá Ísafirði,
f. 18. ág. 1926, verslunarmaður,
sjómaður og síðar við ýmis störf.
Þau giftust í maí 1963, en skildu
1977. Dóttir þeirra er Elín Helga,
skrifstofumaður, fyrst í Vest-
mannaeyjum og síðar Reykjavík, f.
16. sept. 1963. Börn hennar og
Þórarins Jónssonar trésmiðs eru
Elísa, Helena og Sigurjón. Afkom-
endur Aðalbjargar eru nú orðnir
65, í fjórum ættliðum frá henni.
Eftir skyldunám við Barna- og
unglingskóla Vestmannaeyja var
Aðalbjörg í vistum í Eyjum, á
Norðfirði og í Reykjavík og starf-
aði um tíma á Sjúkrahúsi Vest-
mannaeyja eða þar til hún stofnaði
heimili með fyrri manni sínum,
Bernódusi. Þau bjuggu fyrst á
ýmsum stöðum í Eyjum en keyptu
síðan húsið Borgarhól við Kirkju-
veg 11, og voru þau jafnan kennd
við það hús. Er Bernódus lést fyrir
aldur fram frá stórum barnahóp
fór Aðalbjörg að vinna við ræst-
ingar og síðar fiskvinnslu í Fisk-
iðju Vestmannaeyja. Eftir eldgosið
í Eyjum 1973 bjuggu hún og síðari
maður hennar, Magnús, í Hafnar-
firði og vann hún þá í fiski. Þau
fluttust á ný til Vestmannaeyja
1975. Þar vann Aðalbjörg við ýmis
störf fram yfir sjötugt. Hún bjó þá
lengst af á Þorvaldseyri við Vest-
mannabraut. Árið 2000 fluttist hún
á Hraunbúðir, dvalarheimili aldr-
aðra í Vestmannaeyjum.
Útför Aðalbjargar fer fram frá
Landakirkju í Vestmannaeyjum í
dag og hefst athöfnin klukkan 14.
febr. 1957. Börn
þeirra eru: 1) Birna
Berg, bankastarfs-
maður, f. 8. sept. 1938,
gift Theodór Þ. Boga-
syni lögreglumanni í
Hafnarfirði. Börn
þeirra eru Margrét
Berg, Björn Berg og
Þráinn Berg. 2) Þor-
kell Birgir, f. 14. nóv.
1939, d. 1. mars 1943.
3) Elínborg, fisk-
verkakona, f. 4. des.
1940, gift Jóni Inga
Steindórssyni sjó-
manni í Eyjum. Synir
þeirra eru Hinrik og Ölver. 4) Þóra
Birgit, húsmóðir, f. 8. des. 1942,
gift Sveini G. Halldórssyni hafnar-
verði í Eyjum. Börn þeirra eru
Ágústa Berg, Bára og Bernódus. 5)
Aðalbjörg Jóhanna, útgerðarmað-
ur, f. 28. maí 1944, gift Jóhanni
Halldórssyni útgerðarmanni í Eyj-
um. Börn þeirra eru Anna Dóra,
Jóhanna, Heimir og Birgit. 6)
Birgir stýrimaður, f. 4. apríl 1946,
drukknaði með vélbátnum Ver 1.
mars 1979, var kvæntur Theodóru
Jónu Þórarinsdóttur húsmóður, nú
í Garðabæ. Dóttir þeirra er Rakel.
Áður átti Birgir soninn Gunnar
Birgi. 7) Helgi, aðstoðarskrifstofu-
stjóri Alþingis, f. 6. ág. 1949,
kvæntur Gerði Guðmundsdóttur
kennara í Reykjavík. Synir þeirra
eru Árni og Kristinn. 8) Jón, for-
stöðumaður skipasviðs Siglinga-
stofnunar, f. 18. febr. 1952. Dætur
Við höfum misst mikið, fjölskyld-
an. Móðir okkar, sem var miðpunkt-
urinn, er horfin. Hún tengdi okkur
saman, hluti lífsins snerist um hana
en á móti varði hún lífi sínu í um-
hyggju fyrir okkur, börn sín,
tengdabörn og afkomendur, og fyrir
velferð okkar.
Hún sagðist hafa átt skemmtileg
og áhyggjulaus unglingsár í Vest-
mannaeyjum, ólst upp í stórum og
samhentum systkinahópi. Hún átti
gott með nám en eftir skyldunám í
barnaskóla varð hún að fara að
vinna fyrir sér eins og flestir á þeim
tíma. Fyrst var hún í vist í Eyjum,
en síðar á Norðfirði hjá skyldfólki
sínu og í Reykjavík. Hún kom svo á
ný til Vestmannaeyja, vann þá við
umönnun sjúkra. Ung kynntist hún
mannsefni sínu, Bernódusi Þorkels-
syni, Bedda í Samprýði. Þau giftu
sig 19. apríl 1941, á sumardaginn
fyrsta. Saman eignuðust þau níu
börn en 11. febrúar 1957 lést Bern-
ódus, faðir minn, þá aðeins 36 ára
gamall. Eftir stóð ung ekkjan með
sjö börn á aldrinum tveggja til sex-
tán ára. Elsta systir okkar var alin
upp hjá móðurömmu sinni og í mars
1943 misstu foreldrar mínir rúmlega
þriggja ára son úr bráðaberklum.
Til að halda heimilinu saman fór
mamma að vinna í Fiskiðjunni í
Vestmannaeyjum og stóð þar vakt-
ina oft langt fram á kvöld þegar mik-
ið var að gera. Hún var komin á fæt-
ur fyrir allar aldir, vakti okkur
börnin og kom þeim í skólann sem
þangað þurftu að fara. Í morgun-
kaffinu kom hún heim til að gæta að
þeim yngstu og klukkan ellefu var
hún mætt til að undirbúa hádegis-
mat og lauk uppvaski áður en hún
fór á ný til vinnu. Í þrjúkaffinu var
athugað með heimalærdóminn og
klukkan sex var hún enn mætt
heima til að elda kvöldmat og koma
þeim yngstu í háttinn. Á vetrarver-
tíðum gat vinnan haldið áfram fram
yfir miðnætti og eftir langan vinnu-
dag biðu húsverkin, þrif, þvottar,
fatasaumur o.fl. Með þessu lagi gat
hún haldið börnunum hjá sér og alið
önn fyrir þeim. Elstu systurnar voru
líka duglegar að hjálpa til eftir því
sem þær gátu. Hún sagði ávallt að
þetta væri allt í lagi, hún væri hraust
og þyrfti ekki mikinn svefn.
Nokkrum árum eftir að hún missti
mann sinn kynntist hún síðari eig-
inmanni sínum, Magnúsi S. Magn-
ússyni, fjölhæfum manni. Hann var
á aflaháum bátum nokkrar vetrar-
og sumarvertíðir og létti þannig
mjög undir þessu stóra heimili. Þau
mamma og Maggi eignuðust tvö
börn, en skildu 1977.
Það var oftast glatt á hjalla á
æskuheimili okkar í Borgarhól.
Þangað komu margir gestir, á öllum
tímum sólarhringsins, bæði ungir og
aldnir, til að eiga góðar stundir. Það
var spilað mikið, sérstaklega áður en
sjónvarpið kom. Okkur þykir vænt
um hvað margir vina okkar eiga góð-
ar minningar þaðan enda var enginn
greinarmunur gerður á fólki, sama á
hvaða aldri það var; allir voru vel-
komnir þó að plássið væri ekki mik-
ið.
Þótt móðir okkar væri ávallt uppi
með sitt góða skap vissum við að
undir niðri bjó sorg og söknuður.
Hún hafði misst manninn og lítinn
dreng, Þorkel Birgi, og það varð
henni mikið áfall þegar bróðir okkar
og nafni þess litla, Birgir, fórst með
Veri árið 1979, aðeins 32 ára gamall.
Með þeim mæðginum var sérstak-
lega kært. Yfir þetta allt reyndi hún
að komast og láta ekki börn sín og
vini finna of mikið fyrir sínum raun-
um.
Það var oft þröngt í búi og ekki
safnaði hún móðir mín peningum á
lífsleiðinni. „Það er ekki alltaf gleði í
ríks manns húsi,“ var hennar við-
kvæði. Rauða buddan hennar var þó
á sínum stað, en hana kölluðum við
„Borgarhóls-auðinn“. Það verður
ekki vandasamt að skipta veraldleg-
um eigum hennar. Enda var allt hé-
gómi í hennar augum nema góð
heilsa og að sjá börnin sín verða að
nýtum þegnum þessa lands. Hún
lagði mikið upp úr því að vera vel til
fara og líta vel út og sannarlega var
hún oft glæsileg. Það var ríkt í
henni, þegar leið á ævina og hún leit
yfir farinn veg, að bera sig saman
við þá sem verst stóðu. „Það hefur
það margur verra en ég,“ sagði hún
þá. Hún sagðist hafa þá lífsreglu að
óska sér aldrei neins, það leiddi að-
eins til vonbrigða.
Þær eru margar mæður þessa
lands sem eru hreinar hetjur, hafa
unnið myrknana á milli árum saman
og hlíft sér í engu til koma börnum
sínum á legg og út í lífið. Þegar mað-
ur horfir núna til baka og minning-
arnar streyma fram skilur maður
hversu mikið manni er gefið að eiga
þessa konu, sem nú er kvödd, fyrir
móður. Það er sterk tilfinning hjá
okkur að hún hefði átt sælla og betra
líf skilið. En hún var sátt við allt og
alla og þakklát þeim sem sýndu
henni velvild og þeir voru margir.
Þessi fátækulegu orð eru okkar
hinsta kveðja.
Jón Bernódusson.
Hún rís úr sumarsænum
í silkimjúkum blænum
með fjöll í feldi grænum
mín fagra Heimaey.
Við lífsins fögnuð fundum
á fyrstu bernskustundum
er sólin hló á sundum
og sigldu himinfley.
(Ási í Bæ.)
Ég kom í mína fyrstu heimsókn til
Vestmannaeyja fyrir réttum sjö ár-
um. Við komuna þangað rifjuðust
upp fyrir mér minningar frá
menntaskólaárum mínum 25 árum
fyrr þegar ungur Vestmannaeying-
ur predikaði sjálfstæði Eyjanna og
aðskilnað frá meginlandinu. Það var
þessi sami Eyjapeyi sem var með
mér á ferð í umræddri heimsókn.
Ég hreifst strax af stórbrotinni
náttúrunni og þessu sérstaka sam-
félagi. Það sem vakti fyrir samferða-
manni mínum var að sýna mér Eyj-
arnar en ekki síst þann fjársjóð sem
honum fannst hinn mesti sem
Heimaey geymdi, en það var móðir
hans.
Aðalbjörg Bergmundsdóttir
fæddist og ól allan sinn aldur í Vest-
mannaeyjum að undanskildum
stuttum tímabilum þegar hún fór
ung í vist í Reykjavík og síðar þegar
hún þurfti að yfirgefa heimili sitt
eins og aðrir Vestmannaeyingar
meðan gosið stóð yfir.
Lífið fór ómildum höndum um
Öllu eins og hún var alltaf kölluð.
Hún giftist ung að árum og eignaðist
níu börn með ástkærum eiginmanni
sínum Bernódusi Þorkelssyni sem
lést í blóma lífsins aðeins 36 ára
gamall. Áður höfðu þau misst elsta
son sinn Þorkel Birgi þriggja ára
gamlan. Þrátt fyrir mikla sorg henn-
ar tók hún ekki í mál að gefast upp
og lagði allt af mörkum til að geta
haldið utan um hópinn sinn. Börnin
voru sjö á heimilinu, það elsta 16 ára
og það yngsta tveggja ára. Það var
lán að þau áttu þak yfir höfuðið en
AÐALBJÖRG
JÓHANNA BERG-
MUNDSDÓTTIR
I
nnrás Bandaríkjanna var
alvarleg mistök. Að senda
fleiri hermenn myndi ein-
ungis auka á afleiðingar
þeirra mistaka. Það sem
þyrfti að gerast er að Bandaríkja-
her verði dreginn til baka með
skjótum hætti og við tækju tíma-
bundið sveitir undir forystu SÞ er
myndu færa stjórn landsins aftur í
hendur írösku þjóðarinnar.“ Það
er hagfræðingurinn Jeffrey D.
Sachs sem skrifar þarna um inn-
rásina í Írak en greinin birtist í
Morgunblaðinu 1. september sl.
Sachs var hér á landi í vikunni
og hélt fyr-
irlestur á veg-
um Háskóla
Íslands. Dr.
Jeffrey D.
Sachs er m.a.
prófessor við
Columbia há-
skólann í New York og ráðgjafi
Kofi Annan. Hér á landi fjallaði
Sachs m.a. um alþjóðavæðingu og
þróunaraðstoð. Málefni sem Ís-
lendingar eins og aðrir jarðarbúar
eiga að láta sig varða.
En Sachs hefur fjallað mikið um
hernað Bandaríkjamanna, einmitt
í tengslum við þróunaraðstoð, því
framlög til hernaðar eru margföld
á við framlög Bandaríkjamanna til
þróunaraðstoðar. Sachs er þeirrar
skoðunar að tilgangurinn með
hernaðinum í Írak hafi aðallega
verið að setja upp nýja hern-
aðarmiðstöð í Austurlöndum en
afsökunin hafi verið baráttan
gegn hryðjuverkum sem allur al-
menningur vill styðja. Eins og
skrif hans í upphafi sýna, vill hann
að Bandaríkjamenn fari frá Írak,
en hann hefur þó enga trú á því.
Þeir eru frekar að festa sig í sessi
og á meðan þeir eru þar ríkir
ófriðarástand.
„Leiðtogar Bandaríkjanna
töldu að Bandaríkjunum yrði
fagnað sem frelsurum. Banda-
ríkjastjórn og margir þeirra er
fylgjast með málum telja að ef
Bandaríkjamönnum tekst að
koma á grundvallarþjónustu í
Bagdad og hugsanlega klófesta
Saddam Hussein verði vanda-
málin úr sögunni,“ segir Sachs í
fyrrnefndri grein. Hann segir að
markmiðið hafi virst að koma á
stjórn undir forystu einkavina
Pentagon og slíkri stjórn yrði síð-
an ætlað að biðja Bandaríkjaher
um að dvelja lengur í landinu og
tryggja bandaríska olíuiðnaðinum
fyrirgreiðslu. „Slík stjórn verður
hins vegar aldrei lögmæt og mun
þurfa að búa við launmorð, póli-
tíska ólgu og hryðjuverkaárásir.“
Skelfilegar fréttir frá Írak ber-
ast á hverjum degi. Hermenn
skjóta á samherja, sprengjuárás á
höfuðstöðvar SÞ, skemmdarverk
og fleira og fleira. En Bandaríkja-
menn láta ekki deigan síga. Þeir
ætla ekki að láta „hræða sig á
brott“. En þessi afstaða magnar
bara þau mistök sem gerð voru í
upphafi, eins og Sachs bendir á í
greininni.
„Það er sóun að eyða í hernað,“
sagði Jeffrey Sachs m.a. í heim-
sókn sinni til Íslands og benti á að
miklu væri hægt að bjarga í þró-
unarlöndunum með því að nota
eitthvað af því fé sem Bandaríkja-
menn dæla í hernað til þróun-
araðstoðar. Bandaríkin gætu lagt
svo miklu meira fram til þróun-
araðstoðar í heiminum og Sachs
er afar óánægður með frammi-
stöðuna. Á meðan framlög Banda-
ríkjanna til hernaðar eru 400
milljarðar dala á ári, eru framlög
til þróunaraðstoðar tíu milljarðar
dala. Á meðan Bush fékk auka-
fjárveitingu uppá 87 milljarða
dala til að halda áfram stríðinu,
vill hann bara 200 milljónir dala til
að leggja í baráttuna gegn alnæmi
og malaríu. „Það er hræðileg,
fáránleg og hættuleg misnotkun á
fjármunum. Of mikið í stríð og
nánast ekkert í frið,“ segir Sachs.
Þrátt fyrir að Ísland sé á hjara
veraldar er Sachs ánægður með
Íslendinga og segir að seigla, stolt
og rík menning hafi m.a. fleytt
okkur þangað sem við erum, á
meðal ríkustu þjóða heims. Fram-
lög okkar til þróunaraðstoðar í
heiminum er samt allt of lítið. Sem
hlutfall af landsframleiðslu er það
0,16% og þar með nær hlutfallinu
sem Bandaríkjamenn leggja til,
en fjær hlutfallinu eins og það er á
Norðurlöndunum.
Opinber framlög Íslands til þró-
unaraðstoðar hafa lítið sem ekk-
ert aukist á undanförnum árum. Í
álitsgerð um þróunarsamvinnu Ís-
lands og þátttöku í starfi al-
þjóðastofnana sem utanríkisráðu-
neytið gaf nýlega út kemur fram
það álit að vegna aðildar sinnar að
alþjóðasamvinnu og stöðunnar
sem ein af Norðurlandaþjóðunum
geti Íslendingar ekki komist hjá
því að auka opinber framlög til
þróunarmála myndarlega á næstu
árum. Skýrsluhöfundar, Jónas
Haralz og Hermann Örn Ingólfs-
son, leggja til að stefnt verði að
því að tvöfalda opinber framlög til
þróunarmála frá árinu 2003 til
2006, úr 1.300 milljónum króna í
2.600 milljónir, þ.e. í 0,3% af
landsframleiðslu. Minna má það
ekki vera. Þetta verður ennþá
langt frá því sem hin Norð-
urlöndin leggja til þróun-
araðstoðar og það verður að gera
betur.
Sachs er þeirrar skoðunar að al-
þjóðavæðing sé jákvætt fyrirbæri
en gagnist ekki öllum ríkjum þar
sem viðskiptahömlur eða sjúk-
dómar eins og alnæmi í Afr-
íkuríkjum standa í vegi fyrir því
að sum ríki njóta ekki jákvæðra
afleiðinga alþjóðavæðingar. Sachs
segir að leikreglurnar í hagkerfi
heimsins séu ekki fullkomlega
sanngjarnar og landafræði skipti
þar miklu máli.
Ríku löndin hafa ekki staðið sig
sem skyldi í að draga úr viðskipta-
hindrunum þannig að þróun-
arlöndin geti selt landbún-
aðarvörur sínar. Landbúnaði sem
atvinnugrein er hyglað alls staðar
í Evrópu og Bandaríkjunum,
óréttlætinu viðhaldið og fátæku
ríkjunum haldið niðri. Stjórn-
málamenn hafa ekki hugrekki til
að taka á vandamálinu heldur
hugsa bara um næstu kosningar.
Hernaðar-
sóun
„Það er sóun að eyða í hernað,“
sagði Jeffrey Sachs m.a. í heimsókn
sinni til Íslands og benti á að miklu
væri hægt að bjarga í þróunarlönd-
unum með því að nota eitthvað af
því fé sem Bandaríkjamenn dæla
í hernað til þróunaraðstoðar.
VIÐHORF
Eftir Steingerði
Ólafsdóttur
steingerdur-
@mbl.is