Náttúrufræðingurinn

Volume

Náttúrufræðingurinn - 1997, Page 28

Náttúrufræðingurinn - 1997, Page 28
bandinu við Guð og fegurð sköpunarverks hans með vélrænni skilgreiningu á manni og náttúru. Skömmu síðar skall iðn- byltingin á af fullum þunga með eiturspúandi verk- smiðjum, barnaþrælkun í kolanámum og skítugum iðnaðarborgum. Þó svo að fólk flykktist til borganna og verksmiðjanna í von um betri kjör voru þeir margir sem sýttu þessa þróun og þráðu afturhvarf til einfald- ari lífshátta nær guðs- grænni náttúru. Þannig skrifaði Henry David Thoreau, sem enn í dag er andlegur guðfaðir margra umhverfisverndarsinna í Bandaríkjunum, um einfalt líf sitt við Waldentjörn þar sem hann íhugaði fegurð og samræmi sköpunar- verksins á daglegum labbitúrum og skrifaði af kaldhæðni um járnbrautir, gufuvélar og önnur verk hins manngerða heims, sem voru að breyta heimalandi hans í stórveldi. „I hinni óspjölluðu náttúru felast bjargráð heimsins" var grunntónninn í heimspeki hans. í sinni öfgakenndustu mynd má segja að þessi rómantíska umhverfisverndarstefna sé andóf gegn öllum tækniframförum, sót- svört afturhaldsstefna. Til eru fámennir öfgahópar á borð við bandarísku samtökin Earth First!, sem lýsa mannkyninu í ritum sínum sem krabbameini á Móður Jörð, fagna eyðnifaraldrinum sem aðferð náttúr- unnar til að halda þessari óværu í skefjum og predika afturhvarf, kannski ekki til steinaldar en til lifnaðarhátta á borð við þá sem Amish-fólkið stundar enn þann dag í dag, þar sem fólk ekur um í hestvögnum og ræktar sitt grænmeti án tilbúins áburðar og eiturefna. Slíkar hugmyndir um afturhvarf til ein- faldari lífshátta hafa alltaf átt nokkru fylgi að fagna. í dag gætu þær t.d. lýst sér í þörf fyrir að komast öðru hvoru í snertingu við „raunveruleg- an veruleika“ á gönguferð í óbyggðum eftir að hafa eytt of miklum tíma í sýndarveru- leika Internetsins og hins rafræna skemmtanaiðnaðar. Hjá flestum fylgismönnum „rómantískrar umhverfis- verndarstefnu" er hún þó ekki barátta gegn allri tækni- þróun og athafnasemi mannsins, heldur fremur áminning um að við megum ekki gleyma alveg gömlum gildum og fórna hinu nátt- úrulega umhverfi; missa ekki alveg tengslin við náttúruna og sköpunar- verkið í dýrkun á mammon og eigin getu. Það er þessi rómantíska hugsjón sem lá að baki stofnun fyrstu þjóð- garðanna í Bandaríkjunum og Evrópu og er enn í dag grundvöllur náttúruverndar (í þröngum skilningi þess orðs) hjá a.m.k. hinum ríkari þjóðum heims. Þetta sjónarmið er kannski best túlkað með eftirfarandi orðum Sigurðar Þórarins- sonar jarðfræðings, sem verður varla sak- aður um að vera neinn andstæðingur vísindahyggju, en hann sagði á fundi Hins íslenska náttúrufræðifélags árið 1949; „Við lifum á tímum sem meta flest til silfurs og seðla og kalla það raunsæi, en nefna e.t.v. trú á þau verðmæti, sem ég hef hér talið að vemda þyrfti, rómantík og flótta frá veruleikanum. En til eru þau verðmæti, sem ekki verða metin til fjár og eru það þó þau, sem gefa mannlegu lífi innihald og meiningu og er ekki vafasamt raunsæi að vanmeta þau? Seðlarnir fúna og við, sem þeim söfnum, fúnum líka, en við fáum ekki flúið dóm komandi kynslóða um það, hvernig við skiluðum landinu okkar í þeirra hendur. Það er stundum hægt að bæta tjón af fjármálalegum og pólitískum afglöpum, en fordjarfanir á náttúrumenjum eru í flokki þeirra afglapa, sem ekki verða bætt. Allt gull veraldar getur ekki gefið okkur aftur einn einasta geirfugl og engin nýsköpunartækni getur byggt Rauðhólana upp að nýju.“ 1. mynd. Hugmyndafrœði hefð- bundinnar umhverfisverndar má rekja til Frakkans Jacques Rousseau (1712-1778) en hann er jafnframt talinn upp- hafsmaður rómantísku stefn- unnar. 22

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.